سالبوتامول
سالبوتامول دارویی از دستهٔ گشادکنندههای برونش با اثرِ سریع و کوتاهمدت (بتا-۲ آگونیست) است که با شلکردنِ عضلاتِ دیوارهٔ راههای هوایی، تنفس را در حملاتِ تنگینفس آسانتر میکند.
بیشتر برای تسکینِ سریعِ حملاتِ آسم، خسخسِ سینه و تنگینفسِ ناگهانی و نیز کنترلِ علائمِ برونشیتِ مزمن به کار میرود؛ گاهی پیش از ورزش نیز برایِ پیشگیری از تنگینفس تجویز میشود.
این دارو «تسکیندهندهٔ سریع» است، نه درمانِ زمینهایِ آسم؛ نیاز به استفادهٔ بیشتر از حدِ معمول، نشانهٔ کنترلنشدنِ بیماری و لزومِ مراجعه به پزشک است.
اگر علائم با استنشاقِ دارو برطرف نشد، تنگینفس شدید شد یا تپشِ قلب و لرزشِ آزاردهنده داشتید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سالبوتامول که در ایران با نامهای تجاریِ ونتولین و آستالین رسپیول نیز شناخته میشود، از خانوادهٔ گشادکنندههای برونشِ بتا-۲ آگونیستِ کوتاهاثر (SABA) است. این دارو با تحریکِ گیرندههای بتا-۲ در عضلاتِ صافِ دیوارهٔ راههای هوایی، این عضلات را شل کرده و برونشها را باز میکند. اثرِ آن معمولاً ظرفِ چند دقیقه پس از استنشاق آغاز میشود و چند ساعت باقی میماند، به همین دلیل برای کنترلِ سریعِ حملاتِ ناگهانیِ تنگینفس کاربرد دارد. برخلافِ داروهای کنترلکنندهٔ روزانهٔ آسم، مانندِ کورتیکواستروئیدهای استنشاقی، سالبوتامول التهابِ زمینهای را درمان نمیکند و صرفاً علائم را بهسرعت تسکین میدهد.
موارد مصرف
- تسکینِ سریعِ حملهٔ آسم و تنگینفسِ ناگهانی
- کنترلِ خسخسِ سینه و سرفهٔ ناشی از تنگیِ راههای هوایی
- پیشگیری از تنگینفسِ ناشی از فعالیتِ بدنی و ورزش
- کاهشِ علائمِ برونشیتِ مزمن و بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه
- کنترلِ حملاتِ حاد و شدیدِ آسم بهصورتِ تزریقی یا نبولایزر، زیرِ نظرِ پزشک در بیمارستان
روش مصرف
شکلِ استنشاقی (اسپری یا محلولِ نبولایزر) رایجترین و کمعارضهترین روشِ مصرفِ سالبوتامول است و باید دقیقاً طبقِ آموزشِ پزشک یا داروساز و با تکنیکِ صحیحِ استنشاق، از جمله تکاندادنِ اسپری پیش از استفاده و درصورتِ لزوم استفاده از فضادهنده (اسپیسر)، بهکار رود. شکلهای خوراکی (قرص و شربت) و تزریقی معمولاً در مواردِ خاص و طبقِ نظرِ مستقیمِ پزشک تجویز میشوند. این دارو برایِ تسکینِ سریعِ علائم است، نه جایگزینِ مصرفِ منظمِ داروهای کنترلکننده؛ اگر پزشک داروی کنترلکنندهٔ دیگری، مانندِ اسپریِ کورتیکواستروئیدی، نیز برایتان تجویز کرده، آن را قطع نکنید، حتی اگر با سالبوتامول احساسِ بهبود کردید. تعدادِ دفعاتِ مجازِ استفاده در روز و فاصلهٔ بینِ دوزها را دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک رعایت کنید و بدونِ مشورت، آن را افزایش ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین سریع حملهٔ آسم و تنگینفس ناگهانی
محلول فقط برای استنشاق با نبولایزر است و نباید خورده یا تزریق شود؛ نبولایزر خانگی کودک برای حملهٔ حاد باید با نظر متخصص انجام شود.
کنترل خسخس سینه و سرفهٔ ناشی از تنگی راههای هوایی
شربت و قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد؛ فرم خوراکی شروع اثر کندتری دارد و برای حملهٔ شدید مناسب نیست.
پیشگیری از تنگینفس ناشی از فعالیت بدنی و ورزش
این دوز مربوط به فرم استنشاقی است؛ برای شربت، قرص یا محلول نبولایزر، مصرف یکنوبتی استاندارد برای پیشگیری از ورزش تعیین نشده است.
کاهش علائم برونشیت مزمن و بیماری انسدادی مزمن ریه
در بیماری مزمن، شکل استنشاقی معمولاً بر شکل خوراکی ترجیح دارد؛ افزایش نیاز به دارو میتواند نشانهٔ کنترل ناکافی بیماری باشد.
حملهٔ حاد و شدید آسم در بیمارستان
فقط در بیمارستان و زیر نظر پزشک؛ پایش ضربان قلب، فشارخون و پتاسیم لازم است و در آسم شدید، درمان ضدالتهابی مناسب نیز معمولاً ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به سالبوتامول یا سایرِ داروهای گشادکنندهٔ برونش
- بیماریِ قلبی، آریتمی (ضربانِ نامنظمِ قلب)، فشارِ خونِ بالا یا سابقهٔ بیماریِ عروقِ کرونر
- پرکاریِ تیروئید
- دیابت، چون سالبوتامول میتواند قندِ خون را کمی بالا ببرد
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برایِ بارداری
- مصرفِ همزمانِ سایرِ اسپریها یا داروهایِ گشادکنندهٔ برونش، داروهایِ قلبی، ادرارآور یا تئوفیلین
عوارض احتمالی
- لرزشِ خفیفِ دستها
- تپشِ قلب یا افزایشِ ضربانِ قلب
- سردرد
- بیقراری یا تحریکپذیریِ خفیف
- گرفتگی یا دردِ عضلانی
- خشکیِ دهان یا گلودردِ خفیف پس از استنشاق
- دردِ قفسهٔ سینه یا ضربانِ نامنظم و شدیدِ قلب: سریع به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- تنگینفسِ ناگهانی که بعد از استفادهٔ اسپری بدتر میشود (تنگیِ برونشِ متناقض): استفاده را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و لبها، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعفِ عضلانی یا گرفتگیِ شدید که میتواند نشانهٔ افتِ پتاسیمِ خون باشد: به پزشک اطلاع دهید.
- نیازِ روزافزون به اسپری برایِ کنترلِ علائم یا کاهشِ اثرِ همیشگیِ دارو: نشانهٔ کنترلنشدنِ آسم است، سریع به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ سالبوتامول با سایرِ داروهای محرکِ سیستمِ سمپاتیک میتواند اثراتِ قلبیعروقی را تشدید کند. بتابلاکرها، بهویژه انواعِ غیرِاختصاصی مانندِ پروپرانولول، میتوانند اثرِ گشادکنندگیِ برونشِ سالبوتامول را کم کنند و حتی تنگیِ راههوایی را بدتر کنند. مصرفِ همزمان با داروهایِ ادرارآور یا تئوفیلین، خطرِ افتِ پتاسیمِ خون را افزایش میدهد و میتواند بر ریتمِ قلب اثر بگذارد. داروهایِ ضدافسردگیِ سهحلقهای و مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز نیز میتوانند اثراتِ قلبیِ سالبوتامول را تقویت کنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهایِ گیاهیای را که مصرف میکنید، پیش از شروعِ درمان به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کنترلنشدنِ آسم در دورانِ بارداری میتواند برایِ مادر و جنین خطرناکتر از خودِ دارو باشد، به همین دلیل پزشکان معمولاً در صورتِ نیازِ بالینی، سالبوتامولِ استنشاقی را در بارداری قابلِقبول در نظر میگیرند؛ بااینحال تصمیمِ نهایی و نوعِ شکلِ دارویی را باید پزشکِ متخصص مشخص کند. این دارو به مقدارِ کم در شیرِ مادر ترشح میشود و شکلِ استنشاقی معمولاً در دورانِ شیردهی ترجیح داده میشود، اما بازهم مصرف را پیش از تصمیمگیری با پزشک یا متخصصِ زنان در میان بگذارید.
نگهداری
سالبوتامول را در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، رطوبت و گرمایِ زیاد (مانندِ داخلِ خودرو در تابستان) نگهداری کنید. اسپریها را از یخزدگی محافظت کنید و از سوراخکردن یا نزدیککردنِ آنها به شعله و حرارت خودداری کنید. دارو را دور از دیدِ و دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضایِ رویِ بستهبندی را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اسپریِ خالیشده را دور بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 2 mg / 5mL |
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
| محلول | 2.5 mg / 2.5mL |
| قرص | 2 mg |
| قرص | 2 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۲۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱فرقِ اسپریِ سالبوتامول با اسپریهای کورتیکواستروئیدیِ روزانه چیست؟
۰۲چرا بعد از استفاده از اسپری دستم میلرزد و قلبم تندتر میزند؟
۰۳آیا استفادهٔ زیاد از این اسپری باعثِ اعتیاد یا کماثرشدنِ آن میشود؟
۰۴آیا کودکان هم میتوانند از سالبوتامول استفاده کنند؟
۰۵اگر بعد از استفاده از اسپری تنگینفسم برطرف نشد چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۲۱ سازنده، در گروه R03CC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.