آمینوفیلین
آمینوفیلین دارویی از خانوادهٔ گزانتینهاست که با شلکردنِ عضلاتِ راههای هوایی، تنفس را در حملاتِ شدیدِ تنگینفس آسانتر میکند.
این دارو بهصورتِ تزریقی و معمولاً در بیمارستان، برای کنترلِ حملهٔ شدیدِ آسم یا تشدیدِ بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه بهکار میرود؛ برای مصرفِ روزانه یا خانگی مناسب نیست.
این دارو دامنهٔ درمانیِ باریکی دارد و فقط باید توسطِ کادرِ درمان و معمولاً با پایشِ سطحِ خونی تجویز شود، زیرا فاصلهٔ میانِ دوزِ مؤثر و دوزِ مسمومکننده کم است.
اگر پیش از این بیماریِ قلبی، تشنج، مشکلِ کبدی یا تیروئیدی داشتهاید، یا داروی دیگری مصرف میکنید، پیش از این درمان حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آمینوفیلین ترکیبی از تئوفیلین و اتیلندیآمین است که در بدن به تئوفیلینِ فعال تبدیل میشود و در خانوادهٔ گزانتینها (Xanthine) و دستهٔ گشادکنندههای نایژه جای دارد. این دارو با شلکردنِ عضلاتِ راههای هوایی و کاهشِ التهاب، تنفس را در حملاتِ شدیدِ تنگینفس آسانتر میکند. از آنجا که دامنهٔ درمانیِ این دارو باریک است، برخلافِ قرص یا شربتِ تئوفیلین، آمینوفیلینِ تزریقی فقط در بیمارستان و بهصورتِ آهسته از طریقِ سرمِ وریدی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک تجویز میشود. هدفِ اصلیِ این درمان، بازکردنِ سریعِ راههای هوایی در شرایطی است که داروهای استنشاقیِ معمول بهتنهایی کافی نبودهاند.
موارد مصرف
- کنترلِ حملهٔ حاد و شدیدِ آسم که به درمانهای استنشاقیِ معمول پاسخِ کافی نداده است
- تشدیدِ حادِ بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه
- برونکواسپاسمِ شدید و تنگینفسِ حاد در بخشِ اورژانس یا مراقبتهای ویژه
- کمک به تنفسِ بهتر در برخی مواردِ نارساییِ حادِ تنفسی، طبقِ تشخیصِ پزشکِ متخصص
روش مصرف
آمینوفیلین در شکلِ تزریقی، خودمصرف نیست و فقط توسطِ پزشک یا پرستار و معمولاً بهآرامی از طریقِ سرمِ وریدی تجویز میشود؛ سرعتِ تزریق، مقدار و مدتِ مصرف را تیمِ درمان بر اساسِ وضعیتِ بیمار و پاسخِ بدن تعیین میکند. در طولِ تزریق معمولاً ضربانِ قلب و علائمِ بیمار زیرِ نظر است و در بسیاری از موارد سطحِ خونیِ دارو نیز کنترل میشود تا از تجمعِ بیشازحدِ آن جلوگیری شود. اگر همزمان از قرص یا شربتِ حاویِ تئوفیلین نیز استفاده میکنید، حتماً پیش از تزریق به تیمِ درمان اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملهٔ حاد و شدید آسمِ مقاوم به درمان استنشاقی
تزریق باید آهسته و تحت پایش علائم حیاتی، نوار قلب و نشانههای مسمومیت انجام شود؛ مصرف قبلی تئوفیلین یا آمینوفیلین باید پیش از دوز بارگیری بررسی شود.
تشدید حاد بیماری انسدادی مزمن ریه
برای هر تشدید بیماری بهطور روتین مناسب نیست و جایگزین گشادکنندههای راههای هوایی، اکسیژن یا درمان علت زمینهای نمیشود.
برونکواسپاسم شدید و تنگینفس حاد در اورژانس یا بخش مراقبتهای ویژه
از تزریق سریع باید پرهیز شود؛ خطر تهوع، تپش قلب، آریتمی، افت فشارخون و تشنج وجود دارد.
برخی موارد نارسایی حاد تنفسی همراه با برونکواسپاسم
جایگزین اکسیژندرمانی، تهویهٔ مکانیکی یا درمان علت نارسایی تنفسی نیست و فقط در بیمارستان انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به آمینوفیلین، تئوفیلین یا اتیلندیآمین
- بیماریِ قلبی مانندِ نارساییِ قلبی، آریتمی یا سابقهٔ حملهٔ قلبی
- بیماریِ کبدی یا سنِ بالا، زیرا هر دو میتوانند سرعتِ تجزیهٔ این دارو در بدن را کاهش دهند و نیازمندِ تنظیمِ دقیقترِ دوز باشند
- سابقهٔ تشنج، زخمِ گوارشی یا پرکاریِ تیروئید
- هرگونه داروی دیگر، بهویژه قرص یا شربتِ تئوفیلین، برخی آنتیبیوتیکها، داروهای قلبی یا ضدتشنج
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغِ خفیف یا کاهشِ اشتها
- سردرد
- بیقراری، لرزشِ خفیفِ دستها یا تپشِ قلبِ ملایم
- بیخوابی
- سوزشِ سردل یا ناراحتیِ معده
- ضربانِ قلبِ نامنظم یا بسیار تند — با اورژانس تماس بگیرید.
- تشنج یا لرزشهای شدید و غیرعادی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- استفراغِ شدید و مکرر همراه با بیقراری یا گیجی که میتواند نشانهٔ بالارفتنِ سطحِ دارو در خون باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سرگیجهٔ شدید، افتِ ناگهانیِ فشارِ خون یا احساسِ غش، بهویژه در حینِ تزریق — با اورژانس تماس بگیرید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگینفسِ ناگهانی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آمینوفیلین با داروهای متعددی تداخل دارد که میتواند سطحِ خونیِ آن را بهطورِ خطرناکی بالا یا پایین ببرد. برخی آنتیبیوتیکها (مانندِ گروهِ ماکرولیدها و کینولونها)، داروهای ضدزخمِ معده مانندِ سایمتیدین، و داروی نقرسِ آلوپورینول میتوانند سطحِ خونیِ آن را بالا ببرند و خطرِ مسمومیت را افزایش دهند؛ در مقابل، برخی داروهای ضدتشنج مانندِ فنیتوئین و کاربامازپین و نیز ریفامپین میتوانند اثرِ آن را کم کنند. سیگارکشیدن نیز متابولیسمِ این دارو را سریعتر میکند و مصرفِ همزمانِ کافئینِ زیاد میتواند بیقراری و تپشِ قلب را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا پیش از تزریق تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ آمینوفیلین در بارداری فقط زمانی در نظر گرفته میشود که کنترلِ حملهٔ شدیدِ تنفسیِ مادر برای سلامتِ مادر و جنین ضروری باشد و همیشه باید با نظارتِ دقیقِ پزشکِ متخصص انجام شود. این دارو از جفت عبور میکند و مقدارِ کمی نیز وارد شیرِ مادر میشود که میتواند در نوزاد باعثِ بیقراری یا بدخوابی شود؛ بنابراین در دورانِ شیردهی نیز باید پزشک را در جریان گذاشت تا نوزاد از این نظر بررسی شود.
نگهداری
نگهداریِ آمینوفیلینِ تزریقی معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و کادرِ درمان است: در دمای ذکرشده روی بستهبندی و دور از نورِ مستقیم و یخزدگی نگهداری میشود، و محلولِ آن باید شفاف و بدونِ ذرههای معلق باشد. پیش از هر تزریق، ظاهرِ محلول و تاریخِ انقضای آن بررسی میشود و مانندِ هر داروی دیگر، دور از دسترسِ کودکان نگه داشته میشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا آمینوفیلین بهجای قرص یا اسپریِ معمول، بهصورتِ تزریقی استفاده میشود؟
۰۲چرا گاهی همراه با این دارو آزمایشِ خون گرفته میشود؟
۰۳آیا سیگارکشیدن روی اثرِ این دارو تأثیر میگذارد؟
۰۴اگر بعد از تزریق احساسِ تپشِ قلب یا بیقراری کردم، طبیعی است؟
۰۵آیا مصرفِ همزمانِ سایرِ داروهای آسم با آمینوفیلین مشکلی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۷ سازنده، در گروه R03DA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.