سالبوتامول
سالبوتامول دارویی از دستهٔ گشادکنندههای برونش با اثرِ سریع و کوتاهمدت است که با شلکردنِ عضلههای اطرافِ راههای هوایی، تنفس را در حملاتِ تنگیِ نفس تسهیل میکند.
این اسپری بیشتر برایِ تسکینِ سریعِ حملاتِ آسم و پیشگیری از تنگیِ نفسِ ناشی از ورزش، و گاهی در بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه، به کار میرود.
مهمترین نکته این است که این اسپری برایِ تسکینِ سریع است، نه پیشگیریِ روزانه؛ نیاز به استفادهٔ بیش از حدِ معمول از آن، نشانهٔ کنترلنشدنِ آسم و لزومِ مراجعه به پزشک است.
اگر با وجودِ استفاده از این اسپری، تنگیِ نفس برطرف نشد یا مجبور شدید بیش از مقدارِ تجویزشده از آن استفاده کنید، در اسرعوقت با پزشک مشورت کنید یا در صورتِ شدتِ علائم به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سالبوتامول دارویی از ردهٔ گشادکنندههای برونش است که در گروهِ آگونیستهای کوتاهاثرِ گیرندهٔ بتا-۲ قرار میگیرد. این دارو با اتصال به گیرندههای بتا-۲ در عضلههای صافِ دیوارهٔ راههای هوایی، این عضلات را ظرفِ چند دقیقه شل و راههای هوایی را باز میکند. به همین دلیل برایِ تسکینِ سریعِ نشانههایی مانندِ تنگیِ نفس، خسخسِ سینه و سرفه، که در حملاتِ آسم یا برخی بیماریهایِ تنفسیِ دیگر رخ میدهد، به کار میرود. این فرآورده بهصورتِ اسپریِ دُزسنج عرضه میشود که با هر بار فشردن، مقدارِ مشخصی از دارو مستقیماً به ریه میرسد. اثرِ آن معمولاً طیِ چند دقیقه آغاز و برایِ چند ساعت پایدار میماند، به همین دلیل نقشِ اصلیِ آن «تسکیندهندهٔ سریع» است، نه دارویِ پیشگیریِ روزانه.
موارد مصرف
- تسکینِ سریعِ حملاتِ حادِ آسم و رفعِ خسخس و تنگیِ نفسِ ناگهانی
- پیشگیری از تنگیِ نفسِ ناشی از فعالیتِ بدنی، در صورتِ استفاده پیش از ورزش
- کنترلِ نشانههایِ تنفسی در بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه (COPD)
- استفاده بهعنوانِ دارویِ نجاتبخش در کنارِ اسپریهایِ پیشگیریکنندهٔ روزانه در آسمِ متوسط تا شدید
- کاهشِ تنگیِ نفسِ گاهبهگاه ناشی از انقباضِ راههایِ هوایی در برخی بیماریهایِ تنفسیِ دیگر
روش مصرف
پیش از هر بار استفاده، اسپری را طبقِ آموزشِ داروساز خوب تکان دهید تا دارو بهطورِ یکنواخت پخش شود. در صورتِ تجویزِ پزشک، استفاده از یک وسیلهٔ کمکیِ استنشاقی بهنامِ اسپیسر میتواند رساندنِ دارو به ریه را بهتر کند، بهویژه برایِ کودکان و سالمندان. برایِ تسکینِ حملهٔ ناگهانیِ تنگیِ نفس، طبقِ تعدادِ پافی که پزشک تعیین کرده استفاده کنید؛ اگر هدف پیشگیری از تنگیِ نفسِ ورزشی باشد، معمولاً اندکی پیش از فعالیت استنشاق میشود. تکنیکِ درستِ استفاده — دَمِ آرام و عمیق همزمان با فشردنِ اسپری و سپس نگهداشتنِ نفس برایِ چند ثانیه — در رسیدنِ دارو به ریه نقشِ مهمی دارد، پس اگر مطمئن نیستید، از داروساز بخواهید روشِ صحیح را نشان دهد. اگر متوجه شدید برایِ کنترلِ نشانهها به این اسپری بیش از مقدارِ تجویزشده نیاز دارید، این موضوع را حتماً و بدونِ تأخیر با پزشک در میان بگذارید، چون میتواند نشانهٔ بدترشدنِ کنترلِ آسم باشد. مقدار، تعدادِ پافها در روز و برنامهٔ دقیقِ مصرف را فقط پزشک یا داروسازِ معالج بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آسم؛ تسکین سریع حملهٔ حاد، خسخس و تنگی نفس ناگهانی
در حملهٔ شدید یا برطرفنشدن سریع علائم، مراجعهٔ فوری به اورژانس لازم است؛ دفعات مصرف را خودسرانه افزایش ندهید.
پیشگیری از تنگی نفس ناشی از فعالیت بدنی
برای هر نوبت فعالیت بدنی استفاده میشود؛ باقیماندن علائم با این دوز نیازمند ارزیابی پزشک است.
بیماری انسدادی مزمن ریه
داروی تسکیندهنده است و جایگزین درمان نگهدارنده نمیشود؛ افزایش نیاز یا پاسخ ناکافی باید بررسی شود.
آسم متوسط تا شدید؛ داروی نجاتبخش در کنار اسپری پیشگیرانهٔ روزانه
اسپری پیشگیرانهٔ روزانه را طبق نسخه ادامه دهید؛ افزایش نیاز به سالبوتامول نشانهٔ کنترل ناکافی آسم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به سالبوتامول یا سایرِ اجزایِ اسپری را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- بیماریهایِ قلبیعروقی مانندِ آریتمی، فشارِخونِ بالا یا سابقهٔ حملهٔ قلبی را حتماً بگویید، چون این دارو میتواند ضربانِ قلب را افزایش دهد.
- پرکاریِ تیروئید، دیابت یا سابقهٔ تشنج را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر دارویِ دیگری برایِ قلب، فشارِخون یا آسم — از جمله سایرِ اسپریها — مصرف میکنید، فهرستِ کاملِ آنها را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر بهتازگی برایِ کنترلِ نشانهها به این اسپری بیش از حدِ معمول نیاز پیدا کردهاید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک مشورت کنید تا برنامهٔ درمانی بازبینی شود.
عوارض احتمالی
- لرزشِ خفیفِ دستها
- تپشِ قلب یا احساسِ ضربانِ سریع
- سردرد
- احساسِ تنش یا بیقراریِ خفیف
- گرفتگیِ خفیفِ عضلانی
- تحریکِ گلو یا سرفهٔ خفیف پس از استنشاق
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگیِ نفسِ ناگهانی یا بدترشدنِ خسخسِ سینه بلافاصله پس از استفاده از اسپری — این حالتِ نادر نیازمندِ توقفِ اسپری و مراجعهٔ فوری به پزشک یا اورژانس است.
- تپشِ قلبِ شدید، دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ ضربانِ نامنظم — با اورژانس تماس بگیرید.
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا گرفتگیِ غیرمعمول — نشانهٔ احتمالیِ افتِ پتاسیمِ خون — این موضوع را حتماً و بدونِ تأخیر به پزشک اطلاع دهید.
- نیاز به استفادهٔ بسیار بیشتر از حدِ معمول از این اسپری برایِ کنترلِ نشانهها — نشانهٔ بدترشدنِ آسم — در اسرعوقت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ سالبوتامول با داروهایِ مسدودکنندهٔ گیرندهٔ بتا، که برایِ فشارِخون یا بیماریهایِ قلبی تجویز میشوند، میتواند اثرِ گشادکنندگیِ برونشِ آن را کم یا خنثی کند و حتی در برخی افراد باعثِ تنگیِ نفس شود. استفادهٔ همزمان با سایرِ گشادکنندههایِ برونش یا داروهایِ محرکِ سیستمِ سمپاتیک نیز ممکن است تپشِ قلب و لرزش را تشدید کند. برخی داروهایِ ادرارآور میتوانند در کنارِ این دارو خطرِ افتِ پتاسیمِ خون را افزایش دهند، و ترکیب با برخی داروهایِ ضدافسردگی نیز میتواند اثراتِ قلبیعروقیِ آن را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ سالبوتامولِ استنشاقی در دورانِ بارداری، در صورتِ نیازِ واقعی به کنترلِ آسم، معمولاً قابلِقبول در نظر گرفته میشود، زیرا کنترلنشدنِ آسم میتواند برایِ مادر و جنین خطرناکتر از مصرفِ دارو باشد؛ با این حال، تصمیمِ نهایی را پزشک بر اساسِ شرایطِ فرد میگیرد. این دارو به مقدارِ کم در شیرِ مادر نیز ترشح میشود. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
این اسپری را در دمایِ اتاق و دور از گرمایِ شدید، یخزدگی و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و از سوراخکردن یا انداختنِ آن در آتش خودداری کنید، چون محفظهٔ آن تحتِ فشار است. دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. اگر مدتی از آخرین استفاده گذشته باشد، ممکن است طبقِ راهنمایِ رویِ بستهٔ دارو لازم باشد پیش از استنشاق، یک یا چند پاف اولیه را در هوا آزاد کنید؛ همچنین بهتر است تعدادِ پافهایِ باقیمانده را پیگیری کنید تا هنگامِ نیاز، اسپری خالی نباشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری دُزسنج | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید پیش از استفاده اسپری را تکان دهم؟
۰۲این اسپری برایِ پیشگیریِ روزانه از آسم مناسب است یا فقط برایِ مواقعِ حاد؟
۰۳اگر پیش از ورزش از این اسپری استفاده کنم، اثرش چهقدر طول میکشد؟
۰۴چرا دستهایم پس از استفاده از این اسپری کمی میلرزد؟
۰۵اگر متوجه شدم بیش از حدِ معمول به این اسپری نیاز پیدا کردهام، باید نگران باشم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۰ سازنده، در گروه R03AC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.