پرتکنیتات تکنسیوم-۹۹ام
پرتکنیتات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی کوتاهعمر است، نه داروی درمانی. تجمع موقت آن در بافتهای خاص و ثبت پرتوهای گامای آن با دوربین پزشکی هستهای به تصویربرداری کمک میکند.
بیشتر برای تصویربرداری و بررسی عملکرد تیروئید و غدد بزاقی و نیز یافتن مخاط معده نابجا، بهویژه دیورتیکول مکل، استفاده میشود. در برخی بررسیهای مسیر اشکی یا دستگاه ادراری هم بهکار میرود.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای و بهوسیله افراد آموزشدیده تجویز میشود. احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا کبد و مصرف داروهای تیروئید، یددار یا آمیودارون را پیش از تصویربرداری اعلام کنید.
اگر پس از تزریق دچار تنگی نفس، خسخس، تورم صورت یا زبان، کهیر گسترده، غش یا سرگیجه شدید شدید، فوراً به کارکنان بخش اطلاع دهید و در صورت ادامه یا بروز پس از ترک مرکز فوراً به اورژانس مراجعه کنید. هرگونه احتمال بارداری یا شیردهی نیز باید پیش از تزریق مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرتکنیتات تکنسیوم-۹۹ام یک رادیوداروی تشخیصی از گروه مواد پرتوزای پزشکی هستهای است و با نام تجاری تکنسیوم نیز عرضه میشود. این ماده پس از ورود به بدن، بهطور موقت در تیروئید، غدد بزاقی و سلولهای مخاط معده تجمع میکند. تکنسیوم-۹۹ام با گسیل پرتو گاما، امکان تصویربرداری از ساختار و عملکرد این بافتها را فراهم میکند؛ نیمهعمر فیزیکی آن حدود ۶ ساعت است. مقدار پرتوزا برای هر آزمون جداگانه تعیین میشود و این فرآورده برای درمان بیماری بهکار نمیرود.
موارد مصرف
- تصویربرداری تیروئید و ارزیابی جذب و عملکرد آن
- تصویربرداری غدد بزاقی و بررسی عملکرد آنها
- یافتن مخاط معده نابجا، بهویژه دیورتیکول مکل، در بررسی برخی خونریزیهای گوارشی
- بررسی مسیر و تخلیه مجاری اشکی
- برخی بررسیهای مثانه و حالب، از جمله ارزیابی برگشت ادرار
روش مصرف
این فرآورده برای استفاده خانگی نیست و شکل تزریقی آن خوراکی نیست. متخصص پزشکی هستهای یا فرد آموزشدیده آن را معمولاً در محیط کنترلشده داخل ورید تزریق میکند و زمان تصویربرداری را بر اساس نوع آزمون تعیین میکند؛ مقدار فعالیت و زمانبندی دقیق را مرکز مشخص میکند. ممکن است برای بعضی آزمونها، مانند بررسی دیورتیکول مکل، ناشتا بودن یا آمادگی گوارشی لازم باشد؛ دستور مرکز را دقیق اجرا کنید و داروهای روزمره را خودسرانه قطع نکنید. اگر محدودیت مصرف مایعات ندارید، پس از تزریق آب بنوشید و مرتب ادرار کنید تا دفع ماده سریعتر انجام شود؛ احتیاطهای مربوط به تماس نزدیک با کودکان خردسال و زنان باردار را نیز طبق دستور مرکز رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به پرتکنیتات، رادیوداروها، داروها یا مواد دیگر را اعلام کنید؛ حساسیت شدید قبلی نیازمند بررسی ویژه است.
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد، قاعدگیتان به تأخیر افتاده یا شیرده هستید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقه بیماری کلیه یا کبد، کاهش ادرار یا واکنش قبلی به تزریق را بگویید؛ دفع و تحمل فرآورده ممکن است متفاوت باشد.
- بیماریهای تیروئید، جراحی یا درمان اخیر تیروئید، و مصرف داروهای تیروئیدی، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون یا فرآوردههای حاوی ید را گزارش کنید.
- فهرست همه داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید، بهویژه اگر قرار است بررسی تیروئید یا گوارش انجام شود.
- اگر کودک یا سالمند هستید، یا اخیراً تصویربرداری با ماده حاجب یددار، باریوم یا یک آزمون پزشکی هستهای داشتهاید، پیش از نوبت اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف و گذرا در محل تزریق
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی شکمی خفیف
- سردرد یا سرگیجه
- گرگرفتگی یا احساس گرما
- تنگی نفس، خسخس، تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا خارش شدید: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به کارکنان بخش اطلاع دهید و اگر پس از ترک مرکز رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، کاهش سطح هوشیاری، سرگیجه شدید، تپش قلب شدید یا ضربان بسیار کند یا تند: فوراً ارزیابی پزشکی لازم است؛ رانندگی نکنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، قرمزی یا تورم شدید و رو به افزایش در محل تزریق: بلافاصله به کارکنان بخش اطلاع دهید تا محل تزریق بررسی شود؛ اگر پس از خروج از مرکز بدتر شد، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل این فرآورده بیشتر باعث تغییر جذب پرتکنیتات یا مخدوش شدن نتیجه تصویربرداری میشود، نه افزایش اثر یک دارو. داروهای ضدتیروئید مانند متیمازول، کاربیمازول و پروپیلتیواوراسیل، هورمونهای تیروئید، آمیودارون، فرآوردهها و مکملهای یددار، پرکلرات و برخی داروهای مؤثر بر حرکات یا ترشحات گوارشی مانند آتروپین و ملینها میتوانند بر بررسی تیروئید یا دیورتیکول مکل اثر بگذارند؛ ماده حاجب یددار، باریوم و بعضی بررسیهای گوارشی اخیر نیز ممکن است تصویر را تغییر دهند. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با خود پرتکنیتات ندارد، اما در دوره آمادگی آزمون باید طبق دستور مرکز عمل شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک، داروساز و متخصص پزشکی هستهای بگویید و هیچ دارویی را بدون هماهنگی قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، پرتو یونساز میتواند برای جنین اهمیت داشته باشد؛ اگر باردارید یا احتمال آن وجود دارد، پیش از انجام تصویربرداری اطلاع دهید تا ضرورت آزمون و گزینههای جایگزین سنجیده شود. در شیردهی، مقدار کمی از تکنسیوم میتواند وارد شیر شود و ممکن است وقفه موقت در شیردهی لازم باشد؛ مدت آن به نوع آزمون و فعالیت تجویزشده بستگی دارد و متخصص پزشکی هستهای تعیین میکند. برای این فاصله، شیر را بدوشید و طبق دستور دور بریزید و در صورت امکان پیشاپیش شیر ذخیره آماده کنید.
نگهداری
این فرآورده معمولاً در خانه نگهداری نمیشود؛ محل پزشکی هستهای آن را در محیط کنترلشده و محفظه محافظ پرتویی، در دمای درجشده روی برچسب و مطابق زمان مصرف و تاریخ انقضا نگه میدارد. فرآورده پس از پایان زمان اعتبار یا در صورت کدر بودن و وجود ذرات قابل مشاهده نباید استفاده شود و باید دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرتکنیتات تکنسیوم-۹۹ام تیروئید را درمان میکند؟
۰۲آیا میتوانم قبل از اسکن تیروئید لووتیروکسین یا قرص تیروئیدم را مصرف کنم؟
۰۳بعد از تزریق باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۴برای بررسی دیورتیکول مکل چه آمادگیای لازم است؟
۰۵آیا انجام این تصویربرداری در بارداری یا شیردهی ممکن است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.