آمپیسیلین
آمپیسیلین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست که با ازبینبردنِ دیوارهٔ سلولیِ باکتریها آنها را نابود میکند. این دارو برای درمانِ طیفِ نسبتاً گستردهای از عفونتهای باکتریایی به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آمپیسیلین در عفونتهای تنفسی، گوش و گلو، و ادراری و برخی عفونتهای گوارشی است. گاهی نیز همراه با داروهای دیگر برای عفونتهای جدیتر مانند مننژیت یا عفونتِ دریچهٔ قلب تجویز میشود.
مهمترین نکته دربارهٔ آمپیسیلین، احتمالِ واکنشِ آلرژیک در افرادی است که پیشتر به پنیسیلین یا داروهای مشابه حساسیت داشتهاند. همچنین باید حتماً دورهٔ درمان را کامل مصرف کرد، حتی اگر علائم زودتر بهبود یابد.
اگر پس از شروعِ دارو کهیر، تورمِ صورت یا دشواریِ تنفس رخ داد، یا اسهالِ شدید و پایدار پدید آمد، باید فوراً با پزشک مشورت کرد. پیش از مصرف نیز باید هرگونه سابقهٔ حساسیتِ دارویی را با پزشک یا داروساز در میان گذاشت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آمپیسیلین یک آنتیبیوتیکِ نیمهمصنوعی از خانوادهٔ آمینوپنیسیلینهاست که طیفِ اثرِ آن نسبت به پنیسیلینِ کلاسیک گستردهتر است و برخی باکتریهای گرممنفی را نیز پوشش میدهد. این دارو با مهارِ ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، مانعِ رشد و تکثیرِ آن میشود و در نهایت باکتری از بین میرود. آمپیسیلین بهصورتِ خوراکی (کپسول و سوسپانسیون) و تزریقی، از عفونتهای سرپایی تا مواردِ جدیترِ بیمارستانی، به کار میرود. هدفِ اصلیِ آن، ریشهکنیِ عفونتِ باکتریایی و پیشگیری از گسترشِ آن در بدن است.
موارد مصرف
- عفونتهای دستگاه تنفسی (مانند برونشیت و برخی موارد ذاتالریه)
- عفونتهای گوش، گلو و سینوس
- عفونتهای دستگاه ادراری
- عفونتهای گوارشی باکتریایی (مانند برخی موارد تبتیفوئید و شیگلوز)
- مننژیت باکتریایی، معمولاً همراه با داروهای دیگر
- پیشگیری یا درمانِ عفونتِ دریچهٔ قلب (اندوکاردیت) در موارد خاص، همراه با سایر داروها
روش مصرف
برخلافِ برخی پنیسیلینهای دیگر، جذبِ آمپیسیلینِ خوراکی در حضورِ غذا کاهش مییابد؛ به همین دلیل معمولاً توصیه میشود آن را با معدهٔ خالی، یعنی مدتی پیش یا پس از غذا، میل کنید، مگر آنکه پزشک یا داروساز دستورِ دیگری داده باشد. کپسولها را با یک لیوان آب کامل ببلعید و در صورتِ مصرفِ سوسپانسیون، پیش از هر بار استفاده آن را خوب تکان دهید. فاصلهٔ زمانیِ منظم بینِ نوبتهای مصرف را رعایت کنید و حتی اگر پیش از پایانِ دوره احساسِ بهبودی کردید، آن را قطع نکنید، زیرا قطعِ زودهنگام میتواند به مقاومتِ باکتریها بینجامد. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک یا داروساز بر اساسِ نسخه تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای دستگاه تنفسی (مانند برونشیت و برخی موارد ذاتالریه)
فرم خوراکی را حداقل نیمساعت پیش از غذا یا ۲ ساعت پس از غذا مصرف کنید؛ برونشیت ویروسی با آمپیسیلین درمان نمیشود.
عفونتهای گوش، گلو و سینوس
در گلودرد استرپتوکوکی، دورهٔ درمان حداقل ۱۰ روز است؛ در مونونوکلئوز عفونی از مصرف آمپیسیلین پرهیز شود.
عفونتهای دستگاه ادراری
انتخاب آمپیسیلین باید بر پایهٔ کشت و آزمایش حساسیت ادرار باشد؛ عفونتهای مزمن ممکن است به درمان طولانیتر و پیگیری کشت نیاز داشته باشند.
عفونتهای گوارشی باکتریایی، مانند تب تیفوئید و شیگلوز
مقاومت باکتریها شایع است؛ آمپیسیلین فقط در صورت حساس بودن عامل عفونی استفاده شود و در موارد شدید، جبران آب و املاح نیز ضروری است.
مننژیت باکتریایی
درمان فقط بیمارستانی و معمولاً همراه با داروهای ضدباکتریایی دیگر است؛ مدت درمان بر پایهٔ عامل عفونی و پاسخ بیمار، معمولاً ۷ تا ۲۱ روز، تعیین میشود. دوز نوزادان متفاوت است.
درمان اندوکاردیت عفونی ناشی از باکتریهای حساس، بهویژه انتروکوک
درمان بیمارستانی است؛ داروی همراه و مدت درمان بر پایهٔ کشت، حساسیت و نوع دریچه تعیین میشود. در ترکیب با جنتامایسین، پایش عملکرد کلیه ضروری است.
پیشگیری از اندوکاردیت عفونی در افراد بسیار پرخطر پیش از برخی اقدامات
این رژیم معمولاً زمانی بهکار میرود که مصرف خوراکی ممکن نباشد و فقط برای افراد بسیار پرخطر، مانند برخی اقدامات دندانپزشکی همراه با دستکاری لثه، لازم است؛ برای همهٔ بیماران قلبی یا همهٔ اقدامات توصیه نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ پیشین به پنیسیلین، سفالوسپورینها یا دیگر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی که ممکن است نیازمندِ تنظیمِ دوز باشد
- سابقهٔ ابتلا به مونونوکلئوز عفونی (تبغدد) یا لوسمی لنفوسیتیِ مزمن، بهدلیلِ احتمالِ بروزِ جوشهای پوستی
- مصرفِ همزمانِ داروهای دیگر، بهویژه آلوپورینول، وارفارین یا قرصهای ضدبارداری
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- سابقهٔ اسهالِ شدید یا کولیتِ مرتبط با مصرفِ آنتیبیوتیک در گذشته
عوارض احتمالی
- اسهال
- حالتِ تهوع و گاهی استفراغ
- ناراحتیِ خفیفِ شکمی یا نفخ
- جوش یا کهیرِ خفیفِ پوستی
- برفکِ دهانی یا التهابِ زبان
- واکنشِ آلرژیکِ شدید با تورمِ صورت، لب یا گلو، دشواریِ تنفس یا سرگیجهٔ شدید: در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- اسهالِ شدید، آبکی یا خونی که پس از مصرفِ دارو ادامه مییابد یا بدتر میشود: میتواند نشانهٔ التهابِ رودهٔ ناشی از آنتیبیوتیک باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- جوشهای گستردهٔ پوستی، تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست: نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است.
- بهندرت، زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ غیرمعمول که میتواند نشانهٔ درگیریِ کبد باشد: در این صورت سریع به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ آمپیسیلین با آلوپورینول احتمالِ بروزِ جوشهای پوستی را افزایش میدهد. پروبنسید میتواند غلظتِ خونیِ آمپیسیلین را بالا ببرد. برخی مطالعات نشان دادهاند آنتیبیوتیکها ممکن است اثرِ قرصهای ضدبارداریِ خوراکی را اندکی کاهش دهند، بنابراین در دورهٔ درمان استفاده از یک روشِ مکملِ پیشگیری از بارداری منطقی است. همچنین آمپیسیلین میتواند بر اثرِ داروهای ضدانعقادِ خون مانند وارفارین تأثیر بگذارد. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آمپیسیلین سالهاست در دورانِ بارداری استفاده میشود و بر اساسِ شواهدِ موجود، در مقایسه با بسیاری از آنتیبیوتیکهای دیگر ایمنیِ نسبیِ بیشتری دارد؛ بااینحال تجویزِ آن در بارداری باید همیشه با نظرِ پزشک باشد. این دارو در مقدارِ کمی به شیرِ مادر منتقل میشود و معمولاً با شیردهی سازگار در نظر گرفته میشود، هرچند ممکن است در نوزاد اسهالِ خفیف یا برفک ایجاد کند. هر تصمیمی دربارهٔ مصرفِ آمپیسیلین در بارداری یا شیردهی را با پزشک یا داروسازِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
کپسولهای آمپیسیلین را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگهداری کنید. سوسپانسیونِ آمادهشده معمولاً باید در یخچال نگهداری شود و پس از مدتی که روی برچسب یا توسطِ داروساز مشخص میشود، باقیماندهٔ آن دور ریخته شود. تمامِ اشکالِ دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 250 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 1 g |
| پودر برای سوسپانسیون | 125 mg / 5 mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 500 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 250 mg / 5 mL |
| کپسول | 500 mg |
| کپسول | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۹ برند از ۱۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آمپیسیلین را باید با معدهٔ خالی مصرف کرد؟
۰۲اگر پس از شروعِ آمپیسیلین دچارِ جوشِ پوستی شدم، یعنی به آن حساسیت دارم؟
۰۳آیا آمپیسیلین همان آموکسیسیلین است؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ آمپیسیلین را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۵چرا باید کلِ دورهٔ آمپیسیلین را مصرف کنم حتی اگر حالم بهتر شده؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۹ برند از ۱۶ سازنده، در گروه J01CA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.