بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · عفونت و آنتی‌بیوتیک

پنی‌سیلین جی پتاسیم

Penicillin G Potassium 1000000 [iU]
رده ATC J01CE01شکل تزریقیبرند در ایران ۵
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

پنی‌سیلین جی پتاسیم آنتی‌بیوتیکی از خانواده پنی‌سیلین‌های طبیعی (بتالاکتام) است که به‌صورت تزریقی و معمولاً در بیمارستان برای از بین بردن باکتری‌های حساس تجویز می‌شود.

بیشتر برای چه؟

این دارو بیشتر برای عفونت‌های جدی ناشی از استرپتوکوک، مننگوکوک و برخی باکتری‌های دیگر، و نیز درمان سیفلیس به کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

مهم‌ترین نکته ایمنی این دارو، خطر واکنش آلرژیک (از خفیف تا شدید) در افرادی است که پیش‌تر به پنی‌سیلین یا سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتامی حساسیت داشته‌اند. از آنجا که این فرآورده حاوی پتاسیم است، در نارسایی کلیه باید با احتیاط بیشتری تجویز شود.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر پیش‌تر به پنی‌سیلین یا داروهای مشابه واکنش آلرژیک داشته‌اید، پیش از هر تزریق حتماً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید. در صورت ابتلا به بیماری کلیوی، قلبی یا بارداری نیز پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Penicillin g
۰۲

معرفی دارو

پنی‌سیلین جی پتاسیم یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آنتی‌بیوتیک‌های خانواده پنی‌سیلین‌هاست و از دسته داروهای بتالاکتامی (Beta-lactam) به شمار می‌رود که به آنزیم بتالاکتاماز حساس است. این دارو با مهار ساخت دیواره سلولی باکتری، باکتری‌های حساس را از بین می‌برد؛ یعنی اثری کشنده دارد، نه فقط بازدارنده. برخلاف قرص‌های خوراکی پنی‌سیلین، این شکل دارویی به‌صورت تزریق وریدی یا عضلانی و معمولاً در بیمارستان یا زیر نظر کادر درمان تجویز می‌شود. هدف اصلی آن درمان عفونت‌های نسبتاً جدی یا سیستمیک ناشی از باکتری‌های حساس به پنی‌سیلین است، به‌ویژه برخی استرپتوکوک‌ها، مننگوکوک و عامل سیفلیس. هر ویال آن معمولاً حاوی یک میلیون واحد بین‌المللی پنی‌سیلین جی همراه با پتاسیم است.

۰۳

موارد مصرف

  • عفونت‌های جدی استرپتوکوکی مانند اندوکاردیت، پنومونی یا عفونت‌های شدید بافت نرم
  • درمان سیفلیس، به‌ویژه در مراحلی که تزریق وریدی لازم است، مانند نوروسیفلیس
  • عفونت‌های مننگوکوکی، از جمله مننژیت مننگوکوکی
  • عفونت‌های ناشی از کلستریدیوم مانند گانگرن گازی، همراه با سایر اقدامات درمانی
  • دیفتری، به‌عنوان درمان کمکی در کنار پادزهر اختصاصی
  • برخی عفونت‌های نادرتر باکتریایی مانند اکتینومایکوز که به پنی‌سیلین حساس‌اند
۰۴

روش مصرف

این دارو معمولاً توسط پرستار یا کادر درمان و به‌صورت تزریق وریدی آهسته یا انفوزیون درون‌وریدی تجویز می‌شود؛ گاهی نیز به‌صورت تزریق عمیق عضلانی استفاده می‌شود. زمان‌بندی و فاصله تزریق‌ها را پزشک بر اساس نوع عفونت، وضعیت کلیه و پاسخ بدن تعیین می‌کند و باید دقیقاً همان‌طور که تجویز شده رعایت شود. حتی اگر پیش از پایان دوره درمان احساس بهبودی کردید، بدون نظر پزشک آن را قطع نکنید، زیرا قطع زودهنگام می‌تواند به بازگشت عفونت یا مقاومت باکتریایی بینجامد. پیش از هر نوبت تزریق نیز تیم درمان معمولاً از نبود سابقه حساسیت جدی به پنی‌سیلین اطمینان حاصل می‌کند.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

پنومونی شدید استرپتوکوکی

بزرگسالان۱۲ تا ۲۴ میلیون واحد در روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ مدت درمان بر اساس شدت عفونت و پاسخ بیمار تعیین می‌شود.
کودکان۱۵۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ مدت درمان بر اساس عامل عفونت تعیین می‌شود.

فقط در صورت حساس بودن میکروب استفاده شود؛ عفونت‌های گروه آ معمولاً حداقل ۱۰ روز درمان می‌خواهند.

اندوکاردیت استرپتوکوکی

بزرگسالان۱۲ تا ۲۴ میلیون واحد در روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت، معمولاً به مدت ۴ تا ۶ هفته.
کودکان۱۵۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ تا ۶ ساعت، معمولاً به مدت ۴ تا ۶ هفته.

کشت خون، حساسیت میکروب، نوع دریچه و وجود عوارض، مدت درمان و نیاز به داروی همراه را تعیین می‌کند.

عفونت شدید یا نکروزان بافت نرم استرپتوکوکی

بزرگسالان۲ تا ۴ میلیون واحد وریدی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ مدت درمان بر اساس کنترل عفونت و پاسخ بیمار تعیین می‌شود.
کودکان۶۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در هر نوبت، وریدی، هر ۶ ساعت؛ مدت درمان بر اساس وضعیت بالینی تعیین می‌شود.

برداشت فوری بافت مرده و معمولاً درمان هم‌زمان با کلیندامایسین ضروری است.

نوروسیفلیس

بزرگسالان۱۸ تا ۲۴ میلیون واحد در روز، وریدی، به صورت ۳ تا ۴ میلیون واحد هر ۴ ساعت یا انفوزیون مداوم، به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز.
کودکان۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در روز، وریدی، به صورت ۵۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم هر ۴ تا ۶ ساعت، به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز؛ برای کودکان پس از دورهٔ نوزادی.

برای سیفلیس غیرعصبی رژیم دیگری لازم است؛ تب و لرز گذرا پس از شروع درمان ممکن است رخ دهد.

مننژیت یا عفونت خونی مننگوکوکی

بزرگسالان۲۴ میلیون واحد در روز، وریدی، به صورت ۲ میلیون واحد هر ۲ ساعت؛ در صورت بهبود، دورهٔ معمول حدود ۷ روز است.
کودکان۲۵۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۴ ساعت، به مدت ۷ تا ۱۴ روز.

این بیماری اورژانسی و نیازمند درمان بیمارستانی فوری است؛ ادامهٔ این دارو باید بر پایهٔ حساسیت میکروب باشد.

گانگرن گازی ناشی از کلستریدیوم

بزرگسالان۲ تا ۴ میلیون واحد وریدی هر ۴ تا ۶ ساعت؛ مدت درمان بر اساس جراحی، کشت و پاسخ بالینی تعیین می‌شود.
کودکان۶۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در هر نوبت، وریدی، هر ۶ ساعت؛ حداکثر ۲۴ میلیون واحد در روز.

برداشت فوری بافت مرده و درمان هم‌زمان با کلیندامایسین یا داروی مناسب دیگر ضروری است.

دیفتری

بزرگسالان۲ تا ۳ میلیون واحد در روز، وریدی، در دوزهای تقسیم‌شده هر ۴ تا ۶ ساعت، به مدت ۱۰ تا ۱۲ روز.
کودکان۱۵۰٬۰۰۰ تا ۲۵۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در روز، وریدی، در دوزهای مساوی هر ۶ ساعت، به مدت ۷ تا ۱۰ روز.

پادزهر اختصاصی و مراقبت راه هوایی باید فوری انجام شود؛ پنی‌سیلین جایگزین پادزهر نیست.

اکتینومایکوز حساس به پنی‌سیلین

بزرگسالاندر نوع گردنی‌ـ‌صورتی: ۱ تا ۶ میلیون واحد در روز؛ در نوع قفسه‌سینه‌ای یا شکمی: ۱۰ تا ۲۰ میلیون واحد در روز، وریدی، در دوزهای تقسیم‌شده هر ۴ تا ۶ ساعت، معمولاً به مدت ۲ تا ۶ هفته.
کودکان۲۵۰٬۰۰۰ واحد به ازای هر کیلوگرم در روز، وریدی، در ۴ دوز مساوی هر ۶ ساعت، معمولاً به مدت ۲ تا ۶ هفته.

پس از مرحلهٔ وریدی معمولاً پنی‌سیلین یا آموکسی‌سیلین خوراکی برای ۶ تا ۱۲ ماه لازم است؛ آبسه‌ها ممکن است به تخلیه یا جراحی نیاز داشته باشند.

تنظیم دوز: در نارسایی شدید کلیه، دیالیز، یا اختلال هم‌زمان کلیه و کبد، معمولاً باید دوز کاهش یابد یا فاصلهٔ نوبت‌ها بیشتر شود؛ در سالمندان نیز عملکرد کلیه باید بررسی شود. مقدار دقیق بر پایهٔ سن، وزن، شدت عفونت و عملکرد کلیه و کبد توسط پزشک تعیین می‌شود. چون این فرآورده نمک پتاسیمی است، دوزهای بالای وریدی باید آهسته و با پایش پتاسیم خون، عملکرد کلیه و نشانه‌های عوارض عصبی تجویز شوند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • هرگونه سابقه واکنش آلرژیک به پنی‌سیلین، آموکسی‌سیلین یا سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتامی، از جمله سفالوسپورین‌ها، را حتماً به پزشک بگویید.
  • اگر بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه دارید اطلاع دهید، زیرا این فرآورده حاوی پتاسیم است و ممکن است نیازمند تنظیم دوز باشد.
  • سابقه بیماری قلبی، نارسایی قلبی یا هر محدودیتی در مصرف نمک و پتاسیم را با پزشک در میان بگذارید.
  • سابقه تشنج یا بیماری‌های عصبی را حتماً یادآوری کنید.
  • اگر باردار هستید، شیر می‌دهید یا قصد بارداری دارید، به پزشک بگویید.
  • فهرست همه داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی مصرفی خود را به پزشک یا داروسازتان بگویید.
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • درد، قرمزی یا التهاب رگ در محل تزریق
  • حالت تهوع، دل‌درد یا اسهال خفیف
  • سردرد
  • بثورات خفیف پوستی
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • علائم واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، تنگی نفس یا سرگیجه ناگهانی؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • بثورات گسترده پوستی همراه با تاول یا پوسته‌پوسته‌شدن پوست که نشانه واکنش‌های پوستی جدی است و باید بی‌درنگ به پزشک اطلاع داده شود.
  • اسهال شدید یا آبکی که پس از قطع دارو هم ادامه دارد و می‌تواند نشانه عفونت روده‌ای جدی باشد؛ نیازمند بررسی فوری پزشک است.
  • تشنج، گیجی یا اختلال هوشیاری، به‌ویژه در افراد دارای مشکل کلیوی، که باید فوراً به تیم درمان اطلاع داده شود.
  • تپش نامنظم قلب، ضعف عضلانی یا سوزن‌سوزن‌شدن غیرعادی که می‌تواند نشانه افزایش پتاسیم خون باشد و نیازمند بررسی فوری پزشک است.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

پیش از شروع این دارو، فهرست کامل داروها و مکمل‌هایت را به پزشک و داروساز بگو. مصرف هم‌زمان با پروبنسید می‌تواند غلظت خونی پنی‌سیلین را بالا ببرد؛ اثری که گاهی خود پزشک عمداً از آن بهره می‌گیرد. تجویز هم‌زمان با متوترکسات ممکن است سرعت دفع متوترکسات را کاهش داده و خطر مسمومیت با آن را افزایش دهد. مصرف هم‌زمان با داروهای نگه‌دارنده پتاسیم، مکمل‌های پتاسیم یا مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitor) می‌تواند خطر افزایش پتاسیم خون را بیشتر کند، به‌ویژه در افرادی که کلیه‌شان به‌خوبی کار نمی‌کند. همچنین بهتر است این دارو در همان سرنگ یا کیسه سرم آمینوگلیکوزیدها تزریق نشود، چون ممکن است اثر هر دو را کم کند، هرچند تزریق جداگانه آن‌ها در برخی عفونت‌ها می‌تواند اثر هم‌افزا داشته باشد.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

تجربه طولانی بالینی نشان داده که پنی‌سیلین جی، از جمله برای درمان سیفلیس در بارداری، در اغلب موارد داروی ایمن و اغلب بدون جایگزین مطمئن دیگری است؛ بااین‌حال تصمیم نهایی همیشه بر عهده پزشک است. این دارو به مقدار کمی در شیر مادر ترشح می‌شود و در بیشتر موارد با شیردهی سازگار دانسته می‌شود، هرچند ممکن است در نوزاد اسهال خفیف، برفک یا واکنش حساسیتی ایجاد کند؛ در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی در نوزاد، پزشک را مطلع کنید.

۱۰

نگهداری

ویال پودری این دارو پیش از حل‌شدن باید طبق دستور سازنده، معمولاً دور از رطوبت و نور و در دمایی که روی بسته‌بندی قید شده، نگهداری شود. محلول آماده‌شده برای تزریق پایداری محدودی دارد و باید در بازه زمانی مشخص‌شده توسط کادر درمان مصرف و باقیمانده آن دور ریخته شود. این دارو معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی نگهداری می‌شود؛ در صورت نگهداری موقت آن در منزل، دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از تزریق تاریخ انقضا را بررسی کنید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
پن پتاسیم PEN POTASSIUM
25 VIAL, GLASS in 1 BOX
داروسازی جابرابن حیان
تزریقی
پنی سیلینا بنزیل 1000000 واحد تزریقی PENICILLINA ATRAL BENZIL 1000000 IU INJ
سینا پیشگام دارو نوین
تزریقی
ویال پنی سیلین جی پتاسیم یک میلیون واحد PENICILIN G POTASSIUM 1000000U VIAL
فوریتهای سینا آرات گستر
تزریقی
پنی سلین جی پتاسیم-شفا® 1000000 ویال PENICILLIN G POTASSIUM-SHAFA® 1,000,000 U VIAL
لابراتوار داروسازی و بهداشتی شفا
تزریقی
پنی سیلین PENILEVEL 1000000 U VIAL
پویش دارو گستر برتر فارس
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا پنی‌سیلین جی پتاسیم را می‌توان به‌صورت خوراکی و قرص مصرف کرد؟
خیر، این فرآورده فقط برای تزریق وریدی یا عضلانی ساخته شده و اسید معده اثر آن را از بین می‌برد. برای عفونت‌های خفیف‌تر که نیازی به تزریق ندارند، پزشک ممکن است شکل خوراکی دیگری از پنی‌سیلین‌ها را تجویز کند.
۰۲چرا این دارو حاوی پتاسیم است و آیا همین موضوع خطرناک است؟
پنی‌سیلین جی به‌صورت نمک پتاسیم فرموله شده تا در آب حل شود و قابل تزریق باشد. در افراد با عملکرد طبیعی کلیه معمولاً مشکلی پیش نمی‌آید، اما در نارسایی کلیه یا تزریق سریع و حجم بالا می‌تواند پتاسیم خون را بالا ببرد؛ به همین دلیل تیم درمان وضعیت کلیه و ضربان قلب را زیر نظر می‌گیرد.
۰۳اگر پیش‌تر به آموکسی‌سیلین حساسیت داشته‌ام، مصرف این دارو هم خطرناک است؟
بله، آموکسی‌سیلین و پنی‌سیلین جی هر دو از خانواده پنی‌سیلین‌ها هستند و کسی که به یکی حساسیت داشته باشد معمولاً به دیگری هم واکنش نشان می‌دهد. حتماً پیش از هر تزریق این سابقه را به پزشک یادآوری کنید.
۰۴چرا برای درمان سیفلیس گاهی به‌جای قرص، این تزریق تجویز می‌شود؟
در برخی مراحل سیفلیس، به‌ویژه هنگامی که بیماری به سیستم عصبی رسیده باشد، تنها تزریق وریدی پنی‌سیلین جی می‌تواند غلظت کافی و پایدار دارو را به مایع مغزی-نخاعی برساند. به همین دلیل در این موارد پزشک این شکل تزریقی را ترجیح می‌دهد.
۰۵چرا ممکن است پس از اولین تزریق برای درمان سیفلیس دچار تب و لرز شوم؟
این حالت واکنش یاریش-هرکس‌هایمر نام دارد و در ساعات اول پس از نخستین تزریق پنی‌سیلین برای سیفلیس در برخی بیماران رخ می‌دهد؛ علت آن تجزیه ناگهانی باکتری‌هاست، نه حساسیت به دارو. این واکنش معمولاً گذراست، اما بهتر است هر تب یا لرز پس از تزریق را به پزشک خود اطلاع دهید تا از واکنش آلرژیک افتراق داده شود.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه J01CE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.