آموکسیسیلین/کلاوولانیک اسید
آموکسیسیلین/کلاوولانیک اسید یک آنتیبیوتیک خوراکی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست. کلاوولانیک اسید بعضی آنزیمهای دفاعی باکتری را مهار میکند تا آموکسیسیلین علیه برخی باکتریهای مقاومتر اثر کند.
برای برخی عفونتهای باکتریایی گوش، سینوس، ریه و راههای هوایی، پوست و بافت نرم، مجاری ادراری و گاهی عفونتهای دندانی بهکار میرود؛ تشخیص باکتریایی و انتخاب دارو اهمیت دارد.
حساسیت شدید به پنیسیلینها یا سابقهٔ زردی و آسیب کبدی ناشی از همین ترکیب میتواند مصرف آن را ممنوع کند. اسهال آبکی یا خونی، زردی، یا تورم صورت و دشواری تنفس نیازمند اقدام فوری است.
اگر بیماری کلیه یا کبد، سابقهٔ حساسیت دارویی، بارداری، یا مصرف داروهایی مانند وارفارین، متوترکسات یا داروهای پیوند دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. در کودکان، انتخاب شکل و قدرت سوسپانسیون باید دقیقاً مطابق نسخه باشد.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این دارو ترکیبی از آموکسیسیلین، یک آنتیبیوتیک از خانوادهٔ پنیسیلینها، و کلاوولانیک اسید، مهارکنندهٔ بعضی آنزیمهای بتالاکتاماز، است. آموکسیسیلین با مختل کردن ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری اثر میکند و کلاوولانیک اسید از غیرفعال شدن آن توسط برخی باکتریها جلوگیری میکند. بنابراین برای عفونتهایی بهکار میرود که عاملشان به این ترکیب حساس باشد. این دارو روی ویروسهای سرماخوردگی و آنفلوانزا اثر ندارد و مصرف بیدلیل آن میتواند عارضه و مقاومت میکروبی ایجاد کند.
موارد مصرف
- عفونت حاد باکتریایی گوش میانی
- التهاب و عفونت باکتریایی سینوسها
- برخی عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی، مانند عفونت ریه، طبق تشخیص پزشک
- عفونتهای پوست و بافتهای نرم
- عفونتهای مجاری ادراری
- برخی عفونتهای دندانی و لثهای، طبق نظر دندانپزشک
روش مصرف
این دارو را دقیقاً با مقدار و فاصلهٔ زمانی نوشتهشده در نسخه مصرف کنید و دورهٔ تجویزشده را کامل کنید، حتی اگر زودتر احساس بهبودی داشتید. مصرف در آغاز وعدهٔ غذایی به جذب بهتر کلاوولانیک اسید و کاهش ناراحتی گوارشی کمک میکند. قرص را با آب ببلعید؛ پودر سوسپانسیون باید با مقدار آب و روش درجشده روی بسته آماده شود، پیش از هر نوبت خوب تکان بخورد و با پیمانهٔ دارویی اندازهگیری شود. قرص و سوسپانسیون یا قدرتهای مختلف را خودسرانه جایگزین نکنید، چون نسبت دو جزء میتواند متفاوت باشد. اگر یک نوبت را فراموش کردید، بهمحض یادآوری مصرف کنید مگر آنکه به نوبت بعدی نزدیک باشد؛ دو نوبت را همزمان مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت حاد باکتریایی گوش میانی
دوزهای کودکان بر پایهٔ جزء آموکسیسیلین هستند. سوسپانسیون نسبتبالا با سوسپانسیونهای معمولی قابل جایگزینی مستقیم نیست؛ کودکان کمتر از ۳ ماه رژیم جداگانه دارند.
التهاب و عفونت باکتریایی سینوسها
دوز بالا فقط با فرآوردهٔ مناسب و تحت نظر پزشک استفاده شود؛ عدم بهبود یا بدترشدن علائم نیازمند ارزیابی مجدد است.
برخی عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی، مانند عفونت ریه
تنگی نفس، افت سطح هوشیاری یا ناتوانی در مصرف خوراکی نیازمند ارزیابی فوری است. فرآوردهٔ تزریقی فقط وریدی و تحت نظارت تخصصی مصرف میشود.
عفونتهای پوست و بافتهای نرم
آبسه یا عفونت چرکی ممکن است به تخلیه نیاز داشته باشد. در عفونت شدید، درمان وریدی فقط طبق پروتکل بیمارستانی انجام شود.
عفونتهای مجاری ادراری
انتخاب دارو ترجیحاً بر پایهٔ کشت و آزمایش حساسیت باشد؛ تب، درد پهلو یا استفراغ نیازمند ارزیابی فوری است.
برخی عفونتهای دندانی و لثهای
آنتیبیوتیک جایگزین تخلیهٔ آبسه، درمان ریشه یا کشیدن دندان نیست؛ تورم منتشر صورت یا دشواری بلع و تنفس نیازمند مراجعهٔ فوری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به آموکسیسیلین، پنیسیلینها، سفالوسپورینها یا واکنش شدید به آنتیبیوتیکها را بگویید؛ سابقهٔ تورم، تنگی نفس یا واکنش پوستی شدید اهمیت ویژه دارد.
- اگر پس از مصرف قبلی آموکسیسیلین/کلاوولانیک اسید دچار زردی یا اختلال کبدی شدهاید، این ترکیب نباید دوباره خودسرانه مصرف شود.
- بیماری کلیه یا کبد، سابقهٔ اسهال شدید پس از آنتیبیوتیک، یا احتمال مونونوکلئوز عفونی را اطلاع دهید؛ در مونونوکلئوز، آموکسیسیلین میتواند بثورات پوستی گسترده ایجاد کند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه وارفارین یا داروهای ضدانعقاد، متوترکسات، آلوپورینول، پروبنسید و داروهای ضدرد پیوند را ارائه کنید.
- در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، موضوع را پیش از شروع مطرح کنید؛ برای کودک، سن، وزن، وضعیت کلیه و قدرت دقیق سوسپانسیون باید در نسخه لحاظ شود.
- اگر فنیلکتونوری دارید، برچسب سوسپانسیون را از نظر وجود آسپارتام بررسی کنید، زیرا برخی فرآوردهها حاوی منبع فنیلآلانین هستند.
عوارض احتمالی
- اسهال یا شل شدن مدفوع
- تهوع
- استفراغ
- دلدرد، سوءهاضمه یا نفخ
- بثورات پوستی خفیف یا خارش؛ در صورت گسترش، تاول یا همراهی با علائم تنفسی فوراً اقدام کنید
- برفک دهان یا عفونت قارچی واژن
- تورم ناگهانی لبها، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، غش یا کهیر گسترده: مصرف را متوقف کنید و با اورژانس تماس بگیرید.
- راش دردناک یا گسترده، تاول، کندهشدن پوست، یا زخم دهان و چشم، بهویژه همراه تب: مصرف را متوقف کنید و فوری به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره، مدفوع روشن، خارش شدید یا درد قسمت بالای شکم: مصرف را متوقف کنید و همان روز ارزیابی پزشکی بگیرید.
- اسهال شدید، مکرر، آبکی یا خونی همراه با دلپیچه و تب، حتی تا مدتی پس از پایان دوره: داروهای ضداسهال را خودسرانه مصرف نکنید و سریع ارزیابی پزشکی بگیرید.
- استفراغ مکرر و طولانی، رنگپریدگی یا بیحالی شدید پس از مصرف، بهویژه در کودک: دارو را ادامه ندهید و فوراً برای ارزیابی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلها با وارفارین و برخی داروهای ضدانعقاد خوراکی است که ممکن است زمان انعقاد و خطر خونریزی را تغییر دهد و به آزمایش و پایش نیاز داشته باشد. متوترکسات ممکن است در کنار این دارو سمیتر شود؛ آلوپورینول احتمال بثورات پوستی را بیشتر میکند و پروبنسید میتواند سطح آموکسیسیلین را بالا ببرد. اگر داروی ضدرد پیوند مانند مایکوفنولات مصرف میکنید، پزشک باید از شروع این آنتیبیوتیک باخبر باشد. تداخل مستقیم قابلتوجهی با بیشتر روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری ثابت نشده است؛ بااینحال استفراغ یا اسهال شدید میتواند جذب قرص خوراکی را کم کند. الکل تداخل مستقیم مهمی با این ترکیب ندارد، اما در صورت بیماری کبدی یا تهوع و اسهال بهتر است از آن پرهیز شود. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، ویتامینها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای موجود افزایش واضح ناهنجاریهای مادرزادی را با مصرف این ترکیب در بارداری نشان نمیدهند، اما تصمیم به مصرف باید بر پایهٔ ضرورت درمان و نظر پزشک باشد. در پارگی زودرس کیسهٔ آب پیش از موعد یا بارداری پرخطر، انتخاب آنتیبیوتیک اهمیت بیشتری دارد و مصرف خودسرانه مناسب نیست. مقدار کمی از دارو وارد شیر میشود و در بیشتر نوزادان مشکل جدی ایجاد نمیکند؛ اسهال، بثورات پوستی یا برفک دهان نوزاد را زیر نظر بگیرید.
نگهداری
قرصها را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق، جای خشک و دور از گرما و رطوبت نگه دارید. پودر حلنشده را طبق برچسب نگه دارید؛ سوسپانسیون آمادهشده معمولاً باید در یخچال نگهداری شود، یخ نزند و فقط تا مدت درجشده روی برچسب مصرف شود؛ پیش از هر نوبت آن را تکان دهید. همهٔ شکلها را دور از دسترس کودکان و پس از بررسی تاریخ انقضا نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 200 mg / 28.5 mg / 5 mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 400 mg / 57 mg / 5 mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 125 mg / 31.25 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 600 mg / 42.9 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 250 mg / 62.5 mg / 5mL |
| پودر برای سوسپانسیون | 250 mg / 62.5 mg |
| قرص | 500 mg / 125 mg |
| قرص | 250 mg / 62.5 mg / 5mL |
| قرص | 250 mg / 125 mg |
| قرص | 125 mg / 31.25 mg / 5mL |
| قرص | 875 mg / 125 mg |
| تزریقی برای محلول | 1000 mg / 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵۴ برند از ۲۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آموکسیسیلین/کلاوولانیک اسید برای سرماخوردگی مناسب است؟
۰۲چرا باید این دارو را در آغاز غذا مصرف کرد؟
۰۳آیا میتوانم قرص را با سوسپانسیون عوض کنم؟
۰۴اگر بعد از چند روز بهتر شدم، مصرف دارو را قطع کنم؟
۰۵اسهال هنگام مصرف این دارو طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵۴ برند از ۲۸ سازنده، در گروه J01CR02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.