کافئین
کافئینِ تزریقی، دارویی از دستهٔ گزانتینها و محرکهای خفیفِ دستگاه عصبی مرکزی است که در نوزادانِ نارس برای تنظیمِ تنفس به کار میرود.
کاربردِ اصلیِ آن، درمان و پیشگیری از آپنهٔ نوزادانِ نارس یعنی وقفههای کوتاهِ تنفسی است که در بخشِ مراقبتِ ویژهٔ نوزادان دیده میشود.
این دارو فقط در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ نوزادان، با پایشِ دقیقِ قلب و تنفسِ نوزاد تزریق میشود.
اگر نوزاد در طولِ درمان بیقراریِ شدید، لرزش، تشنج یا تغییرِ غیرِعادیِ ضربانِ قلب نشان داد، باید بلافاصله به کادرِ درمان اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کافئینِ تزریقی از خانوادهٔ گزانتینها (Xanthines) است، همان گروهی که تئوفیلین نیز به آن تعلق دارد، و در ایران با نامهای تجاریِ گوناگون از جمله کافنکس و مرکاف نیز عرضه میشود. این دارو با مسدود کردنِ گیرندههای آدنوزین در مغز، مرکزِ کنترلِ تنفس را تحریک میکند و به منظمتر شدنِ تنفسِ نوزادانِ نارس کمک میکند. برخلافِ کافئینِ موجود در نوشیدنیهایی مانندِ قهوه، این فرآورده دارویی خالص است و تنها بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستانی، توسطِ کادرِ درمان و طبقِ برنامهٔ پزشکِ متخصصِ نوزادان تجویز میشود. هدفِ اصلی از این درمان، کاهشِ تعداد و شدتِ حملاتِ آپنه در نوزادانی است که بهدلیلِ نارس بودن، مرکزِ تنفسیِ مغزشان هنوز بهطورِ کامل بالغ نشده است.
موارد مصرف
- درمانِ آپنهٔ نوزادانِ نارس (وقفهٔ کوتاهِ تنفسی)
- پیشگیری از آپنه در نوزادانِ نارسِ در معرضِ خطر
- تسهیلِ جداسازیِ نوزاد از دستگاهِ تهویهٔ مکانیکی
- پیشگیری از آپنهٔ پس از بیهوشی در نوزادانِ نارسِ تحتِ جراحی
روش مصرف
این دارو را کادرِ درمانِ بخشِ نوزادان، طبقِ برنامهای که پزشکِ متخصص بر اساسِ سنِّ بارداری، وزن و وضعیتِ تنفسیِ نوزاد تعیین میکند، بهصورتِ تزریقِ وریدی به نوزاد میدهد و خانواده نیازی به تنظیمِ زمان یا مقدارِ دارو ندارد. ادامهٔ درمان معمولاً تا زمانی است که خطرِ آپنه بهطورِ چشمگیر کاهش یابد یا نوزاد از نظرِ تنفسی به بلوغِ کافی برسد، و قطعِ آن نیز تحتِ نظارتِ پزشک و با پایشِ نوزاد پس از قطع صورت میگیرد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به کافئین یا سایرِ گزانتینها مانندِ تئوفیلین در نوزاد
- بیماریِ قلبی، تشنج یا اختلالاتِ نورولوژیکِ زمینهای در نوزاد
- سابقهٔ خونریزیِ گوارشی یا مشکلاتِ گوارشیِ نوزاد
- مشکلاتِ کبدی یا کلیوی که ممکن است بر دفعِ دارو از بدنِ نوزاد اثر بگذارد
- تمامِ داروها و مکملهایی که نوزاد همزمان دریافت میکند
عوارض احتمالی
- بیقراری یا تحریکپذیریِ خفیف
- اختلالِ خفیف در الگویِ خوابِ نوزاد
- افزایشِ مختصرِ ضربانِ قلب
- لرزشِ خفیفِ دست و پا
- رفلاکس یا تهوعِ خفیف
- تشنج یا حرکاتِ مکرر و غیرِعادیِ اندامها — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تندی یا نامنظمیِ شدیدِ ضربانِ قلب — بیدرنگ به کادرِ درمان اطلاع دهید
- نشانههای خونریزیِ گوارشی مانندِ استفراغِ خونی یا مدفوعِ تیره — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ ناگهانی یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلِ کافئین با سایرِ گزانتینها مانندِ تئوفیلین یا آمینوفیلین میتواند خطرِ تحریکپذیریِ عصبی و تندیِ ضربانِ قلب را افزایش دهد، به همین دلیل این داروها معمولاً همزمان تجویز نمیشوند. برخی داروهای دیگر نیز ممکن است متابولیسمِ کبدیِ کافئین را کند یا تند کنند و سطحِ آن را در خونِ نوزاد تغییر دهند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایی که نوزاد دریافت میکند را به پزشک و داروسازِ بخش بگویید تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز دوز تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآوردهٔ تزریقی، اختصاصاً برایِ نوزادانِ نارس در محیطِ بیمارستانی طراحی شده است و بحثِ مصرف در بارداری دربارهٔ خودِ این دارو مطرح نیست. اگر مادر در دورانِ شیردهی است، بهتر است مصرفِ کافئینِ خودش از نوشیدنیهایی مانندِ قهوه و چای را نیز با پزشک یا داروسازِ بخش در میان بگذارد، زیرا کافئین میتواند از طریقِ شیرِ مادر نیز به نوزاد برسد.
نگهداری
این دارو معمولاً توسطِ داروخانه و کادرِ درمانِ بیمارستان نگهداری و آمادهسازی میشود و خانوادهها معمولاً نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارند. اگر به هر دلیل نسخهای از این دارو در اختیارتان قرار گرفت، آن را دور از دسترسِ کودکان، در دمای اتاق و بهدور از نورِ مستقیم و رطوبت نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا و شفافبودنِ محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کافئینِ تزریقی همان کافئینِ داخلِ قهوه و چای است؟
۰۲چرا نوزادِ نارس به این دارو نیاز پیدا میکند؟
۰۳آیا این دارو برایِ نوزاد عارضهٔ درازمدت دارد؟
۰۴مصرفِ این دارو تا کِی ادامه پیدا میکند؟
۰۵آیا کافئین باعثِ بیخوابی یا بیقراریِ نوزاد میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه N06BC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.