گایافنزین
گایافنزین دارویی از دستهٔ خلطآورهاست که با رقیقکردنِ ترشحاتِ دستگاهِ تنفسی، دفعِ خلط را از راهِ سرفه آسانتر میکند.
بیشتر برایِ سرفهٔ همراه با خلط و احتقانِ قفسهٔ سینه، در سرماخوردگی، برونشیت و عفونتهایِ تنفسی بهکار میرود.
نوشیدنِ آبِ کافی در کنارِ مصرفِ این دارو اثرِ آن را بهتر میکند؛ اگر سرفه بیش از یک هفته ادامه یافت یا با تب و بثوراتِ پوستی همراه شد، به پزشک مراجعه کنید.
اگر سابقهٔ سرفهٔ مزمن (مانند آسم، آمفیزم یا برونشیتِ مزمن) یا خلطِ غلیظ و فراوان دارید، یا مصرف برایِ کودکِ خردسال مدنظر است، پیش از استفاده با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گایافنزین دارویی خوراکی از ردهٔ خلطآورها (Expectorant) است که در گروهِ داروهایِ کمکیِ دستگاهِ تنفسی جای میگیرد. این دارو با تحریکِ ملایمِ مخاطِ گوارشی، ترشحاتِ راههایِ هوایی را افزایش میدهد و غلظتِ خلط را کاهش میدهد، بهطوریکه دفعِ آن از راهِ سرفه آسانتر میشود. برخلافِ داروهایِ سرکوبکنندهٔ سرفه، گایافنزین رفلکسِ سرفه را متوقف نمیکند، بلکه به پاکسازیِ طبیعیِ مجاریِ تنفسی کمک میکند. این دارو معمولاً برایِ تسکینِ کوتاهمدتِ سرفهٔ همراه با احتقانِ سینه در سرماخوردگی و عفونتهایِ تنفسیِ فوقانی بهکار میرود و بر علتِ زمینهای اثری ندارد.
موارد مصرف
- کاهشِ غلظتِ خلط در سرفهٔ همراه با احتقانِ قفسهٔ سینه
- کمک به دفعِ راحتترِ خلط در سرماخوردگی و آنفلوانزا
- تسکینِ احتقانِ تنفسی ناشی از برونشیت
- کاهشِ ناراحتیِ ناشی از سرفهٔ خلطدار در عفونتهایِ تنفسیِ فوقانی
روش مصرف
گایافنزین را میتوان همراه یا بدونِ غذا مصرف کرد؛ در صورتِ بروزِ ناراحتیِ گوارشی، مصرف همراه با غذا معمولاً کمککننده است. برایِ اثربخشیِ بهتر، نوشیدنِ آبِ فراوان در کنارِ این دارو توصیه میشود، زیرا رطوبتِ کافی به رقیقشدنِ خلط کمک میکند. شکل، مقدار و فاصلهٔ مصرف باید دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک یا راهنمایِ رویِ بستهٔ دارو رعایت شود و بدونِ مشورت افزایش نیابد. اگر پس از حدودِ یک هفته مصرف، سرفه بهبود نیافت یا بدتر شد، یا با تب، بثوراتِ پوستی یا سردردِ مداوم همراه شد، مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاهش غلظت خلط در سرفهٔ همراه با احتقان قفسهٔ سینه
با یا بدون غذا و همراه یک لیوان آب مصرف شود؛ مصرف مایعات کافی به رقیق شدن خلط کمک میکند.
کمک به دفع خلط در سرماخوردگی و آنفلوانزا
مصرف معمولاً کوتاهمدت و تا بهبود علائم است؛ در تداوم سرفه بیش از ۷ روز یا بروز تب و تنگی نفس، ارزیابی پزشکی لازم است.
تسکین احتقان تنفسی ناشی از برونشیت
درمان علامتی است و جایگزین درمان علت برونشیت نیست؛ در تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا تب پایدار به پزشک مراجعه شود.
کاهش ناراحتی ناشی از سرفهٔ خلطدار در عفونتهای تنفسی فوقانی
شربت با پیمانهٔ مدرج اندازهگیری شود و از مصرف همزمان چند فرآوردهٔ حاوی گایافنزین خودداری شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به گایافنزین یا هر یک از اجزایِ فرآورده
- سرفهٔ مزمن ناشی از سیگارکشیدن، آسم، آمفیزم یا برونشیتِ مزمن
- سرفهٔ همراه با خلطِ غلیظ و فراوان که بهبود نمییابد
- بیماریِ کلیوی یا سابقهٔ سنگِ کلیه
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ همزمانِ داروها، مکملها یا سایر فرآوردههایِ سرماخوردگی و سرفه
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع
- استفراغِ خفیف
- ناراحتی یا دردِ خفیفِ معده
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- بثوراتِ پوستیِ گسترده یا تاولهایِ پوستی — مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید
- سرفهای که با خلطِ خونی یا تبِ بالا و مداوم همراه شود — به پزشک مراجعه کنید
- دردِ شدید و ناگهانیِ پهلو یا کمر که ممکن است نشانهٔ سنگِ کلیه باشد — به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گایافنزین معمولاً تداخلهایِ داروییِ جدیِ شناختهشدهای ندارد، اما مصرفِ همزمان با سایر فرآوردههایِ ترکیبیِ سرماخوردگی و سرفه که حاویِ گایافنزین یا موادِ مشابه هستند، میتواند به مصرفِ ناخواستهٔ بیشازحد بینجامد. این دارو همچنین ممکن است بر نتیجهٔ برخی آزمایشهایِ آزمایشگاهی (مانند سنجشِ اسیدِ اوریک) اثر بگذارد، بنابراین پیش از انجامِ آزمایش، مصرفِ آن را اطلاع دهید. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی و قطعی دربارهٔ بیخطربودنِ کاملِ گایافنزین در بارداری و شیردهی در دست نیست. مصرفِ آن در این دوران، بهویژه در سهماههٔ نخستِ بارداری، باید تنها با ارزیابی و صلاحدیدِ پزشک انجام شود، پس پیش از هر اقدامی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، رطوبت و گرمایِ زیاد نگهداری کنید. اگر از شکلِ شربت استفاده میکنید، درِ بطری را همیشه محکم ببندید و آن را از یخزدگی دور نگه دارید. همیشه دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید؛ داروهایِ تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 100 mg / 5mL |
| ژل روکش ژلاتینی روکشدار | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۲۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوتِ گایافنزین با داروهایِ ضدِسرفه چیست؟
۰۲آیا هنگامِ مصرفِ گایافنزین باید آبِ بیشتری بنوشم؟
۰۳آیا گایافنزین برایِ سرفهٔ خشک هم مناسب است؟
۰۴اگر پس از چند روز مصرف، سرفه بهبود نیافت چه باید کرد؟
۰۵آیا کودکان میتوانند گایافنزین مصرف کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۲۰ سازنده، در گروه R05CA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.