آموکسیسیلین
آموکسیسیلین یک آنتیبیوتیک خوراکی از خانوادهی پنیسیلینها (آمینوپنیسیلینها) است که با جلوگیری از کاملشدن دیوارهی سلولی باکتریها در حین رشدشان، آنها را از بین میبرد.
بیشتر برای درمان عفونتهای باکتریایی گوش، سینوس، گلو، دستگاه تنفسی، مجاری ادراری و پوست، و گاهی همراه با داروهای دیگر برای ریشهکنی هلیکوباکترپیلوری تجویز میشود.
اگر پیشتر به پنیسیلین یا سفالوسپورینها حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید، چون واکنش آلرژیک شدید هرچند نادر، جدی است.
در صورت بروز کهیر گسترده، ورم صورت یا گلو، تنگی نفس، یا اسهال شدید و مداوم، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آموکسیسیلین (Amoxicillin) آنتیبیوتیکی خوراکی از گروه آمینوپنیسیلینها و در ردهی ضدعفونتهای سیستمیک است. این دارو با اتصال به پروتئینهای سازندهی دیوارهی سلولی باکتری، از کاملشدن آن دیواره جلوگیری میکند و در نتیجه باکتری از بین میرود؛ به همین دلیل آنتیبیوتیکی باکتریکش بهشمار میآید. طیف اثر آن نسبتاً گسترده است و روی بسیاری از باکتریهای شایع در عفونتهای تنفسی، ادراری، گوش و پوست مؤثر است. این دارو تنها روی عفونتهای باکتریایی اثر دارد و برای بیماریهای ویروسی مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا کاربردی ندارد. آموکسیسیلین به شکلهای خوراکی گوناگونی از جمله قرص، کپسول و شربت (سوسپانسیون) عرضه میشود و مصرف آن همیشه باید طبق تجویز پزشک باشد. این متن صرفاً جنبهی آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست.
موارد مصرف
- عفونت گوش میانی (اوتیت میانی)
- سینوزیت باکتریایی و گلودرد استرپتوکوکی
- عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی مانند برونشیت یا پنومونی خفیف
- عفونتهای مجاری ادراری
- عفونتهای پوست و بافت نرم
- بخشی از درمان ترکیبی ریشهکنی هلیکوباکترپیلوری، همراه با داروهای دیگر و طبق تجویز پزشک
روش مصرف
آموکسیسیلین را میتوان با معدهی خالی یا همراه غذا مصرف کرد؛ اگر دچار ناراحتی معده یا حالت تهوع میشوید، خوردن آن همراه غذا معمولاً کمککننده است. سعی کنید نوبتهای مصرف را در فاصلههای زمانی منظم و طبق برنامهای که پزشک یا داروساز گفته رعایت کنید تا اثر دارو پیوسته باقی بماند. حتی اگر پس از چند روز حالتان بهتر شد، دورهی درمان را زودتر از موعد قطع نکنید، چون این کار میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتری بینجامد. اگر از شربت یا سوسپانسیون استفاده میکنید، پیش از هر بار مصرف ظرف را خوب تکان دهید. در صورت فراموشکردن یک نوبت، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید مگر آنکه به نوبت بعدی نزدیک باشید که در این صورت نباید دو دوز را با هم جبران کرد. مدت و مقدار دقیق مصرف را فقط پزشک تعیین میکند؛ برای هر تغییری در نحوهی مصرف با او یا داروساز مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت گوش میانی
در کودکان زیر ۲ سال یا موارد شدید، معمولاً دورهٔ ۱۰ روزه لازم است.
سینوزیت باکتریایی
فقط برای عفونت باکتریاییِ ناشی از میکروب حساس؛ در بسیاری از موارد، درمان ترکیبی با کلاوولانیکاسید ترجیح دارد.
گلودرد استرپتوکوکی
تنها پس از تأیید عفونت استرپتوکوکی مصرف شود و دورهٔ ۱۰ روزه کامل شود.
عفونت باکتریایی دستگاه تنفسی تحتانی، مانند پنومونی خفیف
برونشیت حاد اغلب ویروسی است و معمولاً به آنتیبیوتیک نیاز ندارد؛ پنومونی به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
عفونت مجاری ادراری
بهتر است فقط بر اساس کشت و حساسیت ادرار مصرف شود؛ تب یا درد پهلو نیازمند ارزیابی فوری است.
عفونت پوست و بافت نرم
برای میکروب حساس مصرف شود؛ در صورت وجود آبسه، تخلیهٔ آبسه نیز لازم است.
ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری بهعنوان بخشی از درمان ترکیبی
فقط بهعنوان بخشی از رژیم ترکیبی مصرف شود و همهٔ داروهای رژیم در تمام ۱۴ روز منظم مصرف شوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پنیسیلینها، سفالوسپورینها یا هر آنتیبیوتیک دیگری حساسیت یا واکنش آلرژیک داشتهاید، به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- سابقهی بیماری کلیوی را با پزشک در میان بگذارید، زیرا ممکن است تنظیم دوز لازم باشد.
- اگر به مونونوکلئوز عفونی (بیماری بوسه) مبتلا هستید یا اخیراً بودهاید، به پزشک بگویید؛ چون احتمال بروز بثورات پوستی با این دارو در این بیماران بیشتر است.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک یا داروساز بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر سابقهی مشکلات گوارشی یا اسهال مرتبط با آنتیبیوتیکهای قبلی دارید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع یا ناراحتی معده
- اسهال خفیف
- استفراغ
- سردرد
- برفک (کاندیدیازیس) دهانی یا واژینال
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، ورم صورت، لب، زبان یا گلو، یا تنگی نفس: مصرف را فوراً قطع کنید و به اورژانس مراجعه کنید یا سریع به بیمارستان بروید.
- بثورات پوستی شدید همراه با تاول یا پوستهپوستهشدن پوست: بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که ادامهدار است یا پس از قطع دارو هم برطرف نمیشود: میتواند نشانهی التهاب روده ناشی از آنتیبیوتیک باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره، یا خستگی شدید و غیرعادی: نشانهی احتمالی آسیب کبدی است؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص: موضوع را در اسرعوقت با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آموکسیسیلین میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با پروبنسید سطح خونی آموکسیسیلین را بالا میبرد. مصرف همزمان با آلوپورینول احتمال بروز بثورات پوستی را افزایش میدهد. در افرادی که وارفارین یا سایر داروهای ضدانعقاد مصرف میکنند، آنتیبیوتیکها گاهی اثر رقیقکنندگی خون را تشدید میکنند و ممکن است پایش دقیقتری لازم باشد. آموکسیسیلین همچنین میتواند دفع متوترکسات از بدن را کند کرده و خطر عوارض آن را بیشتر کند. تداخل مستقیم و شناختهشدهای میان آموکسیسیلین و الکل وجود ندارد، هرچند در دوران بیماری بهتر است مصرف الکل محدود شود. برای پیشگیری از هر تداخل احتمالی، فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر پایهی تجربهی بالینی گسترده، آموکسیسیلین از آنتیبیوتیکهایی است که در بارداری معمولاً ایمنتر شناخته میشود و در صورت نیاز واقعی به آنتیبیوتیک، پزشکان اغلب آن را در اولویت قرار میدهند؛ بااینحال تصمیم نهایی همیشه بر عهدهی پزشک است. این دارو به مقدار کم در شیر مادر ترشح میشود و معمولاً با شیردهی ناسازگاری ندارد، اما ممکن است در نوزاد باعث اسهال خفیف، برفک یا بثورات پوستی شود؛ در صورت مشاهدهی این نشانهها در نوزاد، پزشک را مطلع کنید. در هر دو حالت بارداری و شیردهی، مصرف را فقط طبق تجویز و زیرنظر پزشک ادامه دهید.
نگهداری
قرص، کپسول یا پودر خشک این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگه دارید. اگر داروخانه شربت یا سوسپانسیون آن را برایتان آماده کرده باشد، معمولاً باید در یخچال نگهداری شود و پس از مدتی که روی برچسب قید شده اثر خود را از دست میدهد؛ به تاریخ روی برچسب و توصیهی داروساز توجه کنید. دارو را همیشه دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهی معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 125 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 250 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 250 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 200 mg / 5 mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 500 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 400 mg / 5 mL |
| کپسول | 500 mg |
| کپسول | 250 mg / 5mL |
| کپسول | 250 mg |
| قرص | 500 mg |
| قرص | 250 mg / 5mL |
| قرص جویدنی | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۲ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آموکسیسیلین همان پنیسیلین است؟
۰۲چرا باید حتی بعد از بهتر شدن حالم، دورهی آموکسیسیلین را کامل کنم؟
۰۳آیا آموکسیسیلین برای سرماخوردگی یا آنفولانزا هم مؤثر است؟
۰۴اگر به پنیسیلین حساسیت دارم، مصرف آموکسیسیلین چه خطری دارد؟
۰۵آیا مصرف آموکسیسیلین باعث اسهال میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۲ برند از ۱۸ سازنده، در گروه J01CA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.