ویتامین سی
ویتامین سی (اسید اسکوربیک) تزریقی، شکلِ آمپولیِ این ویتامینِ محلولدرآب و ضروریِ بدن است که در کمبودِ شدید یا زمانیکه مصرفِ خوراکی ممکن یا کافی نیست، توسط پزشک تجویز میشود.
بیشتر برای پیشگیری و درمانِ کمبودِ ویتامین سی و در شرایطی که بدن به مقدارِ بیشتری از این ویتامین نیاز دارد یا جذبِ گوارشیِ آن مختل شده، بهکار میرود.
این فرآورده تزریقی است و باید فقط توسط پزشک یا پرستار و طبقِ دستورِ پزشک تجویز و تزریق شود؛ تزریقِ خودسرانه یا خانگیِ بدونِ نظارت توصیه نمیشود.
اگر پس از تزریق نشانههایی مانندِ کهیر، تورمِ صورت یا لب، یا تنگیِ نفس دیدید، یا بیماریِ زمینهایِ خاصی مانندِ سنگِ کلیه یا اضافهبارِ آهن دارید، پیش از ادامهٔ درمان با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ویتامین سی (اسید اسکوربیک) یک ویتامینِ محلولدرآب و ضروری برای بدن است که نقشِ مهمی در ساختِ کلاژن، ترمیمِ بافت، عملکردِ سیستمِ ایمنی و جذبِ آهن دارد. بدنِ انسان قادر به ساختنِ این ویتامین نیست و باید آن را از راهِ غذا یا مکمل دریافت کند. شکلِ تزریقیِ ویتامین سی معمولاً در مواردی بهکار میرود که کمبود شدید باشد، مصرفِ خوراکی ممکن نباشد، یا جذبِ گوارشیِ آن به هر دلیلی مختل شده باشد. این فرآورده معمولاً در مطب، درمانگاه یا بیمارستان و زیرِ نظرِ پزشک یا پرستار تزریق میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمانِ کمبودِ ویتامین سی (اسکوربوت)
- تأمینِ ویتامین سی در شرایطی که مصرفِ خوراکی ممکن یا کافی نیست
- پوششِ نیازِ افزایشیافته به ویتامین سی در بیماریِ شدید یا دورهٔ نقاهت
- کمک به روندِ ترمیمِ زخم در برخی شرایطِ بالینی، طبقِ تشخیصِ پزشک
- افزایشِ جذبِ آهنِ خوراکی در موارد خاص، طبقِ نظرِ پزشک
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورتِ تزریقی و توسط پزشک، پرستار یا در یک مرکزِ درمانیِ معتبر تجویز و تزریق میشود؛ تزریقِ خانگی یا خودسرانه توصیه نمیشود. تعدادِ جلسات، فاصلهٔ بینِ تزریقها و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ شرایطِ شما تعیین میکند و بهتر است طبقِ همان برنامه پیش بروید. اگر جلسهای را فراموش کردید یا در ادامهٔ دوره تردید دارید، بهجای تصمیمِ خودسرانه، موضوع را با پزشکِ خود در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
جبران ویتامین سی در تغذیهٔ وریدی یا در کمبود، وقتی مصرف خوراکی ممکن یا کافی نیست
در صورت امکان، مسیر خوراکی بر تزریق ترجیح دارد؛ تزریق عضلانی معمولاً ترجیحی است و تزریق وریدی باید پس از رقیقسازی و بهآرامی انجام شود.
اسکوربوت (کمبود علامتدار ویتامین سی)
پس از بهبود و امکان مصرف خوراکی، ادامهٔ درمان معمولاً خوراکی است؛ تزریق وریدی سریع انجام نشود.
افزایش نیاز به ویتامین سی در بیماری شدید یا دورهٔ نقاهت
این مقدار برای نیاز افزایشیافتهٔ مستند بهکار میرود و در بیماری شدید، طول درمان باید کوتاه و بر اساس پاسخ بالینی باشد.
سوختگی شدید
دوز بر اساس وسعت آسیب بافتی تعیین میشود؛ در دوزهای بالا پایش عملکرد کلیه ضروری است.
کمک به ترمیم زخم، بهویژه پیرامون جراحی
برای موارد منتخب ترمیم زخم، نه مصرف روتین؛ دوزهای بالاتر خطر افزایش اگزالات ادرار را بیشتر میکنند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به ویتامین سی یا هریک از اجزای این فرآورده حساسیت داشتهاید، حتماً بگویید.
- اگر سابقهٔ سنگِ کلیه یا هر بیماریِ کلیوی دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر کمبودِ مادرزادیِ آنزیمِ گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (G6PD) یا بیماریِ اضافهبارِ آهن (هموکروماتوز) دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و ویتامینهایی را که مصرف میکنید، بهویژه قرصِ آهن و داروهای رقیقکنندهٔ خون، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از تزریق با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتیِ خفیف در محلِ تزریق
- حالتِ تهوعِ خفیف
- سردرد یا احساسِ گرگرفتگیِ گذرا
- سرگیجهٔ خفیف پس از تزریق
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت/لب/زبان یا دشواریِ تنفس — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای تخریبِ گلبولِ قرمز (همولیز) مانندِ رنگِ تیرهٔ ادرار، زردیِ پوست یا چشم، یا خستگیِ ناگهانیِ شدید، بهویژه در افرادِ دارایِ کمبودِ همان آنزیمِ ارثی — در این حالت فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدید، تورمِ فزاینده یا ترشح در محلِ تزریق که نشانهٔ عفونت باشد — به پزشک مراجعه کنید.
- دردِ شدیدِ پهلو یا وجودِ خون در ادرار در مصرفِ طولانیمدت که میتواند نشانهٔ سنگِ کلیه باشد — با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ویتامین سیِ تزریقی میتواند با برخی داروها اثرِ متقابل داشته باشد؛ برای نمونه جذبِ آهنِ خوراکی را افزایش میدهد، ممکن است بر اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین تأثیر بگذارد، و مصرفِ همزمان با آنتیاسیدهای حاویِ آلومینیوم یا برخی داروهای شیمیدرمانی نیازمندِ احتیاط است. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از تزریق بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین سی در مقدارِ معمولِ موردنیازِ بدن، در دورانِ بارداری و شیردهی ایمن و حتی ضروری شناخته میشود، اما تزریقِ آن و دوزهای بالاتر از نیازِ روزانه باید فقط با تجویز و زیرِ نظرِ پزشک انجام شود. اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از دریافتِ این تزریق حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
این فرآورده را طبقِ دستورِ روی بسته، معمولاً در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیم و گرما نگهداری کنید و از یخزدگی محافظت کنید. آمپولها را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و اگر رنگ یا ظاهرِ محلول تغییر کرده یا تاریخِ انقضا گذشته، از مصرفِ آن خودداری کنید. از آنجا که این تزریق معمولاً در مرکزِ درمانی و توسط کادرِ درمان انجام میشود، نگهداریِ آن در منزل کمتر پیش میآید؛ در چنین مواردی هم بهتر است دستورِ نگهداریِ داروساز را دقیق رعایت کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا ویتامین سی بهصورتِ تزریقی تجویز میشود، درحالیکه قرصِ آن هم وجود دارد؟
۰۲آیا تزریقِ ویتامین سی برای زیبایی و روشنیِ پوست مؤثر است؟
۰۳آیا میتوان ویتامین سیِ تزریقی را همراه با قرصِ آهن مصرف کرد؟
۰۴آیا مصرفِ طولانیمدتِ ویتامین سیِ تزریقی برای کلیهها مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵اگر بعد از تزریق حالم بد شد، چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۱۰ سازنده، در گروه A11GA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.