آمیکاسین
آمیکاسین آنتیبیوتیکیِ تزریقی از خانوادهٔ آمینوگلیکوزیدهاست که با متوقفکردنِ ساختِ پروتئین در باکتری، آن را از بین میبرد.
این دارو بیشتر برای درمانِ عفونتهای جدیِ باکتریایی در دستگاهِ ادراری، دستگاهِ تنفسی، خون (سپسیس) و شکم بهکار میرود، معمولاً در بیمارستان و در کنارِ آنتیبیوتیکِ دیگر.
مهمترین نگرانی دربارهٔ آمیکاسین امکانِ آسیب به کلیه و شنوایی است؛ به همین دلیل در طولِ درمان، پزشک معمولاً آزمایشِ خون و گاهی شنواییسنجی درخواست میکند.
اگر در حینِ درمان زنگِ گوش، کاهشِ شنوایی، سرگیجه، کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار یا تورمِ غیرِعادی احساس کردید، بیدرنگ پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آمیکاسین آنتیبیوتیکی از گروهِ آمینوگلیکوزیدهاست که تنها بهصورتِ تزریقی (وریدی یا عضلانی) مصرف میشود، زیرا تقریباً از رودهٔ گوارش جذب نمیشود. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزومِ باکتری، روندِ ساختِ پروتئین در آن را مختل میکند و باکتری را میکشد. آمیکاسین عمدتاً روی باکتریهای گرممنفی اثر دارد و اغلب برای عفونتهایی بهکار میرود که به آنتیبیوتیکهای رایجتر یا سایرِ آمینوگلیکوزیدها پاسخِ کافی ندادهاند. بهدلیلِ احتمالِ آسیب به کلیه و شنوایی، مصرفِ آن معمولاً کوتاهمدت و همراه با پایشِ دقیقِ پزشکی است.
موارد مصرف
- عفونتهای جدیِ خون (سپسیس) ناشی از باکتریهای گرممنفی
- عفونتهای پیچیدهٔ دستگاهِ ادراری
- عفونتهای تنفسیِ بیمارستانی، از جمله پنومونی
- عفونتهای استخوان و مفصل
- عفونتهای شکمی و لگنی
روش مصرف
آمیکاسین را معمولاً پزشک یا پرستار بهصورتِ تزریقِ وریدی (اغلب بهشکلِ انفوزیونِ آهسته در بازهٔ زمانیِ مشخص) یا تزریقِ عضلانی، در بیمارستان یا مرکزِ درمانی تجویز و اجرا میکند. رعایتِ دقیقِ برنامهٔ زمانیِ نوبتهای تزریق طبقِ آنچه پزشک تعیین کرده اهمیت دارد، چون فاصلهٔ مناسب بینِ نوبتها به کاهشِ خطرِ آسیب به کلیه و گوش کمک میکند. حتی اگر حالِ بیمار زودتر بهتر شود، دورهٔ درمان را بدونِ نظرِ پزشک کوتاه یا قطع نکنید، چون ممکن است عفونت بهطورِ کامل ریشهکن نشده باشد. نوشیدنِ آبِ کافی (مگر پزشک محدودیتی تعیین کرده باشد) و انجامِ آزمایشهای پیگیریِ درخواستیِ پزشک، بخشِ مهمی از روندِ درست درمان است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت شدید خون (سپسیس) ناشی از باکتریهای گرممنفی
انتخاب دارو باید بر پایهٔ کشت و حساسیت میکروب باشد؛ پایش عملکرد کلیه، شنوایی و تعادل ضروری است.
عفونت پیچیدهٔ دستگاه ادراری
برای عفونت ادراری پیچیده یا عودکننده بهکار میرود؛ در عفونت سادهٔ اولیه معمولاً انتخاب اول نیست.
عفونت تنفسی بیمارستانی، از جمله پنومونی
درمان باید بر اساس کشت و حساسیت و پوشش مناسب سایر عوامل احتمالی عفونت تنظیم شود؛ پایش شنوایی و کلیه ضروری است.
عفونت استخوان و مفصل
طول درمان ممکن است طولانی شود؛ ادامهٔ آمیکاسین نیازمند بازبینی منظم و پایش کلیه و شنوایی است.
عفونتهای شکمی و لگنی
کنترل کانون عفونت و پوشش مناسب سایر باکتریها اهمیت دارد؛ پایش سمیت کلیوی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به آمیکاسین یا سایرِ آمینوگلیکوزیدها (مانندِ جنتامایسین، توبرامایسین یا استرپتومایسین) را به پزشک بگویید.
- اگر بیماریِ کلیوی دارید، کارکردِ کلیهتان کاهش یافته یا سالمند هستید، حتماً اطلاع دهید، چون ممکن است نیاز به تنظیمِ دُز یا پایشِ دقیقتر باشد.
- سابقهٔ هرگونه مشکلِ شنوایی، وزوزِ گوش یا اختلالِ تعادل را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر بیماریِ عصبیعضلانی مانندِ میاستنی گراویس دارید، پیش از شروعِ درمان بگویید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بهویژه هر داروی ادرارآور یا مؤثر بر کلیه را با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی، پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سوزش در محلِ تزریق
- حالتِ تهوع
- سردرد
- بثوراتِ خفیفِ پوستی
- کاهشِ شنوایی یا زنگزدنِ گوش (وزوز) — نشانهٔ احتمالیِ آسیب به گوشِ داخلی است؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- سرگیجه یا اختلالِ ناگهانیِ تعادل — میتواند نشانهٔ درگیریِ بخشِ تعادلیِ گوش باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار، تورمِ دست و پا یا خستگیِ غیرِعادی — میتواند نشانهٔ آسیب به کلیه باشد و نیازمندِ بررسیِ سریعِ پزشک است.
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا دشواری در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و لبها، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آمیکاسین در صورتِ همزمانی با برخی داروهای دیگرِ خطرناک برای کلیه یا شنوایی (مانندِ برخی دیورتیکهای قوی یا برخی داروهای شیمیدرمانی) میتواند خطرِ آسیب به این اندامها را افزایش دهد. مصرفِ همزمانِ آن با شلکنندههای عضلانیِ بهکاررفته در بیهوشی نیز ممکن است ضعفِ عضلانی را تشدید کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی و پایش شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آمینوگلیکوزیدها از جفت عبور میکنند و نگرانی دربارهٔ آسیبِ احتمالی به شنواییِ جنین در مصرفِ طولانیمدت وجود دارد؛ به همین دلیل آمیکاسین در بارداری تنها در صورتِ ضرورتِ روشن و نبودِ جایگزینِ مناسب، زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص تجویز میشود. دربارهٔ عبورِ آن به شیرِ مادر و اثرش بر نوزاد اطلاعاتِ محدودی در دست است، پس تصمیم دربارهٔ ادامه یا وقفهٔ شیردهی در دورانِ درمان باید با پزشک گرفته شود.
نگهداری
آمیکاسینِ تزریقی معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی نگهداری و تزریق میشود؛ در صورتِ نگهداریِ موقتِ آن در منزل، دمایِ اتاق و دور از نور و حرارتِ مستقیم مناسب است، از انجمادِ آن پرهیز کنید و همیشه آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید و اگر کدر شده یا حاویِ ذراتِ معلق بود، از مصرفش خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا آمیکاسین قرص یا شربت ندارد و فقط تزریقی است؟
۰۲چرا در طولِ درمان با آمیکاسین آزمایشِ خون و گاهی شنواییسنجی درخواست میشود؟
۰۳آیا آمیکاسین میتواند باعثِ کاهشِ شنوایی شود؟
۰۴چرا نباید آمیکاسین را با برخی داروهای ادرارآور همزمان مصرف کرد؟
۰۵دورهٔ درمان با آمیکاسین معمولاً چقدر طول میکشد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۷ سازنده، در گروه J01GB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.