دکسترومتورفان
دکسترومتورفان دارویی برای مهار سرفه است و با کاهش فعالیت مسیرهای عصبیِ سرفه، شدت آن را کمتر میکند. در برخی فرآوردهها همراه با داروهای دیگری برای علائم سرماخوردگی عرضه میشود.
بیشتر برای کاهش موقت سرفهٔ خشک و تحریککننده در سرماخوردگی یا عفونتهای تنفسی بهکار میرود. برای سرفهٔ طولانیمدت یا همراه با علائم هشدار، علت سرفه باید بررسی شود.
همزمانی آن با بعضی داروهای ضدافسردگی و داروهای مؤثر بر سروتونین میتواند خطر عوارض شدید ایجاد کند. اگر فرآوردهٔ شما ترکیبی است، مراقب تکرار استامینوفن، آنتیهیستامین یا ضداحتقان در داروهای دیگر باشید.
اگر سرفه با تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، تب پایدار، خسخس، خون یا خلط فراوان همراه است، ارزیابی پزشکی لازم است. در بارداری، بیماری کبدی، فشارخون بالا یا هنگام مصرف داروهای اعصاب، پیش از مصرف راهنمایی بگیرید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
دکسترومتورفان یک داروی مهارکنندهٔ سرفه از گروه داروهای دستگاه تنفس است. این دارو با اثر بر مسیرهای عصبیِ مرکز سرفه، احساس نیاز به سرفه و دفعات آن را کاهش میدهد، اما علت زمینهای سرفه را درمان نمیکند. در ایران، ممکن است بهصورت قرص یا کپسول نرم و گاهی در ترکیب با کلرفنیرامین، فنیلافرین یا پسودوافدرین و استامینوفن عرضه شود؛ بنابراین ترکیبات روی جعبهٔ هر فرآورده اهمیت دارد.
موارد مصرف
- کاهش موقت سرفهٔ خشک و تحریککننده
- کاهش سرفهٔ همراه با سرماخوردگی، در صورت مناسببودن فرآوردهٔ ترکیبی
- کمک به تسکین سرفهٔ شبانه، طبق نظر پزشک یا داروساز
روش مصرف
مقدار و فاصلهٔ مصرف را دقیقاً طبق نسخه، برچسب همان فرآورده و توصیهٔ داروساز رعایت کنید؛ فرآوردههای ترکیبی قدرتهای متفاوتی دارند و نباید بر اساس نام برند با هم جایگزین شوند. قرص یا کپسول را با آب ببلعید و برای حفظ اثر، نوبتها را منظم مصرف کنید. اگر یک نوبت را فراموش کردید، بهمحض یادآوری مصرف کنید مگر اینکه به نوبت بعدی نزدیک باشد؛ مقدار دوبرابر نخورید. برای سرفهٔ طولانی، بدترشونده یا خلطدار، مصرف خودسرانه را ادامه ندهید و علت را پیگیری کنید. فرآوردههای حاوی دکسترومتورفان را بیش از مقدار یا مدت توصیهشده مصرف نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به دکسترومتورفان، کلرفنیرامین، فنیلافرین، پسودوافدرین، استامینوفن یا هر جزء فرآورده حساسیت دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را بگویید؛ بهویژه داروهای ضدافسردگی، داروهای خوابآور، آرامبخش یا مسکنهای قوی.
- در صورت بیماری کبدی، فشارخون بالا، بیماری قلبی، پرکاری تیروئید، آبسیاه چشم، بزرگی پروستات یا مشکل دفع ادرار، دربارهٔ فرآوردههای ترکیبی سؤال کنید.
- اگر سرفه همراه با تنگی نفس، خسخس، تب، درد قفسهٔ سینه، خون یا خلط زیاد است، پیش از مهار سرفه ارزیابی شوید.
- در کودکان کمسن، سالمندان و افراد دارای بیماریهای زمینهای، انتخاب فرآورده و مقدار مصرف باید با دقت بیشتری انجام شود؛ فرآوردههای ترکیبی سرماخوردگی را به کودک خودسرانه ندهید.
- در صورت مصرف داروی مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز در دو هفتهٔ اخیر، یا سابقهٔ سوءمصرف دارو، پیش از مصرف حتماً از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا گیجی
- تهوع، ناراحتی معده یا استفراغ
- سرگیجه
- خشکی دهان؛ بهویژه در فرآوردههای حاوی کلرفنیرامین
- بیقراری، تپش قلب یا افزایش فشارخون؛ بیشتر در فرآوردههای حاوی ضداحتقان
- یبوست یا تاری دید خفیف؛ بیشتر در فرآوردههای حاوی کلرفنیرامین
- تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا احساس بستهشدن گلو: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، تعریق، لرزش، بیقراری شدید، گیجی، تپش قلب یا سفتی عضلات، بهویژه پس از همراهی با داروهای ضدافسردگی: مصرف فرآوردهٔ حاوی دکسترومتورفان را متوقف و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خوابآلودگی یا گیجی شدید، توهم، تشنج یا بیهوشی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ احتمال مصرف بیش از حد یا تداخل مهم وجود دارد.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد شدید قسمت بالای شکم یا تهوع مداوم پس از مصرف فرآوردهٔ حاوی استامینوفن: فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
- تپش قلب شدید، درد قفسهٔ سینه، سردرد بسیار شدید، ضعف ناگهانی یا افزایش قابلتوجه فشارخون در فرآوردههای حاوی ضداحتقان: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر سرفه بدتر شود، بیش از چند روز ادامه پیدا کند یا با تب، خسخس، تنگی نفس، خون یا خلط زیاد همراه شود: مصرف خودسرانه را ادامه ندهید و سریعاً ویزیت شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل دکسترومتورفان با داروهای ضدافسردگی و داروهای دیگری است که سروتونین را افزایش میدهند؛ این ترکیب میتواند بیقراری، تعریق، لرزش، تب، تپش قلب، گیجی یا سفتی عضلات ایجاد کند. داروهای خوابآور، آرامبخش، برخی مسکنهای قوی و الکل میتوانند خوابآلودگی و اختلال تمرکز را بیشتر کنند. در فرآوردههای ترکیبی، استامینوفن با داروهای سرماخوردگی یا مسکنهای دیگر تکرار نشود و مصرف الکل خطر آسیب کبدی را افزایش میدهد. ضداحتقانهای موجود در بعضی ترکیبات ممکن است فشارخون و ضربان قلب را بالا ببرند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و برچسب ترکیبات همهٔ داروهای سرماخوردگی را بررسی کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای موجود دربارهٔ دکسترومتورفان بهتنهایی افزایش واضحی در خطر ناهنجاریهای مادرزادی نشان نمیدهند، اما دربارهٔ فرآوردههای چندترکیبی باید هر جزء جداگانه بررسی شود. در بارداری یا برنامهٔ بارداری، تا حد امکان از مصرف خودسرانهٔ فرآوردههای ترکیبی پرهیز کنید و پیش از مصرف با پزشک هماهنگ شوید. در شیردهی، مقدار کمی دکسترومتورفان وارد شیر میشود؛ بااینحال کلرفنیرامین و ضداحتقانهای همراه ممکن است برای نوزاد یا میزان شیر مناسب نباشند، بنابراین راهنمایی پزشک یا داروساز لازم است.
نگهداری
قرص یا کپسول را در بستهٔ اصلی، در دمای معمول اتاق و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید؛ مگر اینکه روی بسته دستور دیگری نوشته شده باشد. دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی بگذارید و پیش از مصرف تاریخ انقضا و سالمبودن بسته را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 15 mg / 2 mg / 5 mg / 500 mg |
| قرص | 15 mg / 2 mg / 5 mg / 325 mg |
| قرص | 10 mg / 2 mg / 30 mg / 250 mg |
| قرص | 15 mg / 2 mg / 30 mg / 325 mg |
| کپسول نرم | 15 mg / 2 mg / 5 mg / 500 mg |
| کپسول نرم | 15 mg / 2 mg / 5 mg / 325 mg |
| کپسول نرم | 10 mg / 2 mg / 5 mg / 325 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۰ برند از ۱۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکسترومتورفان برای هر نوع سرفه مناسب است؟
۰۲آیا میتوانم دکسترومتورفان را همراه شربت یا قرص سرماخوردگی دیگری بخورم؟
۰۳آیا دکسترومتورفان خوابآور است؟
۰۴اگر همزمان داروی ضدافسردگی مصرف کنم، چه نکتهای مهم است؟
۰۵چرا باید مقدار استامینوفنِ فرآوردهٔ ترکیبی را بررسی کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۰ برند از ۱۷ سازنده، در گروه R05X. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.