پنیسیلین جی بنزاتین
پنیسیلین جی بنزاتین آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست که با فرمولاسیونِ طولانیاثرِ خود، سطحِ دارو را در بدن برای هفتهها حفظ میکند.
بیشتر برای درمانِ سیفلیس در همهٔ مراحل و عفونتهای گلو و پوستِ ناشی از استرپتوکوک، و نیز برای پیشگیریِ درازمدت از بازگشتِ تب رماتیسمی بهکار میرود.
این دارو فقط باید عمیق در عضله و توسط پزشک یا پرستار تزریق شود؛ تزریق آن هرگز نباید در رگ انجام گیرد چون خطرِ جدی برای قلب و عروق دارد.
اگر سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا هر آنتیبیوتیکِ بتالاکتام دارید، یا پس از تزریق علائمی مانندِ کهیر، تنگیِنفس یا تورمِ صورت دیدید، حتماً و فوراً با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پنیسیلین جی بنزاتین یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین آنتیبیوتیکهای خانوادهٔ پنیسیلینها، از گروهِ بتالاکتامها (Beta-Lactams)، است که بهصورتِ تزریقی و با اثرِ طولانیمدت عرضه میشود. این دارو با اتصال به پروتئینهای ویژهٔ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، ساختِ آن دیواره را مختل میکند و باکتری را از بین میبرد. برخلافِ پنیسیلینهای معمولی که بهسرعت از بدن دفع میشوند، فرمِ بنزاتینِ آن بهآرامی در محلِ تزریق آزاد میشود و سطحِ پایین اما پایدارِ دارو را در خون برای هفتهها حفظ میکند. به همین دلیل، برای عفونتهایی که به دورهٔ درمانیِ طولانی یا پیشگیریِ مداوم نیاز دارند، انتخابی مناسب به شمار میرود. این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ عمیقِ عضلانی و توسط کادرِ درمانی تجویز و اجرا میشود.
موارد مصرف
- درمانِ سیفلیس در همهٔ مراحل، بهویژه در دورانِ بارداری
- درمانِ عفونتهای گلو و پوست ناشی از استرپتوکوکِ گروهِ A، مانندِ فارنژیتِ استرپتوکوکی و اریزیپل
- پیشگیریِ درازمدت (ثانویه) از بازگشتِ تب رماتیسمی در افرادِ دارایِ سابقهٔ ابتلا
- درمانِ برخی عفونتهای دیگرِ حساس به پنیسیلین، به تشخیص و صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
این دارو را خودتان مصرف نمیکنید؛ فقط پزشک یا پرستار آن را بهصورتِ عمیق در عضله تزریق میکند و هرگز نباید در رگ تزریق شود. تعدادِ نوبتها و فاصلهٔ آنها را - از یک نوبتِ ساده تا تزریقهای ماهانه برای پیشگیری از تب رماتیسمی - پزشک بر اساسِ نوعِ عفونت تعیین میکند و باید دقیقاً طبقِ همان زمانبندی رعایت شود. اگر نوبتی از برنامهٔ پیشگیریِ درازمدت را فراموش کردید یا دیر رسید، هرچه زودتر با پزشک یا مرکزِ درمانی هماهنگ کنید تا برنامه ادامه یابد؛ قطعِ خودسرانهٔ دورهٔ پیشگیری میتواند خطرِ بازگشتِ بیماری را افزایش دهد. برای اطلاعِ کامل از محلِ تزریق، فاصلهٔ نوبتها و طولِ دورهٔ درمان، همیشه به دستورِ پزشکِ خود مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سیفلیس اولیه، ثانویه یا نهفتهٔ زودرس
در بارداری، پنیسیلین درمان انتخابی است. در سیفلیس مادرزادی یا درگیری عصبی، چشمی یا گوشی، رژیم جداگانه لازم است؛ حساسیت شدید به پنیسیلین باید پیش از تزریق بررسی شود.
سیفلیس نهفتهٔ دیررس یا با مدت نامشخص، و سیفلیس ثالثیهٔ بدون درگیری عصبی
فاصلهٔ دوزها باید منظم باشد؛ در بارداری، تأخیر بیش از ۹ روز بین دوزها ممکن است نیازمند تکرار کل دوره باشد. برای سیفلیس عصبی، چشمی یا گوشی مناسب نیست.
فارنژیت استرپتوکوکی و اریزیپل ناشی از استرپتوکوک گروه آ
برای گلودرد ویروسی کاربرد ندارد؛ اریزیپل شدید، منتشر یا همراه با علائم عمومی نیازمند ارزیابی فوری است. یک تزریق معمولاً پوشش درمانی دستکم ۱۰ روزه ایجاد میکند.
پیشگیری ثانویه از عود تب روماتیسمی
پیشگیری باید منظم و طولانیمدت انجام شود؛ مدت آن به وجود و شدت درگیری قلبی بستگی دارد و در برخی بیماران تا سالها یا مادامالعمر ادامه مییابد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به پنیسیلین، آموکسیسیلین یا سایرِ آنتیبیوتیکهای بتالاکتام (از جمله سفالوسپورینها) را حتماً بگویید
- سابقهٔ آسم، اگزما یا حساسیتهای داروییِ متعدد را به پزشک اطلاع دهید
- بیماریِ کلیوی یا اختلال در عملکردِ کلیه را حتماً بگویید، چون ممکن است زمانبندیِ تزریقها را تغییر دهد
- اختلالِ انعقادِ خون یا مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون را عنوان کنید، چون محلِ تزریق ممکن است بیشتر کبود شود
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را با پزشک در میان بگذارید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، حتماً پزشک را مطلع کنید
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتیِ موضعی در محلِ تزریق که معمولاً طیِ چند روز برطرف میشود
- تورمِ خفیف یا برجستگیِ کوچکِ بادوام زیرِ پوست در محلِ تزریق
- تهوعِ خفیف
- تبِ خفیف یا احساسِ کسالتِ گذرا پس از تزریق
- بثوراتِ پوستیِ خفیف یا خارش
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تنگیِنفس، تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا سرگیجه و غش: در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تاولزدن، پوستهپوستهشدن یا قرمزیِ گستردهٔ پوست که نشانهٔ واکنشِ پوستیِ جدی است: در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- دردِ شدید، سوزش یا تغییرِ رنگِ پوست بلافاصله پس از تزریق که ممکن است نشانهٔ آسیبِ عروقی باشد: بیدرنگ به تیمِ درمانی اطلاع دهید
- تب، لرز، سردرد و دردِ عضلانی در ساعاتِ اولِ پس از نخستین تزریق، بهویژه در درمانِ سیفلیس، که معمولاً گذراست اما در صورتِ شدت یا بارداری باید به پزشک اطلاع داده شود
- اسهالِ شدید یا خونی که چند روز تا چند هفته پس از درمان ظاهر شود: باید به پزشک اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. برای نمونه، پروبنسید دفعِ کلیویِ پنیسیلین را کند میکند و سطحِ خونیِ آن را بالاتر و پایدارتر نگه میدارد، و گاهی پزشک عمداً آن را همراهِ این دارو تجویز میکند. مصرفِ همزمانِ برخی آنتیبیوتیکهای دیگر، مانندِ تتراسایکلینها، ممکن است اثرِ ضدباکتریاییِ پنیسیلین را کم کند. در بیمارانی که متوترکسات مصرف میکنند، این دارو میتواند دفعِ متوترکسات را کاهش دهد و خطرِ عوارضِ آن را بیشتر کند. اگر داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، محلِ تزریق ممکن است بیشتر مستعدِ کبودی یا خونمردگی باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پنیسیلین جی بنزاتین از دیرباز در بارداری بهکار رفته و در بسیاری از راهنماهای درمانی، بهویژه برای درمانِ سیفلیس در دورانِ بارداری، گزینهای ایمن و حتی ترجیحی شناخته میشود، چرا که سیفلیسِ درماننشده برای جنین بسیار خطرناکتر است. مقدارِ اندکی از دارو ممکن است وارد شیرِ مادر شود، اما معمولاً با شیردهی ناسازگار دانسته نمیشود؛ در نوزادِ شیرخوار احتمالِ اسهالِ خفیف یا واکنشِ حساسیتی وجود دارد که بهتر است زیرِنظر باشد. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی را پزشکِ متخصص، با توجه به نوعِ عفونت و شرایطِ شما، میگیرد.
نگهداری
این دارو معمولاً در مراکزِ درمانی و توسط کادرِ درمانی نگهداری و آماده میشود، نه در منزل؛ باید در یخچال و دور از انجماد نگهداری شود و تا لحظهٔ تزریق در بستهبندیِ اصلیِ خود بماند. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا بررسی میشود و اگر سوسپانسیون رنگ یا ظاهرِ غیرِعادی داشته باشد، نباید استفاده شود. اگر نسخهای از این دارو موقتاً در اختیارِ شماست، آن را دور از دسترسِ کودکان و طبقِ راهنماییِ داروخانه نگهداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو را باید پزشک یا پرستار تزریق کند و خودم نمیتوانم آن را مصرف کنم؟
۰۲چرا محلِ تزریقِ این دارو معمولاً دردناک است؟
۰۳اگر نوبتِ تزریقِ ماهانه برای پیشگیری از تب رماتیسمی را فراموش کنم، چه اتفاقی میافتد؟
۰۴آیا این دارو همان پنیسیلینِ خوراکیِ معمولی است؟
۰۵پس از اولین تزریق برای سیفلیس دچار تب و لرز شدم؛ آیا طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۷ سازنده، در گروه J01RA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.