پنیسیلین جی بنزاتین/پنیسیلین جی پتاسیم/پنیسیلین جی پروکائین
این دارو یک آنتیبیوتیک تزریقی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست و سه شکل نمکی پنیسیلین جی را برای آزادسازی سریع، میانه و طولانیتر کنار هم دارد. با مهار ساخت دیوارهٔ باکتری، فقط بر باکتریهای حساس اثر میکند.
برای برخی عفونتهای استرپتوکوکی حلق و لوزه، تب مخملک، برخی عفونتهای پوست و بافت نرم و گاهی عفونتهای تنفسی یا گوش میانی ناشی از باکتری حساس بهکار میرود. در بعضی بیماران برای پیشگیری از عود تب روماتیسمی نیز تجویز میشود.
این فرآورده فقط تزریق عمیق عضلانی است؛ تزریق داخل رگ، شریان، کانال نخاعی یا نزدیک عصب میتواند بسیار خطرناک باشد. سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا پروکائین را پیش از تزریق اعلام کنید.
سابقهٔ واکنش شدید به پنیسیلین یا سفالوسپورین، بیماری کلیه، اختلال پتاسیم، بارداری یا مصرف داروهای متعدد را پیش از دریافت آن مطرح کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش، تشنج، اسهال خونی یا درد و تغییر رنگ شدید محل تزریق نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
پنیسیلین ۳-۳-۶ فرآوردهای ترکیبی از پنیسیلین جی بنزاتین، پنیسیلین جی پتاسیم و پنیسیلین جی پروکائین است و در گروه آنتیبیوتیکهای پنیسیلینی قرار میگیرد. جزء پتاسیمی سریعتر آزاد میشود، جزء پروکائین اثر میانه دارد و جزء بنزاتین آهستهتر آزاد میشود تا ماندگاری بیشتری ایجاد کند. هر سه جزء با مهار ساخت دیوارهٔ سلولی، به از بین رفتن باکتریهای حساس کمک میکنند. این دارو برای عفونتهای ویروسی یا همهٔ عفونتهای باکتریایی مناسب نیست و در عفونتهای شدیدِ نیازمند غلظت بالای خونی ممکن است شکل دیگری از پنیسیلین لازم باشد.
موارد مصرف
- گلودرد و التهاب لوزهٔ ناشی از استرپتوکوک حساس
- تب مخملک ناشی از استرپتوکوک حساس
- برخی عفونتهای پوست و بافت نرم، مانند باد سرخ، ناشی از باکتریهای حساس
- برخی عفونتهای تنفسی یا گوش میانی با عامل حساس، در مواردی که پزشک تزریق عضلانی را مناسب بداند
- پیشگیری از عود تب روماتیسمی در بیماران واجد شرایط، طبق برنامهٔ پزشک
روش مصرف
ویال پودری باید با حلال مناسب و طبق دستور همان فرآورده توسط کادر درمان آماده شود؛ خودتان آن را حل یا تزریق نکنید. تزریق فقط بهصورت عمیق عضلانی انجام میشود و نباید داخل رگ، شریان، کانال نخاعی، داخل یا نزدیک عصب تزریق شود. چون دارو تزریقی است، زمان غذا بر جذب آن اثر ندارد. تعداد نوبتها و فاصلهٔ آنها را پزشک با توجه به نوع عفونت و وضعیت بیمار تعیین میکند؛ نوبتهای برنامهریزیشده را کامل و بهموقع دریافت کنید و با بهتر شدن علائم، برنامهٔ درمان یا پیشگیری را خودسرانه قطع نکنید. این دارو برای سرماخوردگی و آنفلوآنزا که معمولاً ویروسیاند، فایدهای ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به پنیسیلینها، آموکسیسیلین، آمپیسیلین، سفالوسپورینها یا واکنش به پروکائین و بیحسکنندههای موضعی را اعلام کنید؛ بهویژه اگر تنگی نفس، تورم، افت فشار یا کهیر گسترده داشتهاید.
- اگر آسم، آلرژی شدید، بیماری کلیه، کاهش ادرار، دیالیز، نارسایی قلبی یا سابقهٔ افزایش پتاسیم خون دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقهٔ کولیت یا اسهال شدید پس از مصرف آنتیبیوتیکها را با پزشک در میان بگذارید.
- مصرف متوترکسات، پروبنسید، وارفارین، داروهای افزایشدهندهٔ پتاسیم، داروهای فشار خون و مکملهای پتاسیم را اعلام کنید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- تزریق در کودکان، سالمندان و افراد دچار اختلال کلیه باید بر اساس سن، وزن، وضعیت کلیه و نوع عفونت انجام شود.
عوارض احتمالی
- درد، سفتی، قرمزی یا تورم محل تزریق
- تهوع، دلدرد، اسهال خفیف یا استفراغ
- سردرد، سرگیجه یا خستگی
- خارش یا دانههای پوستی خفیف
- تب خفیف، لرز یا درد عضلانی و مفصلی کوتاهمدت
- کهیر گسترده، تورم لبها، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، زخم یا پوستهریزی گستردهٔ پوست، بهویژه همراه با تب یا درگیری دهان و چشم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال آبکی یا خونی، دلپیچه و تب که شدید است یا پس از درمان ادامه پیدا میکند: داروی ضداسهال را خودسرانه مصرف نکنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد ناگهانی و بسیار شدید در زمان تزریق، لکههای سفید یا بنفش، سردی اندام، بیحسی، ضعف یا زخم اطراف محل تزریق: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی شدید، بیقراری یا توهم، ضعف شدید، تپش نامنظم قلب یا کاهش واضح ادرار: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بخش پتاسیمی این فرآورده در مصرف تکراری یا در بیماری کلیه، همراه با مکملهای پتاسیم، نمکهای رژیمی حاوی پتاسیم، اسپیرونولاکتون، داروهای مهارکنندهٔ آنزیم مبدل آنژیوتانسین مانند انالاپریل و لیزینوپریل، یا داروهای مشابه مانند لوزارتان میتواند خطر افزایش پتاسیم خون را بیشتر کند. پروبنسید ممکن است سطح پنیسیلین را بالا ببرد و پنیسیلینها میتوانند دفع متوترکسات را کاهش دهند؛ همراهی با وارفارین نیز ممکن است به پایش دقیقتر انعقاد نیاز داشته باشد. چون دارو تزریقی است، تداخل غذایی مشخصی ندارد؛ الکل تداخل اختصاصی شناختهشدهای ایجاد نمیکند، اما هنگام بیماری یا سرگیجه میتواند حال عمومی را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پنیسیلینها در بارداری، در صورت نیاز بالینی، معمولاً قابل استفادهاند؛ بااینحال انتخاب فرآورده و برنامهٔ تزریق باید بر اساس شرایط مادر و عفونت انجام شود. مقدار کمی از پنیسیلین وارد شیر میشود و ممکن است در شیرخوار اسهال، برفک یا بثورات ایجاد کند. شیردهی را خودسرانه قطع نکنید و هر علامت غیرعادی نوزاد را گزارش دهید.
نگهداری
ویال پودری را در جعبهٔ اصلی، در محل خشک و خنک، دور از نور، گرما و رطوبت و در دمای درجشده روی بسته، معمولاً دمای اتاق کنترلشده، نگهداری کنید و از یخزدگی محافظت شود. پس از آمادهسازی، محلول یا سوسپانسیون باید طبق دستور مرکز درمانی و معمولاً بلافاصله مصرف شود؛ باقیمانده را نگه ندارید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پنیسیلین ۳-۳-۶ همان پنیسیلین بنزاتین است؟
۰۲آیا میتوان این دارو را داخل رگ تزریق کرد؟
۰۳آیا این دارو برای هر گلودرد یا سرماخوردگی مناسب است؟
۰۴درد محل تزریق تا چه حد طبیعی است؟
۰۵آیا پیش از تزریق باید تست حساسیت انجام شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۹ سازنده، در گروه J01RA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.