استون
استون محلولی حلال و فرار است که برخلاف اغلب داروها اثر درمانی سیستمیک ندارد و در داروخانهها عمدتاً برای پاکسازی و چربیزدایی پوست عرضه میشود.
بیشتر برای پاکسازی و چربیزدایی پوست پیش از چسباندن الکترود یا چسبهای پزشکی و نیز پاک کردن باقیماندهٔ چسب و گچ از روی پوست به کار میرود. در داروخانهها بهعنوان پاککنندهٔ لاک ناخن نیز عرضه میشود.
این ماده فقط برای مصرف بیرونی است و نباید بلعیده شود یا وارد چشم شود. همچنین چون بسیار قابلاشتعال است، باید همیشه دور از شعله و حرارت نگهداری و استفاده شود.
اگر پس از تماس با پوست قرمزی شدید، سوزش مداوم یا تاول دیدید، یا اگر بهطور تصادفی بلعیده شد یا وارد چشم شد، فوراً با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
استون که گاهی با نام «استن» نیز در داروخانهها عرضه میشود، مادهٔ حلال، بیرنگ و فراری است که در ردهٔ محصولات دارویی متفرقه قرار میگیرد و برخلاف اغلب داروها، اثر درمانی سیستمیک یا مکانیسم دارویی بر بدن ندارد. هدف اصلی آن پاکسازی و چربیزدایی سطح پوست است، بهویژه پیش از چسباندن الکترود یا چسبهای پزشکی و برای پاک کردن باقیماندهٔ چسب یا گچ از روی پوست. این ماده صرفاً برای مصرف بیرونی و روی پوست سالم مناسب است و هرگز نباید بلعیده شود یا وارد چشم و مخاط شود. بهدلیل فرار و قابلاشتعال بودن، نگهداری و مصرف آن نیازمند رعایت نکات ایمنی ساده اما جدی است.
موارد مصرف
- پاکسازی و چربیزدایی پوست پیش از چسباندن الکترودهای پزشکی (مانند نوار قلب)
- پاک کردن باقیماندهٔ چسب یا نوار پزشکی از روی پوست
- تمیز کردن اثر گچ یا آتل از روی پوست پس از باز شدن آن
- پاککنندهٔ لاک ناخن (کاربرد رایج غیردرمانی که در داروخانهها نیز عرضه میشود)
روش مصرف
استون فقط باید روی پوست سالم و بدون زخم، بهشکل موضعی و با یک تکه پنبه یا گاز تمیز به کار رود؛ از رسیدن آن به چشم، دهان، بینی یا زخم باید خودداری کرد. بهتر است این کار در فضایی با تهویهٔ مناسب و دور از شعله، جرقه یا وسایل برقی روشن انجام شود تا خطر آتشگیری یا استنشاق بیشازحد بخار پیش نیاید. مدت و مساحت استفاده باید تا حد لازم کوتاه نگه داشته شود و در صورت توصیهٔ پزشک یا داروساز، پس از اتمام کار پوست با آب شسته شود. نحوهٔ دقیق مصرف در هر موقعیت باید طبق راهنمایی پزشک، داروساز یا برچسب محصول باشد و این ماده هرگز نباید خورده یا بلعیده شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پاکسازی و چربیزدایی پوست پیش از چسباندن الکترودهای پزشکی
روی زخم، پوست ملتهب، مخاط، اطراف چشم یا نواحی وسیع استفاده نشود؛ قابل اشتعال است.
پاک کردن باقیماندهٔ چسب یا نوار پزشکی از روی پوست
در صورت سوزش یا قرمزی فوراً بشویید و روی پوست آسیبدیده استفاده نکنید.
تمیز کردن اثر گچ یا آتل از روی پوست پس از باز شدن آن
مصرف کوتاهمدت و محدود به پوست سالم باشد؛ از تماس با چشم و زخم جلوگیری کنید.
پاک کردن لاک ناخن
از تماس با چشم و پوست آسیبدیده، استنشاق بخار و نزدیکی به شعله یا گرما پرهیز کنید و در محل دارای تهویهٔ مناسب استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پوست حساس، خشک، ملتهب یا دارای زخم و بریدگی دارید، پیش از استفاده به داروساز یا پزشک اطلاع دهید
- اگر پیشتر پس از تماس با استون یا حلالهای مشابه واکنش پوستی یا حساسیت داشتهاید، حتماً بگویید
- اگر همزمان از داروها یا فرآوردههای موضعی دیگری روی همان ناحیهٔ پوستی استفاده میکنید، به داروساز بگویید
- اگر باردار یا شیرده هستید، پیش از استفادهٔ گسترده یا مکرر با پزشک مشورت کنید
- اگر بیماری تنفسی زمینهای دارید یا قرار است در فضای بسته از آن استفاده کنید، این موضوع را با داروساز یا پزشک در میان بگذارید
- این محصول را همیشه دور از دسترس کودکان و دور از شعله، جرقه و حرارت نگهداری کنید
عوارض احتمالی
- خشکی و پوستهپوستهشدن پوست در محل تماس
- قرمزی خفیف یا سوزش گذرا
- احساس خنکی یا سردی روی پوست هنگام تبخیر
- تحریک خفیف پوست در صورت تماس مکرر یا طولانی
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید
- سوختگی شیمیایی، تاول یا زخم پوستی پس از تماس طولانی یا گسترده — فوراً به پزشک مراجعه کنید
- ورود تصادفی به چشم همراه با درد شدید، قرمزی یا تاری دید — چشم را با آب فراوان بشویید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- علائم استنشاق بیشازحد بخار مانند سردرد شدید، سرگیجه، گیجی یا تهوع در فضای بسته — فوراً به هوای آزاد بروید و در صورت تداوم به پزشک مراجعه کنید
- بلع تصادفی، بهویژه در کودکان — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
استون از راه پوست و به مقدار کم جذب میشود و برخلاف بسیاری از داروها، تداخل دارویی سیستمیک شناختهشده و مهمی ندارد. بااینحال، استفادهٔ همزمان با سایر مواد تحریککننده یا لایهبردار پوستی روی همان ناحیه میتواند خشکی و تحریک پوست را تشدید کند. همچنین، بهدلیل قابلاشتعال بودن، نباید همزمان با مواد آتشزا یا نزدیک منابع حرارتی و جرقه استفاده شود. برای اطمینان، فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات موضعی دیگری که استفاده میکنید را به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ اختصاصی و قطعی دربارهٔ اثر استون بر بارداری یا شیردهی محدود است. ازآنجاکه در مصرف کوتاه و موضعی جذب سیستمیک آن اندک است، برای اغلب کاربردهای معمول خطر بزرگی گزارش نشده، اما بهعنوان یک اصل احتیاطی بهتر است در بارداری و شیردهی از تماس گسترده، مکرر یا طولانیِ پوستی و از استنشاق بخار آن خودداری شود و پیش از استفادهٔ منظم با پزشک مشورت شود.
نگهداری
استون بسیار فرار و قابلاشتعال است؛ آن را دور از شعله، جرقه، وسایل برقی روشن، حرارت و نور مستقیم آفتاب، در دمای اتاق و در ظرف دربسته نگهداری کنید تا هم از تبخیرشدن و هم از خطر آتشسوزی جلوگیری شود. آن را همیشه دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر بار استفاده، تاریخ انقضای محصول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا استون داروخانهای با استونِ پاککنندهٔ لاک ناخن فرق دارد؟
۰۲آیا میتوان استون را روی زخم یا پوست ترکخورده استفاده کرد؟
۰۳اگر استون وارد چشمم شود چه باید بکنم؟
۰۴آیا استنشاق بخار استون خطرناک است؟
۰۵چرا استون باید دور از شعله نگهداری شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.