تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات سدیم
تکنسیوم-۹۹ام پرتکنات سدیم یک رادیوداروی تشخیصی است، نه داروی درمانی. این ردیاب پس از ورود به بدن در بعضی بافتها موقتاً تجمع میکند و تابش آن برای تهیهٔ تصویر پزشکی هستهای ثبت میشود.
بیشتر برای بررسی تیروئید، غدد بزاقی، مسیر تخلیهٔ اشک و شناسایی مخاط معدهٔ نابجا به کار میرود. همچنین ممکن است برای سیستوگرافی رادیونوکلئیدی یا نشاندارسازی برخی کیتهای رادیودارویی استفاده شود.
فرآورده پرتوزاست و فقط در مرکز مجاز پزشکی هستهای آماده و تجویز میشود. فعالیت اسمی ۱۲۰۰ میلیکوری روی بسته، دوز فردی بیمار نیست؛ فعالیت لازم برای هر اسکن جداگانه تعیین میشود.
پیش از کار، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کلیه یا کبد، انسداد ادراری، داروهای تیروئید و دریافت اخیر مادهٔ حاجب یددار را اعلام کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش پس از دریافت، مراجعهٔ فوری به اورژانس را لازم میکند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این فرآورده یک رادیوداروی تشخیصی از گروه ترکیبات تکنسیوم است و معمولاً به شکل محلول پرتنات سدیم از ژنراتور مولیبدنوم-۹۹/تکنسیوم-۹۹ام به دست میآید. یون پرتنات رفتاری شبیه یدید دارد و موقتاً در تیروئید، غدد بزاقی و مخاط معده تجمع میکند؛ دوربین گاما تابش آن را به تصویر تبدیل میکند. این ماده اثر درمانی قابلتوجهی ندارد و برای تشخیص یا آمادهسازی برخی رادیوداروهای دیگر به کار میرود. نیمهعمر فیزیکی تکنسیوم-۹۹ام حدود ۶ ساعت است و بخش قابلتوجهی از آن از راه ادرار دفع میشود.
موارد مصرف
- تصویربرداری و ارزیابی جذب و عملکرد تیروئید
- تصویربرداری عملکردی غدد بزاقی و تخلیهٔ آنها
- بررسی مسیر تخلیهٔ اشک و انسداد مجاری اشکی
- شناسایی مخاط معدهٔ نابجا، مانند دیورتیکول مکل
- سیستوگرافی رادیونوکلئیدی مستقیم برای بررسی برگشت ادرار از مثانه به حالب
- نشاندارسازی کیتهای مجاز برای تهیهٔ سایر رادیوداروهای تشخیصی
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست؛ آمادهسازی، کنترل کیفی و تجویز آن باید در بخش پزشکی هستهای و بهوسیلهٔ کارکنان مجاز انجام شود. برای بیشتر بررسیها بهصورت تزریق وریدی داده میشود، اما در بررسی مسیر اشکی یا برگشت ادرار، شیوهٔ استفاده ممکن است متفاوت باشد. پزشک هستهای فعالیت و زمان تصویربرداری را بر اساس نوع اسکن، سن، وزن و دستگاه تعیین میکند؛ ۱۲۰۰ میلیکوری دوز شخصی نیست. طبق دستور مرکز، ممکن است برای یک بررسی خاص ناشتا بودن لازم باشد؛ آب کافی، در صورت نداشتن محدودیت مایعات، و ادرار کردن مکرر پس از دریافت به دفع سریعتر کمک میکند. اگر مرکز محدود کردن تماس نزدیک با کودکان خردسال یا زنان باردار را توصیه کرد، همان دستور را رعایت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به پرتنات سدیم، فرآوردههای رادیودارویی یا مواد همراه آن حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید.
- بارداری، احتمال بارداری، عقب افتادن قاعدگی یا شیردهی را پیش از تصویربرداری اعلام کنید.
- بیماری کلیه، بیماری کبد، انسداد مسیر ادرار یا محدودیت مصرف مایعات را مطرح کنید؛ دفع کندتر میتواند میزان تابش را افزایش دهد.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای تیروئید، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، فرآوردههای حاوی ید و پرکلرات را همراه داشته باشید.
- اگر اخیراً مادهٔ حاجب یددار، تصویربرداری گوارشی با باریم یا اسکن هستهای داشتهاید، زمان آن را به پزشک هستهای بگویید.
- در کودکان و سالمندان، نوع بررسی و فعالیت دریافتشده باید با توجه ویژه به وضعیت فرد و خطر تابش تعیین شود.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا تورم خفیف و گذرا در محل تزریق
- تهوع یا ناراحتی گوارشی کوتاهمدت
- سردرد، سرگیجه یا احساس گرگرفتگی گذرا
- خارش یا دانهٔ پوستی خفیف
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، افت فشار، غش یا بیهوشی: احتمال واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید، ضربان نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا تاری دید: فوراً به کارکنان مرکز اطلاع دهید و ارزیابی پزشکی دریافت کنید.
- درد، قرمزی یا تورم شدید و رو به افزایش در محل تزریق: همان لحظه به کارکنان پزشکی هستهای اطلاع دهید.
- اگر احتمال میدهید فعالیت پرتوزایی بیش از مقدار تعیینشده دریافت کردهاید، فوراً به مرکز پزشکی هستهای اطلاع دهید؛ افزایش مایعات یا دفع ادرار فقط طبق دستور آنها انجام شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای مهم این فرآورده بیشتر باعث تغییر جذب رادیودارو و نادرست شدن تفسیر تصویر میشوند. داروهای تیروئیدی مانند لووتیروکسین و لیوتیرونین، داروهای ضدتیروئید مانند متیمازول، کاربیمازول و پروپیلتیواوراسیل، آمیودارون، فرآوردهها یا مادهٔ حاجب حاوی ید و پرکلرات میتوانند اسکن تیروئید را تغییر دهند؛ برای تصویربرداری شکمی نیز آتروپین، ایزوپرنالین، مسکنها و ملینها ممکن است تخلیهٔ معده یا توزیع ماده را عوض کنند. در بررسیهای خاص، درمان با متوترکسات یا اسکنهای اخیر با رادیوداروهای دیگر نیز باید اعلام شود. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با این رادیودارو ندارد، اما دستور مرکز دربارهٔ غذا و ناشتایی را رعایت کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچکدام را برای آمادهسازی اسکن خودسرانه قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تجویز پزشک هستهای را مطلع کنید؛ پرتو میتواند بسته به مرحلهٔ بارداری و فعالیت دریافتشده برای جنین خطر ایجاد کند، بنابراین اسکن فقط زمانی انجام میشود که سود تشخیصی آن بر خطر احتمالی بچربد. تکنسیوم-۹۹ام میتواند وارد شیر شود؛ شیردهی معمولاً برای مدتی کوتاه و بر اساس فعالیت دریافتشده و دستور مرکز متوقف میشود و شیر دوشیدهشده در این فاصله دور ریخته میشود. زمان شروع دوبارهٔ شیردهی را خودسرانه تعیین نکنید.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل نیست. ژنراتور و محلول حاصل باید در بخش مجاز پزشکی هستهای، در دمای اتاق و داخل حفاظ مناسب سربی، طبق مقررات مواد پرتوزا نگهداری شوند؛ محلول حاصل فقط تا زمان انقضای کوتاه درجشده روی برچسب قابل استفاده است. تاریخ و ساعت کالیبراسیون و انقضا باید بررسی شود و فرآورده دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا عدد ۱۲۰۰ میلیکوری همان مقدار تزریق به من است؟
۰۲چرا نام مولیبدنوم روی بسته است، اما مادهٔ استفادهشده تکنسیوم است؟
۰۳آیا این فرآورده بیماری تیروئید را درمان میکند؟
۰۴آیا پیش از اسکن باید ناشتا باشم؟
۰۵آیا باید لووتیروکسین، داروی ضدتیروئید یا آمیودارون را قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.