استامینوفن/دکسترومتورفان/فنیلافرین
این داروی ترکیبی خوراکی برای رفع موقت علائم سرماخوردگی است. سه جزء آن بهترتیب نقش تببر و مسکن، مهارکنندهٔ سرفه و ضداحتقان بینی دارند.
بیشتر برای کاهش موقت سرفهٔ خشک و تحریکی، گرفتگی بینی، تب، سردرد و بدندرد ناشی از سرماخوردگی یا بیماری شبهآنفلوانزا به کار میرود. علت عفونت را درمان نمیکند و جای آنتیبیوتیک نیست.
مهمترین خطر، دریافت ناخواستهٔ استامینوفن از چند دارو و آسیب کبدی است؛ هیچ فرآوردهٔ دیگری حاوی استامینوفن را خودسرانه به آن اضافه نکنید. فنیلافرین نیز میتواند فشارخون و ضربان قلب را بالا ببرد.
در بیماری کبدی یا قلبی، فشارخون بالا، پرکاری تیروئید، دیابت، آبسیاه، مشکل ادرار، سرفهٔ مزمن یا مصرف داروهای ضدافسردگی پیش از مصرف سؤال کنید. تنگی نفس، گلودرد شدید، تب ماندگار یا بدترشدن علائم نیازمند ارزیابی پزشکی است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
استامینوفن/دکسترومتورفان/فنیلافرین یک داروی ترکیبی خوراکی از گروه فرآوردههای رفع علامت دستگاه تنفس است. استامینوفن تب و درد را کاهش میدهد، دکسترومتورفان رفلکس سرفه را مهار میکند و فنیلافرین با کمکردن تورم مخاط بینی، گرفتگی را موقتاً بهتر میکند. این ترکیب علت ویروسی سرماخوردگی را درمان نمیکند و اثر آن علامتی و کوتاهمدت است. به شکل قرص، کپسول، کپسول نرم، شربت و پودر برای تهیهٔ محلول عرضه میشود و مقدار اجزا ممکن است بین فرآوردهها یکسان نباشد؛ برچسب همان فرآورده را بررسی کنید.
موارد مصرف
- کاهش موقت سرفهٔ خشک و تحریکی همراه سرماخوردگی
- کاهش گرفتگی بینی و احساس فشار ناشی از احتقان
- کاهش تب
- تسکین سردرد، گلودرد و بدندرد خفیف مرتبط با سرماخوردگی یا بیماری شبهآنفلوانزا
روش مصرف
جزئیات مقدار و فاصلهٔ نوبتها را دقیقاً از نسخه، برچسب و بروشور همان فرآورده بگیرید؛ چون شکلها و قدرتهای این ترکیب با هم فرق دارند. قرص و کپسول را با آب ببلعید، شربت را با پیمانهٔ مدرج اندازه بگیرید و پودر را فقط طبق دستور روی بسته در مایع مناسب حل کنید. معمولاً میتوان آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، مگر اینکه روی فرآورده یا نسخه دستور دیگری باشد. نوبتها را منظم نگه دارید و برای جبران نوبت فراموششده مقدار اضافی نخورید. تا زمانی که پاسخ بدنتان را نمیدانید، رانندگی یا کار دقیق انجام ندهید. همزمان از داروهای سرماخوردگی یا مسکن دیگری که استامینوفن، دکسترومتورفان یا فنیلافرین دارد استفاده نکنید مگر با تأیید داروساز؛ این ترکیب برای مصرف طولانیِ خودسرانه نیست.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش موقت سرفهٔ خشک و تحریکی همراه سرماخوردگی
برای سرفهٔ خشک و تحریکی است؛ در سرفهٔ خلطدار، مزمن یا همراه تنگینفس، مصرف خودسرانه مناسب نیست.
کاهش گرفتگی بینی و احساس فشار ناشی از احتقان
در فشار خون بالا، بیماری قلبی یا پرکاری تیروئید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت شود.
کاهش تب
همزمان با فرآوردهٔ دیگری که استامینوفن دارد مصرف نشود؛ تب بیش از ۳ روز یا رو به وخامت نیازمند ارزیابی پزشکی است.
تسکین سردرد، گلودرد و بدندرد خفیف مرتبط با سرماخوردگی یا بیماری شبهآنفلوانزا
فرآوردههای ترکیبی حاوی دیفنهیدرامین یا کلرفنیرامین را بدون مشورت همزمان مصرف نکنید؛ احتمال خوابآلودگی و عوارض ممکن است افزایش یابد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به استامینوفن، دکسترومتورفان، فنیلافرین یا مواد غیرفعالِ فرآورده را اعلام کنید.
- بیماری کبدی، هپاتیت، مصرف منظم الکل، سوءتغذیه، کمآبی بدن یا بیماری کلیه را به پزشک بگویید؛ خطر آسیب کبدی با مصرف بیش از مقدار مجاز بیشتر میشود.
- اگر فشارخون بالا یا کنترلنشده، بیماری قلبی یا اختلال ریتم، پرکاری تیروئید، دیابت، آبسیاه یا دشواری ادرار بهعلت بزرگی پروستات دارید، پیش از مصرف ارزیابی شوید.
- سرفهٔ مزمن یا همراه با خلط زیاد، آسم، آمفیزم یا سابقهٔ سیگار را پنهان نکنید؛ مهار سرفه ممکن است علت مهمی را بپوشاند.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه داروهای ضدافسردگی، مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز، ترامادول، داروهای خوابآور یا آرامبخش، وارفارین و سایر داروهای سرماخوردگی را ارائه کنید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، سن پایین کودک و سالمندی را مطرح کنید؛ در این شرایط انتخاب فرآورده و قدرت باید متناسب با وضعیت فرد باشد.
عوارض احتمالی
- تهوع، ناراحتی معده یا استفراغ خفیف
- سرگیجه، گیجی یا خوابآلودگی
- خشکی دهان
- بیقراری یا عصبیشدن
- اختلال خواب یا سردرد
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا زبان، خسخس یا تنگی نفس: مصرف را قطع کنید و با اورژانس تماس بگیرید.
- راش گسترده، تاول، کندهشدن پوست یا زخم در دهان و چشم: دارو را قطع کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- مصرف بیش از مقدار نسخه یا برچسب، یا جمعشدن ناخواستهٔ استامینوفن از چند فرآورده، حتی بدون علامت: فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ آسیب کبدی ممکن است ابتدا بیعلامت باشد.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، تهوع مداوم یا درد قسمت بالای شکم: مصرف را متوقف کنید و فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تپش شدید یا نامنظم قلب، غش، سردرد شدید یا افزایش محسوس فشارخون: مصرف را متوقف کنید و مراقبت فوری بگیرید.
- تب، تعریق، بیقراری یا گیجی شدید، لرزش، سفتی عضلات، تپش قلب یا اسهال پس از همراهی با داروهای سروتونینی: احتمال سندرم سروتونین مطرح است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این ترکیب را با هیچ داروی دیگری که استامینوفن دارد جمع نکنید؛ بسیاری از قرصها و شربتهای سرماخوردگی و مسکنها حاوی آن هستند و مصرف تکراری میتواند به کبد آسیب بزند. مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز همراه دکسترومتورفان و فنیلافرین ممنوعاند و تا دو هفته پس از قطعشان نیز نباید این ترکیب مصرف شود؛ برخی داروهای ضدافسردگیِ سروتونینی، داروهای سهحلقهای، ترامادول و داروهای دیگرِ اثرگذار بر سروتونین خطر سندرم سروتونین را بالا میبرند. داروهای ضداحتقان دیگر، محرکها و الکل میتوانند تپش قلب، افزایش فشارخون، بیقراری یا اختلال هوشیاری را بیشتر کنند؛ الکل همچنین خطر آسیب کبدی را بالا میبرد. وارفارین، داروهای فشارخون، آرامبخشها و خوابآورها نیز ممکن است تحتتأثیر قرار گیرند. فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، چون این فرآورده چند مادهٔ فعال دارد و فنیلافرین میتواند فشارخون را بالا ببرد و بهطور نظری جریان خون جفت را کاهش دهد، مصرف خودسرانه، بهویژه در اوایل بارداری، مناسب نیست؛ پزشک ممکن است درمان تکجزئی یا غیردارویی را ترجیح دهد. استامینوفن و دکسترومتورفان بهتنهایی در برخی شرایط قابل استفادهاند، اما این موضوع به معنی مناسببودن خودکار ترکیب سهجزئی نیست. در شیردهی، مقدار استامینوفن و دکسترومتورفانِ منتقلشده به شیر معمولاً کم است، اما اطلاعات دربارهٔ خودِ ترکیب محدود است و فنیلافرین ممکن است تولید شیر را کاهش دهد؛ پیش از مصرف، بهخصوص برای مادرِ نوزاد تازهمتولدشده یا نارس، با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
نگهداری
فرآورده را معمولاً در دمای اتاق، دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم و در بستهبندی اصلیِ دربسته نگه دارید؛ شربت و محلول آمادهشده را فقط طبق دستور همان محصول نگهداری کنید. آن را دور از دسترس کودکان بگذارید و پس از تاریخ انقضا، یا در صورت تغییر رنگ، بو یا ظاهر، مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg / 5 mg |
| قرص | 500 mg / 5 mg / 25 mg |
| قرص | 325 mg / 5 mg / 2 mg |
| قرص | 325 mg / 15 mg / 200 mg / 5 mg |
| قرص | 500 mg / 15 mg / 5 mg |
| قرص | 325 mg / 15 mg / 5 mg |
| شربت | 160 mg / 12.5 mg / 2.5 mg / 5mL |
| شربت | 160 mg / 1 mg / 5 mg / 2.5 mg / 5mL |
| شربت | 125 mg / 50 mg / 2.5 mg / 5mL |
| پودر برای محلول | 650 mg / 10 mg |
| پودر برای محلول | 650 mg / 10 mg / 25 mg |
| پودر برای محلول | 650 mg / 20 mg / 10 mg |
| پودر برای محلول | 500 mg / 10 mg / 4 mg |
| کپسول | 200 mg / 25 mg / 2.5 mg / 150 mg |
| کپسول نرم | 500 mg / 10 mg / 5 mg |
| کپسول نرم | 250 mg / 30 mg / 2 mg |
| کپسول نرم | 325 mg / 2 mg / 5 mg |
| کپسول نرم | 250 mg / 12.5 mg / 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲۲ برند از ۵۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم این ترکیب را همراه استامینوفن یا قرص سرماخوردگی دیگری مصرف کنم؟
۰۲آیا این دارو برای هر نوع سرفه مناسب است؟
۰۳اگر فشارخون بالا دارم، میتوانم این دارو را بخورم؟
۰۴همراه داروی ضدافسردگی یا ترامادول چطور؟
۰۵آیا مصرف این ترکیب برای کودک یا سالمند بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۸۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲۲ برند از ۵۵ سازنده، در گروه R05X. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.