پنیسیلین جی پروکائین
پنیسیلین جی پروکائین آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ پنیسیلینهای طبیعی است که با ترکیبشدن با پروکائین، بهآرامی و در مدتی طولانیتر از محلِ تزریق وارد بدن میشود.
بیشتر برای درمانِ عفونتهای باکتریاییِ با شدتِ متوسط، بهویژه ناشی از استرپتوکوکها، و نیز برای درمانِ سیفلیس بهکار میرود.
این دارو باید همیشه توسط فردِ آموزشدیده و تنها بهصورتِ تزریقِ عمیق در عضله تزریق شود، هرگز در ورید. تزریقِ ناخواسته در رگ میتواند واکنشهای نادر اما جدی ایجاد کند.
اگر پیشتر به پنیسیلینها یا داروهای بیحسکننده حساسیت داشتهاید، یا پس از تزریق نشانههای آلرژیک یا غیرعادی دیدید، حتماً پیش از ادامهٔ درمان با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پنیسیلین جی پروکائین ترکیبی از پنیسیلین جی (بنزیلپنیسیلین) با نمکِ پروکائین است که مخصوصِ تزریقِ عضلانی ساخته شده است. این دارو در گروهِ آنتیبیوتیکهای بتالاکتام (Beta-lactam) و از خانوادهٔ پنیسیلینهای طبیعی قرار دارد و با جلوگیری از ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، آن را از بین میبرد. حضورِ پروکائین باعث میشود دارو بهآهستگی از محلِ تزریق جذبِ خون شود و اثرش نسبت به پنیسیلینِ سادهٔ کریستالی برای مدتی طولانیتر ادامه یابد، به همین دلیل نیازی به تزریقهای مکرر و پیدرپی نیست. این فرم برای عفونتهای شدید و اورژانسی مناسب نیست، چون سطحِ خونیِ داروییِ موردنیاز برای آن موارد را بهسرعت فراهم نمیکند. به همین دلیل بیشتر برای عفونتهای با شدتِ متوسط و درمانِ سیفلیس تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتهای باکتریاییِ با شدتِ متوسط ناشی از باکتریهای حساس به پنیسیلین، مانندِ برخی عفونتهای گلو، پوست و بافتِ نرم ناشی از استرپتوکوک
- درمانِ سیفلیس در مراحلِ گوناگون، از جمله در دورانِ بارداری
- درمانِ کمکیِ برخی موارد سوزاکِ ساده، در کنارِ داروهای دیگر و طبقِ صلاحدیدِ پزشک
- بخشی از درمانِ عفونتهایی مانندِ دیفتری یا تبِ گازگرفتگیِ موش
- درمانِ سیفلیسِ مادرزادی در نوزادان، طبقِ تشخیصِ متخصصِ اطفال
روش مصرف
این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ عمیق در عضله (معمولاً عضلهٔ سرینی) و توسط پزشک یا پرستارِ آموزشدیده تزریق میشود؛ هرگز نباید در ورید یا زیرِ پوست تزریق شود. پیش از هر تزریق، فردِ تزریقکننده باید مطمئن شود سرِ سوزن داخلِ رگ نیست. تعدادِ نوبتها و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ نوعِ عفونت تعیین میکند و پایبندیِ دقیق به همان برنامه برای اثربخشیِ درمان اهمیت دارد؛ حتی اگر احساسِ بهبودی کردید، درمان را بدونِ نظرِ پزشک قطع نکنید، چون قطعِ زودهنگام میتواند به عودِ عفونت یا کاهشِ اثرِ آنتیبیوتیک در آینده بینجامد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای متوسط گلو، پوست و بافت نرم ناشی از استرپتوکوکهای حساس
فقط برای عفونتهای ناشی از میکروب حساس و بدون باکتریمی؛ در عفونت شدید، باکتریمی یا پنومونی پیچیده، پنیسیلین جی آبی لازم است.
سیفلیس اولیه، ثانویه یا نهفته، از جمله در دوران بارداری
در بارداری درمان نباید به تأخیر بیفتد؛ سیفلیس عصبی، چشمی یا گوشی به رژیم بیمارستانی متفاوت نیاز دارد.
سیفلیس عصبی، چشمی یا گوشی
این رژیم جایگزین تخصصی است؛ پنیسیلین جی آبی وریدی معمولاً ترجیح دارد و درمان باید در مرکز تخصصی انجام شود.
سوزاک ساده ناشی از باکتری حساس
فقط در موارد بسیار منتخب و پس از اثبات حساسیت؛ بهعلت مقاومت گسترده، برای بیشتر موارد مناسب نیست و درمان عفونتهای همراه باید همزمان انجام شود.
دیفتری
پادزهر دیفتری الزامی است و آنتیبیوتیک جایگزین آن نیست؛ درمان باید در بیمارستان و همراه با پیگیری کشت انجام شود.
تب گازگرفتگی موش
در بیماری شدید، آرتریت، عفونت منتشر یا درگیری قلبی، درمان بیمارستانی با پنیسیلین جی آبی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به پنیسیلینها، سفالوسپورینها یا دیگر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام را به پزشک بگویید.
- اگر پیشتر به پروکائین یا داروهای بیحسکنندهٔ موضعیِ مشابه (برای نمونه در دندانپزشکی) حساسیت داشتهاید، حتماً اطلاع دهید.
- سابقهٔ آسم، اگزما یا آلرژیهای متعدد را بگویید، چون احتمالِ واکنشِ آلرژیک را افزایش میدهد.
- بیماریِ کلیوی یا هرگونه اختلالِ انعقادِ خون را با پزشک در میان بگذارید.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیِ خود را همراه داشته باشید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتیِ محلِ تزریق
- حالتِ تهوعِ خفیف
- بیحسی یا کبودیِ گذرا در اطرافِ محلِ تزریق
- سردردِ خفیف و گذرا
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ لب و صورت، تنگیِ نفس یا گلودردِ ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ترس یا اضطرابِ شدید، توهم یا احساسِ نزدیکیِ مرگ بلافاصله پس از تزریق که میتواند نشانهٔ یک واکنشِ نادرِ مرتبط با خودِ تزریق باشد: بیدرنگ فردِ تزریقکننده یا پزشک را مطلع کنید.
- تب، لرز، دردِ مفاصل یا بثوراتِ پوستی در ساعتها یا روزهای نخستِ درمانِ سیفلیس: این نشانهها را به پزشک اطلاع دهید تا بررسی شود.
- دردِ شدید، تورمِ فزاینده یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق که بهبود نمییابد: به پزشک مراجعه کنید.
- اسهالِ شدید یا خونی، بهویژه اگر پس از پایانِ درمان هم ادامه یابد: با پزشک تماس بگیرید و بدونِ تجویزِ او داروی ضدِاسهال مصرف نکنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ این دارو با برخی داروهای دیگر ممکن است اثرش را تغییر دهد. برای نمونه، پروبنسید دفعِ پنیسیلین را از کلیه کند کرده و سطحِ خونیِ آن را بالاتر و پایدارتر نگه میدارد، به همین دلیل گاهی عمداً همراهِ هم تجویز میشوند. آنتیبیوتیکهایی که فقط رشدِ باکتری را متوقف میکنند، مانندِ برخی از خانوادهٔ تتراسایکلین، ممکن است اثرِ کشندگیِ پنیسیلین را کم کنند، پس معمولاً همزمان با آن تجویز نمیشوند. در بیمارانی که متوترکسات مصرف میکنند نیز باید احتیاط شود، چون پنیسیلین میتواند دفعِ این دارو را از بدن کاهش داده و سمّیتِ آن را بیشتر کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پنیسیلین جی پروکائین از دیرباز در بارداری از جمله برای درمانِ سیفلیس بهکار رفته و در این زمینه یکی از معدود گزینههای شناختهشده و مؤثر برای پیشگیری از انتقالِ بیماری به جنین است. مقدارِ کمی از دارو ممکن است در شیرِ مادر ظاهر شود؛ در بیشترِ موارد با شیردهی ناسازگار نیست، اما بهندرت میتواند در نوزاد باعثِ اسهال، بثوراتِ پوستی یا حساسیت شود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی را پزشک با توجه به نوعِ عفونت و شرایطِ فرد میگیرد.
نگهداری
این دارو معمولاً در یخچال و در دمایی حدودِ ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس نگهداری میشود و نباید یخ بزند؛ پیش از تزریق باید ویال بهآرامی تکان داده شود تا سوسپانسیون یکنواخت شود. دارو را دور از دیدِ کودکان نگه دارید و اجازه ندهید کسی جز فردِ آموزشدیده آن را تزریق کند. اگر رنگِ محلول تغییر کرده، ذراتِ ناشناخته در آن دیده میشود یا تاریخِ انقضا گذشته است، از مصرفِ آن خودداری کنید. نگهداری و آمادهسازیِ این دارو معمولاً بر عهدهٔ داروخانه یا مرکزِ درمانی است، نه خودِ بیمار.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا تزریقِ این دارو اینقدر دردناک است؟
۰۲آیا این دارو بهصورتِ قرص هم موجود است؟
۰۳چه تفاوتی بینِ این دارو و پنیسیلینهای معمولی هست؟
۰۴آیا مصرفِ این دارو در بارداری برای درمانِ سیفلیس بیخطر است؟
۰۵بلافاصله بعدِ تزریق دچارِ ترس و احساسِ عجیبی شدم؛ نگرانکننده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۸ سازنده، در گروه J01RA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.