آسیکلوویر
آسیکلوویر یک داروی ضدویروس است که با کند کردن تکثیر ویروسهای خانوادهٔ هرپس (عامل تبخال، زونا و آبلهمرغان)، به کنترل سریعتر عفونت کمک میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان تبخال دهانی و تناسلی، زونا (هرپس زوستر) و آبلهمرغان است، بهویژه وقتی درمان در همان روزهای نخستِ بروز علائم آغاز شود.
نوشیدن آب کافی در طول دورهٔ درمان اهمیت زیادی دارد تا از تجمع دارو در کلیهها جلوگیری شود؛ در صورت داشتن بیماری کلیوی، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
اگر حجم ادرار کاهش یافت، دچار گیجی، لرزش یا تشنج شدید، یا نشانههای حساسیت شدید (تورم صورت، تنگی نفس) دیدید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آسیکلوویر (Acyclovir) یک داروی ضدویروس برای مقابله با ویروسهای خانوادهٔ هرپس است؛ ویروسهایی که عامل تبخال، زونا و آبلهمرغان هستند. این دارو در بدن به فرم فعال تبدیل میشود و مانع از ساختهشدن مادهٔ ژنتیکی موردنیاز ویروس برای تکثیر میشود. از آنجا که این فرآیندِ فعالسازی عمدتاً درون سلولهای آلوده به ویروس رخ میدهد، آسیکلوویر عملکردی نسبتاً هدفمند دارد و به سلولهای سالم بدن آسیب چندانی نمیرساند. هدف اصلی درمان، کاهش سرعت تکثیر ویروس، کوتاهکردن دورهٔ بیماری و کاستن از شدت علائم است، نه پاککردن کامل ویروس از بدن؛ چراکه ویروسهای هرپسی معمولاً بهشکل نهفته در بدن باقی میمانند. این توضیحات جنبهٔ آموزشی و عمومی دارد و جایگزین ویزیت، تشخیص یا تجویز پزشک نیست؛ نوع، دوز و طولمدت درمان را پزشک یا داروساز بر اساس شرایط شما تعیین میکند.
موارد مصرف
- درمان عفونت اولیه و راجعهٔ تبخال تناسلی
- درمان تبخال دهانی و لبی
- درمان زونا (هرپس زوستر) در بزرگسالان
- درمان آبلهمرغان، بهویژه در نوجوانان، بزرگسالان یا افراد پرخطر
- پیشگیری و درمان عفونتهای هرپسی در بیماران با سیستم ایمنی ضعیفشده
- درمان موارد شدید و نیازمند بستریِ عفونت هرپسی با فرم تزریقی، زیر نظر پزشک
روش مصرف
نحوهٔ دقیق مصرف—از جمله فاصلهٔ بین نوبتها و طول دورهٔ درمان—را پزشک یا داروساز بر اساس نوع عفونت و شرایط شما مشخص میکند و باید دقیقاً طبق همان دستور عمل شود. سوسپانسیون خوراکی را میتوان همراه یا بدون غذا مصرف کرد، اما نوشیدن آب فراوان در طول درمان توصیه میشود. در زونا و آبلهمرغان، آغاز درمان در همان روزهای نخستِ ظهور علائم بیشترین تأثیر را دارد؛ تأخیر در شروع، اثربخشی را کم میکند. حتی اگر پیش از پایان دوره احساس بهبودی کردید، درمان را زودتر از موعد قطع نکنید مگر پزشک دستور دیگری بدهد. فرم تزریقی را کادر درمان در محیط بیمارستانی و با نظارت بر وضعیت کلیه و میزان مایعات بدن تجویز و تزریق میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت اولیه و راجعهٔ تبخال تناسلی
درمان عود با شروع گزگز، سوزش یا نخستین ضایعه آغاز شود؛ اگر پس از ۱۰ روز ترمیم کامل نشده باشد، ادامهٔ درمان نیازمند ارزیابی است. مصرف خوراکی با یا بدون غذا امکانپذیر است.
تبخال دهانی و لبی
درمان در نخستین علائم شروع شود؛ ضایعات گسترده، ناتوانی در نوشیدن یا درگیری چشم به ارزیابی فوری نیاز دارد.
زونا در بزرگسالان
بهترین اثر با شروع درمان در ۷۲ ساعت نخست پس از آغاز بثورات حاصل میشود؛ مصرف مایعات کافی اهمیت دارد.
آبلهمرغان
درمان ترجیحاً در ۲۴ ساعت نخست پس از شروع بثورات آغاز شود؛ در کودکان سالم با آبلهمرغان معمولی و خفیف، مصرف روتین معمولاً لازم نیست.
پیشگیری و درمان عفونتهای هرپسی در بیماران دچار ضعف سیستم ایمنی
در ضعف ایمنی شدید، عفونت منتشر، زونا یا جذب ناکافی از راه گوارش، درمان وریدی ممکن است لازم باشد.
عفونت هرپسی شدید و نیازمند بستری با فرم وریدی
فقط بهصورت انفوزیون وریدی آهسته طی حداقل ۱ ساعت و همراه با آبرسانی کافی انجام شود؛ تزریق سریع، عضلانی یا زیرجلدی ممنوع است و از ۲۰ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم هر ۸ ساعت بیشتر نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به آسیکلوویر، والاسیکلوویر یا هر دارویی حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک یا داروساز بگویید.
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه را اطلاع دهید، زیرا ممکن است دوز نیاز به تنظیم داشته باشد.
- اگر دچار کمآبی بدن هستید یا مایعات کمی مصرف میکنید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود، بهویژه داروهای مؤثر بر کلیه، را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورت بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر سالمند هستید، به پزشک بگویید تا دارو با احتیاط بیشتر و پایش دقیقتر عملکرد کلیه برایتان تنظیم شود.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع، استفراغ یا دلدرد خفیف
- سردرد
- اسهال
- احساس خستگی یا سرگیجهٔ خفیف
- بثورات خفیف پوستی
- التهاب یا درد در محل تزریق (در فرم تزریقی)
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و لبها، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- علائم عصبی مانند گیجی شدید، بیقراری یا لرزش، بهویژه در فرم تزریقی یا بیماران کلیوی؛ نیازمند بررسی فوری پزشک است. اگر تشنج یا ازدستدادنِ هوشیاری رخ داد، این یک وضعیت اورژانسی است—فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا بیمار را به نزدیکترین مرکز درمانی برسانید.
- کاهش محسوس حجم ادرار یا تورم بدن که میتواند نشانهٔ آسیب کلیوی باشد؛ در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید و آب کافی بنوشید. اگر ادرار بهطور کامل قطع شد، این یک وضعیت اورژانسی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، رنگپریدگی شدید یا زردیِ پوست و چشم؛ در صورت بروز به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان آسیکلوویر با داروهایی که خودشان میتوانند به کلیه آسیب برسانند، مانند برخی داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی مصرفی در پیوند عضو، ممکن است خطر اختلال عملکرد کلیه را افزایش دهد. پروبنسید نیز میتواند دفع آسیکلوویر از بدن را کند کرده و سطح آن را در خون بالا ببرد. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و در صورت لزوم دوز یا میزان پایش تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تجربهٔ بالینیِ چندینساله و ثبت اطلاعاتِ بارداریهای تحتِ درمان نشان داده که آسیکلوویر، در مواردی که پزشک لازم بداند (مثلاً عفونت شدید هرپسی در دوران بارداری)، قابلمصرف است و تاکنون افزایش نگرانکنندهای در بروز ناهنجاری جنینی گزارش نشده؛ با این حال تصمیم نهایی همیشه با پزشک است. این دارو وارد شیر مادر نیز میشود، اما در بسیاری موارد مصرف آن در دوران شیردهی زیر نظر پزشک بلامانع تلقی میشود؛ پیش از مصرف حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نگهداری
دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. سوسپانسیون خوراکیِ آمادهشده معمولاً مدت محدودی پس از تهیه قابلمصرف است؛ برای مدت دقیق آن به برچسب داروخانه یا داروساز مراجعه کنید. فرم تزریقی را کادر درمان نگهداری و آماده میکند. دارو را همیشه دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 400 mg |
| قرص | 200 mg |
| قرص | 800 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 250 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 250 mg |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| سوسپانسیون | 200 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 200 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۳۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آسیکلوویر ویروس تبخال را کاملاً از بین میبرد؟
۰۲چرا باید در زونا یا آبلهمرغان هرچه زودتر مصرف آسیکلوویر را شروع کرد؟
۰۳آیا مصرف آسیکلوویر میتواند باعث مقاومشدن ویروس تبخال شود؟
۰۴آیا فرم تزریقی آسیکلوویر خطرناکتر از نوع خوراکی است؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف دارو فراموش شود چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۳۰ سازنده، در گروه J05AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.