تکنسیوم ۹۹ام سوکسیمر
تکنسیوم ۹۹ام سوکسیمر یک رادیوداروی تشخیصی است که پس از آمادهسازی در قشر کلیه تجمع میکند و برای اسکن هستهای کلیه بهکار میرود.
برای ارزیابی آسیب یا اسکار قشر کلیه، پیلونفریت و برخی ناهنجاریهای ساختاری و نیز مقایسه عملکرد دو کلیه استفاده میشود؛ بهویژه در کودکان کاربرد دارد.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای آماده و بهصورت وریدی تزریق میشود؛ پودر لیوفیلیزه کیت مستقیماً قابل تزریق نیست. بارداری احتمالی، شیردهی و بیماری شدید کلیه باید پیش از تزریق اعلام شود.
اگر بیماری کلیوی پیشرفته، تنگی شریان کلیه، محدودیت مایعات، بارداری احتمالی یا شیردهی دارید، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش طولانی پس از تزریق نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این دارو یک رادیوداروی تشخیصی از گروه ترکیبات نشاندارشده با تکنسیوم برای بررسی سیستم کلیوی است. ویال اولیه به شکل پودر لیوفیلیزه است و پس از نشاندارسازی تخصصی با تکنسیوم پرتوزا به محلول تزریقی تبدیل میشود؛ پودر کیت مستقیماً به بیمار داده نمیشود. ماده نشاندارشده به بخش زنده قشر کلیه متصل میشود و تصویربرداری با دوربین گاما یا تصویربرداری تکفوتونی، شکل، آسیب و توزیع عملکردی قشر کلیه را نشان میدهد. هدف آن تشخیص و ارزیابی است، نه درمان بیماری کلیوی.
موارد مصرف
- کمک به ارزیابی اختلالات پارانشیم کلیه
- شناسایی اسکار یا نواحی آسیبدیده قشر کلیه، از جمله پس از پیلونفریت
- کمک به بررسی پیلونفریت حاد و آسیبهای ناشی از آن، بهویژه در کودکان
- برآورد عملکرد نسبی هر کلیه
- بررسی برخی ناهنجاریهای مادرزادی یا موقعیتی کلیه، مانند کلیه نابجا، کوچک، نعلاسبی یا دیسپلاستیک
روش مصرف
این فرآورده برای خودمصرفی نیست. کارکنان آموزشدیده پزشکی هستهای آن را با ماده پرتوزای لازم آماده، کنترل و سپس طبق درخواست پزشک بهصورت تزریق وریدی و با مقدار متناسب با سن، وزن، هدف تصویربرداری و وضعیت کلیه تجویز میکنند. خود دارو معمولاً نیاز به ناشتا بودن ندارد، مگر مرکز تصویربرداری دستور دیگری بدهد؛ اگر برای کودک آرامبخشی یا بیهوشی در نظر گرفته شده باشد، دستور مرکز اولویت دارد. اگر محدودیت مایعات ندارید، پیش از مراجعه آب کافی بنوشید و پس از تزریق نیز مایعات بنوشید و مرتب ادرار کنید؛ در نارسایی قلبی یا محدودیت مایعات، دستور اختصاصی مرکز را رعایت کنید. زمان تصویربرداری معمولاً یک تا چند ساعت پس از تزریق است و در نارسایی شدید کلیه ممکن است دیرتر انجام شود. در کودکان، بهویژه نوزادان، و در سالمندان، تصمیمگیری بر اساس وزن و عملکرد کلیه انجام میشود. داروهای روزانه را خودسرانه قطع نکنید، چون برخی داروها میتوانند کیفیت تصویر را تغییر دهند.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، عقب افتادن قاعدگی یا برنامه بارداری را پیش از تزریق اطلاع دهید.
- شیردهی را از قبل اعلام کنید تا درباره زمانبندی اسکن و وقفه احتمالی در شیردهی برنامهریزی شود.
- سابقه حساسیت به رادیوداروها، فرآوردههای حاوی سوکسیمر یا واکنشهای قبلی هنگام تزریق را بگویید.
- نارسایی شدید کلیه، دیالیز، تنگی شریان کلیه، اختلالات لولههای کلیه، کمادراری یا کاهش شدید عملکرد کلیه را اطلاع دهید؛ این شرایط ممکن است جذب ماده و تفسیر تصویر را تغییر دهند.
- اگر نارسایی قلبی، محدودیت مصرف مایعات یا ناتوانی در نوشیدن و ادرار کردن مکرر دارید، پیش از توصیه به مصرف مایعات آن را مطرح کنید.
- فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملها را ارائه دهید؛ بهویژه داروهای فشارخون، داروهای مؤثر بر تعادل اسید و باز، مانیتول، داروهای شلاتهکننده و برخی داروهای شیمیدرمانی.
عوارض احتمالی
- تهوع خفیف
- سرگیجه، رنگپریدگی یا احساس ضعف و غش گذرا، بهویژه هنگام تزریق
- تب کوتاهمدت
- درد، قرمزی یا تورم خفیف در محل تزریق
- خارش یا بثورات پوستی خفیف
- کهیر منتشر، خارش شدید، تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس: اگر در مرکز هستید همان لحظه به کارکنان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش طولانی، افت فشار، سرگیجه شدید، گیجی یا بیحالی برطرفنشدنی: فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید و در صورت شدت به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم زیاد، قرمزی پیشرونده، تاول یا تغییر رنگ پوست در محل تزریق: همان لحظه به کارکنان مرکز پزشکی هستهای اطلاع دهید تا محل بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل برای این رادیودارو شناخته نشده است؛ با این حال مصرف زیاد الکل میتواند باعث کمآبی شود و بهتر است پیش و پس از تصویربرداری از آن پرهیز شود. برخی داروها میتوانند جذب ماده در قشر کلیه یا توزیع آن را تغییر دهند؛ از جمله داروهای فشارخون از گروه مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین مانند کاپتوپریل، بهویژه در تنگی شریان کلیه؛ مانیتول؛ و مواد یا داروهای مؤثر بر تعادل اسید و باز مانند آمونیوم کلرید و بیکربنات سدیم. بعضی داروهای شلاتهکننده و برخی داروهای شیمیدرمانی نیز ممکن است بر تصویر اثر بگذارند. هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، اطلاعات کافی برای تعیین بیخطری این رادیودارو وجود ندارد و پرتو میتواند به جنین برسد؛ اگر احتمال بارداری یا عقب افتادن قاعدگی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. انجام اسکن در بارداری فقط زمانی مطرح میشود که ضرورت پزشکی داشته باشد و سود آن از خطر پرتودهی بیشتر باشد. سوکسیمر نشاندارشده میتواند وارد شیر مادر شود؛ در صورت نیاز به انجام اسکن هنگام شیردهی، ممکن است قطع موقت شیردهی و دوشیدن و دور ریختن شیر لازم باشد و مدت آن را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
ویال پودر پیش از نشاندارسازی باید در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، داخل بستهبندی اصلی و دور از نور نگهداری شود و نباید یخ بزند. محلول پس از نشاندارسازی رادیواکتیو عمر کوتاهی دارد و باید در حفاظ مناسب، طبق دما و زمان درجشده برای همان فرآورده و زیر نظر مرکز پزشکی هستهای مصرف یا معدوم شود. این فرآورده را در خانه نگه ندارید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این فرآورده همان سوکسیمر خوراکی برای درمان مسمومیت با سرب است؟
۰۲آیا برای تصویربرداری باید ناشتا باشم؟
۰۳اگر نارسایی کلیه داشته باشم، انجام اسکن ممکن است؟
۰۴آیا باید کاپتوپریل یا داروهای روزانهام را قطع کنم؟
۰۵در بارداری یا شیردهی چه نکتهای مهم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09CA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.