دکسترومتورفان
دکسترومتورفان دارویی ضدسرفه است که با اثر بر مرکزِ سرفه در مغز، شدتِ سرفهٔ خشک را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای تسکینِ موقتِ سرفهٔ خشک و بدونِ خلطِ ناشی از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا تحریکِ گلو و مجاریِ تنفسیِ فوقانی به کار میرود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی، پرهیزِ کامل از مصرفِ همزمان با داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) است، زیرا میتواند واکنشی جدی و خطرناک ایجاد کند.
اگر سرفه بیش از حدودِ یک هفته ادامه یابد، با تب، بثوراتِ پوستی یا سردردِ مداوم همراه شود، یا داروی دیگری برایِ افسردگی مصرف میکنید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکسترومتورفان دارویی ضدسرفه (Antitussive) است که از نظرِ ساختارِ شیمیایی با مشتقاتِ مورفینان قرابت دارد، اما بر خلافِ مسکنهای اپیوئیدی، در دوزهای معمول اثرِ ضددردی یا وابستگیآورِ قابلِتوجهی ندارد. این دارو با تأثیر بر مرکزِ سرفه در ساقهٔ مغز، آستانهٔ تحریکِ رفلکسِ سرفه را بالا میبرد و به این ترتیب دفعات و شدتِ سرفهٔ خشک را کاهش میدهد. دکسترومتورفان در اشکالِ گوناگونی از جمله قرص، کپسولِ نرم، شربت و قطره عرضه میشود که این تنوع، انتخابِ شکلِ مناسب برایِ سنین و شرایطِ مختلف را ممکن میسازد. هدفِ اصلیِ آن، تسکینِ کوتاهمدتِ سرفهای است که خلط ندارد یا خلطِ آن بسیار ناچیز است.
موارد مصرف
- تسکینِ موقتِ سرفهٔ خشک و بدونِ خلط ناشی از سرماخوردگی
- کاهشِ سرفهٔ ناشی از آنفلوانزا یا تحریکِ گلو و مجاریِ تنفسیِ فوقانی
- کاستن از سرفههای مزاحمی که خواب یا فعالیتِ روزمره را مختل میکنند
- استفاده در ترکیب با سایرِ داروهای سرماخوردگی برایِ کنترلِ همزمانِ چند نشانه، طبقِ تجویز یا برچسبِ دارو
روش مصرف
دکسترومتورفان معمولاً بهصورتِ خوراکی و با یا بدونِ غذا مصرف میشود؛ اگر ناراحتیِ خفیفِ معده ایجاد کرد، مصرفِ همراه با غذا میتواند کمککننده باشد. مقدار و فاصلهٔ هر نوبتِ مصرف را دقیقاً طبقِ برچسبِ دارو یا دستورِ پزشک و داروساز رعایت کنید و از آن بیشتر یا برایِ مدتی طولانیتر از آنچه توصیه شده استفاده نکنید. این دارو معمولاً برایِ مصرفِ کوتاهمدت و در صورتِ نیاز در نظر گرفته میشود، نه بهصورتِ دورهایِ ثابت و طولانی؛ اگر پس از چند روز سرفه بهبود نیافت یا بدتر شد، بهجایِ افزایشِ خودسرانهٔ مقدارِ مصرف، به پزشک مراجعه کنید. همچنین از مصرفِ همزمانِ چند فرآوردهٔ حاویِ دکسترومتورفان (مثلاً چند شربتِ سرماخوردگیِ مختلف) خودداری کنید تا دچارِ مصرفِ بیشازحد نشوید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرفهٔ خشک و بدون خلط ناشی از سرماخوردگی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ مقدار فرآوردهٔ مایع را با پیمانه یا قطرهچکان مخصوص اندازه بگیرید و بیش از ۷ روز بدون بررسی علت سرفه ادامه ندهید.
سرفهٔ ناشی از آنفلوانزا یا تحریک گلو و مجاری تنفسی فوقانی
فقط علامت سرفه را موقتاً کاهش میدهد؛ در صورت همراهی سرفه با تب، تنگی نفس یا بدترشدن علائم، ارزیابی پزشکی لازم است.
سرفهٔ مزاحمی که خواب یا فعالیت روزمره را مختل میکند
در صورت نیاز مصرف شود؛ برای خواب دوز اضافی مصرف نکنید و از حداکثر مقدار روزانه تجاوز نکنید.
کنترل همزمان سرفه در ترکیب با سایر داروهای سرماخوردگی
دوز سایر اجزای ترکیب تابع برچسب همان محصول است؛ از مصرف همزمان فرآوردهٔ دیگری که دکسترومتورفان دارد خودداری کنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به دکسترومتورفان یا سایرِ اجزایِ فرآورده را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر طیِ دو هفتهٔ گذشته از داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز استفاده کردهاید یا هماکنون مصرف میکنید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریهای تنفسیِ مزمن مانندِ آسم، برونشیتِ مزمن یا آمفیزم را با پزشک در میان بگذارید، زیرا سرکوبِ سرفه در این شرایط باید با احتیاط انجام شود.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی—بهویژه داروهای ضدافسردگی—را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برایِ بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا هرگونه سابقهٔ سوءمصرفِ مواد را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا گیجیِ خفیف
- سرگیجه
- تهوع یا ناراحتیِ خفیفِ معده
- خشکیِ دهان
- سردرد
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای سندرمِ سروتونین شاملِ بیقراریِ شدید، تپشِ قلبِ سریع، تعریقِ زیاد، لرزش یا سفتیِ عضلانی و گیجیِ ذهنی؛ در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجیِ شدید، توهم، لکنتِ زبان یا از دستدادنِ هماهنگیِ حرکتی که میتواند نشانهٔ مصرفِ بیشازحد باشد؛ در این صورت با اورژانس تماس بگیرید.
- خوابآلودگیِ شدید یا دشواری در تنفس، بهویژه در کودکان یا هنگامِ مصرفِ همزمان با داروهای آرامبخشِ دیگر؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ادامهیافتنِ سرفه بیش از حدودِ یک هفته، یا همراهشدنِ آن با تبِ بالا، بثوراتِ پوستی یا سردردِ مداوم؛ در این موارد به پزشک مراجعه کنید تا علتِ زمینهای بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین و جدیترین تداخلِ دکسترومتورفان، مصرفِ همزمان یا نزدیک به داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز است که میتواند به واکنشی شدید و خطرناک منجر شود؛ به همین دلیل باید فاصلهٔ زمانیِ کافی—طبقِ نظرِ پزشک—میانِ قطعِ این داروها و شروعِ دکسترومتورفان رعایت شود. ترکیب با برخی داروهای ضدافسردگیِ سروتونرژیک نیز خطرِ سندرمِ سروتونین را افزایش میدهد. برخی داروهای دیگر که مسیرِ متابولیکیِ کبدیِ مشترکی با دکسترومتورفان دارند—مانندِ برخی داروهای قلبی یا ضدافسردگی—میتوانند غلظتِ آن را در بدن بالا ببرند و اثراتش را تشدید کنند. مصرفِ همزمان با الکل یا داروهای آرامبخش و خوابآور نیز میتواند خوابآلودگی و سرگیجه را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا از بروزِ تداخلهای ناخواسته جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ دکسترومتورفان در بارداری محدود است؛ به همین دلیل توصیه میشود تنها در صورتِ نیازِ واقعی و با نظرِ پزشک مصرف شود، بهویژه در سهماههٔ نخستِ بارداری. دربارهٔ شیردهی نیز دادههای کافی در دست نیست و مقدارِ اندکی از دارو ممکن است به شیر منتقل شود؛ بنابراین مادرانِ شیرده پیش از مصرف باید با پزشک مشورت کنند. از آنجا که بسیاری از فرآوردههای سرفه و سرماخوردگی، دکسترومتورفان را همراه با اجزایِ دیگر عرضه میکنند، بررسیِ کاملِ ترکیب توسط پزشک اهمیت دارد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید و از قرار دادنِ آن در حمام یا نزدیکِ سینکِ ظرفشویی خودداری کنید. همیشه دارو را دور از دیدِ کودکان نگهداری کنید، بهویژه که برخی از اشکالِ آن بهصورتِ شربتِ خوشطعم عرضه میشود. پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهایِ تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگیِ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 15 mg / 5mL |
| کپسول نرم | 15 mg |
| قطره | 4 mg / 1mL |
| قطره | 15 mg / 5mL |
| قرص | 15 mg / 5mL |
| قرص | 15 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۹ برند از ۲۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکسترومتورفان اعتیادآور است؟
۰۲چرا مصرفِ همزمانِ دکسترومتورفان با برخی داروهای ضدافسردگی خطرناک است؟
۰۳تفاوتِ دکسترومتورفان با کدئین در چیست؟
۰۴چند روز میتوان دکسترومتورفان مصرف کرد؟
۰۵آیا مصرفِ دکسترومتورفان برایِ کودکان بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۹ برند از ۲۰ سازنده، در گروه R05DA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.