استیلسیستئین
استیلسیستئین (ایسیسی) دارویی از گروه موکولیتیکها یا رقیقکنندههای خلط است که غلظت و چسبندگی ترشحات مخاطی را کاهش میدهد و دفع آنها از راههای هوایی را آسانتر میکند.
بیشترین کاربرد آن کمک به رقیقشدن و دفع خلط غلیظ در سرماخوردگی، آنفلوانزا، برونشیت و سایر عفونتهای تنفسی همراه با احتقان است.
در افرادی که سابقهٔ آسم یا حساسیت راههای هوایی دارند، این دارو بهندرت میتواند تنگینفس یا تشدید سرفه ایجاد کند.
اگر خلط شما خونی شد، تب بالا و مداوم داشتید، علائم تنفسیتان بیش از چند روز ادامه یافت یا بدتر شد، یا پس از مصرف دچار تنگینفس یا خسخس سینه شدید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
استیلسیستئین که در ایران بیشتر با نام تجاری ایسیسی شناخته میشود، دارویی از ردهٔ موکولیتیکها (Mucolytic) یا رقیقکنندههای خلط، در گروه داروهای دستگاه تنفس است. این دارو دارای یک گروه فعال گوگرددار است که پیوندهای شیمیایی درون رشتههای چسبندهٔ مخاط را میشکند و از این راه غلظت و چسبندگی خلط را کاهش میدهد. نتیجهٔ این اثر، سهولت بیشتر در سرفهکردن و دفع ترشحات غلیظ از راههای هوایی است. این دارو بهصورت خوراکی و در قالب گرانول جوشان یا پودر حلشدنی در آب عرضه میشود و معمولاً در دورهٔ کوتاهِ سرماخوردگی، آنفلوانزا یا سایر عفونتهای تنفسیِ همراه با خلط غلیظ به کار میرود. هدف اصلی آن کمک به تنفس راحتتر از راه پاکسازی راههای هوایی است، نه درمان مستقیم عامل بیماری.
موارد مصرف
- کمک به رقیقشدن و دفع خلط غلیظ در سرماخوردگی و آنفلوانزا
- تسکین احتقان و خلط چسبنده در برونشیت حاد و مزمن
- کمک به کنترل خلط در بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- کاهش غلظت ترشحات در سینوزیت
- کمک به تنفس راحتتر در سایر بیماریهای تنفسیِ همراه با خلط غلیظ، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
گرانول جوشان یا پودر استیلسیستئین را باید در مقدار مشخصی آب حل کرد، بلافاصله پس از حلشدن کامل نوشید و نوشیدن آب کافی در طول روز را نیز فراموش نکنید تا دارو در رقیقکردن و دفع خلط مؤثرتر عمل کند. محلول آمادهشده را نباید برای مصرفهای بعدی نگه داشت. مصرف آن پس از غذا معمولاً بهتر تحمل میشود، چون در برخی افراد ممکن است باعث ناراحتی خفیف معده شود. این دارو معمولاً برای دورهٔ کوتاه و در زمان وجود خلط غلیظ تجویز میشود؛ اگر علائم تنفسی بیش از چند روز ادامه یافت یا بدتر شد، بهجای ادامهٔ خودسرانهٔ مصرف، به پزشک مراجعه کنید. قدرت مناسب (۲۰۰ یا ۶۰۰ میلیگرم)، تعداد نوبتهای مصرف در روز و مدت درمان را پزشک یا داروساز بر اساس سن و شرایط شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرماخوردگی و آنفلوانزا همراه با خلط غلیظ
با یا بدون غذا مصرف شود؛ پودر یا قرص جوشان را در آب حل کنید و مایعات کافی بنوشید. برای درمان خودِ عفونت ویروسی نیست.
برونشیت حاد و مزمن همراه با خلط چسبنده
مایعات کافی به دفع خلط کمک میکند؛ همزمانی با داروهای ضدسرفه بدون دستور پزشک میتواند باعث تجمع خلط شود.
بیماری انسدادی مزمن ریه همراه با خلط غلیظ
در تشدید حاد بیماری جایگزین درمان فوری نیست و پاسخ درمانی باید بهطور دورهای بررسی شود.
سینوزیت همراه با ترشحات غلیظ
تنها به رقیقشدن ترشحات کمک میکند؛ در صورت تداوم یا تشدید تب، درد صورت یا علائم، ارزیابی پزشکی لازم است.
سایر بیماریهای تنفسی همراه با خلط غلیظ
اگر بیمار نتواند خلط رقیقشده را بهخوبی سرفه و خارج کند، ادامه مصرف باید با نظر پزشک باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به استیلسیستئین یا ترکیبات مشابه آن حساسیت داشتهاید، به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- سابقهٔ آسم یا حساسیت و تنگی راههای هوایی را حتماً بگویید، چون در موارد نادر ممکن است این دارو باعث تشدید تنگینفس شود.
- اگر سابقهٔ زخم معده یا اثنیعشر دارید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- فهرست کامل داروهای دیگرتان، بهویژه داروهای ضدسرفهٔ سرکوبکنندهٔ رفلکس سرفه و آنتیبیوتیکهای خوراکی، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر رژیم غذایی محدود از نظر سدیم دارید یا به فشار خون بالا، نارسایی قلبی یا بیماری کلیوی مبتلایید، دربارهٔ مصرف فرم گرانول جوشان با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع خفیف
- ناراحتی یا درد خفیف معده
- سردرد
- مزهٔ نامطبوع یا بوی گوگردیِ مشخصِ دارو هنگام مصرف
- افزایش موقتِ رقیقشدن ترشحات بینی یا راههای هوایی، که اثر طبیعی و مورد انتظار دارو است
- واکنش آلرژیک شدید (احتمال آنافیلاکسی) شامل تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده در بدن یا دشواری در تنفس؛ در صورت بروز، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، خسخس سینه یا تشدید سرفه پس از مصرف، بهویژه در افراد مبتلا به آسم یا حساسیت راههای هوایی؛ در این حالت مصرف را متوقف کرده و سریع با پزشک تماس بگیرید.
- استفراغ شدید یا مکرر که مانع تحمل دارو شود، یا درد شدید و مداوم شکم.
- بثورات پوستی گسترده، خارش شدید یا تاولهای غیرعادی پوستی؛ در صورت بروز، مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
- تب مداوم، خلط خونی یا تشدید علائم تنفسی با وجود مصرف منظم دارو؛ این حالت نیازمند بررسی سریعتر پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
استیلسیستئین با داروهای ضدسرفهٔ سرکوبکنندهٔ رفلکس سرفه، مانند کدئین یا دکسترومتورفان، تداخل نسبی دارد؛ چون این دارو خلط را رقیق میکند اما سرکوب همزمان رفلکس سرفه میتواند دفع ترشحات را دشوارتر کرده و آنها را در ریه نگه دارد. توصیه میشود بین مصرف استیلسیستئین و برخی آنتیبیوتیکهای خوراکی فاصلهٔ زمانی چند ساعته رعایت شود، چون مصرف همزمان میتواند بر جذب آنتیبیوتیک اثر بگذارد. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخل احتمالی مطمئن شوید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات اختصاصی و کافی دربارهٔ مصرف خوراکی استیلسیستئین در دوران بارداری و شیردهی محدود است. به همین دلیل، مصرف آن در این دورهها باید فقط در صورت لزوم بالینی و با تجویز و نظارت مستقیم پزشک انجام شود؛ از خوددرمانی با این دارو در بارداری یا شیردهی خودداری کنید.
نگهداری
استیلسیستئین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. گرانول یا پودر را تا زمان مصرف در بستهٔ اصلیِ خود نگه دارید و پس از حلکردن در آب، محلول را بلافاصله مصرف کرده و باقیماندهٔ آن را دور بریزید. دارو را همیشه دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص جوشان | 600 mg |
| قرص جوشان | 200 mg |
| پودر | 600 mg |
| قرص | 200 mg |
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
| تزریقی | 200 mg / 1mL |
| تزریقی | 600 mg |
| محلول | 100 mg / 1mL |
| گرانول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۵ برند از ۳۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا استیلسیستئین عفونت تنفسی را درمان میکند؟
۰۲چرا محلول استیلسیستئین بوی گوگرد میدهد؟
۰۳آیا استیلسیستئین همان دارویی است که برای مسمومیت با استامینوفن استفاده میشود؟
۰۴آیا افراد مبتلا به آسم میتوانند استیلسیستئین مصرف کنند؟
۰۵آیا باید محلول استیلسیستئین را فوراً بعد از حلکردن نوشید؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۵ برند از ۳۱ سازنده، در گروه R05CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.