ایزوپرنالین
ایزوپرنالین دارویی محرکِ گیرندههایِ بتا-آدرنرژیک است که ضربانِ قلب را تندتر و هدایتِ الکتریکیِ قلب را تقویت میکند.
این دارو بیشتر برایِ درمانِ کوتاهمدت و اورژانسیِ برادیکاردیِ علامتدار (ضربانِ بسیار کندِ قلب) و برخی بلوکهایِ قلبی، معمولاً در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک، به کار میرود.
این دارو فقط با تزریقِ وریدی و زیرِ نظرِ پیوستهٔ ضربانِ قلب در بیمارستان تجویز میشود و میتواند تپشِ قلب، آریتمی یا دردِ قفسهٔ سینه ایجاد کند.
اگر شما یا بیمار سابقهٔ آریتمی، آنژینِ صدری، پرکاریِ تیروئید یا حساسیتِ دارویی دارید، یا داروی دیگری—بهویژه داروهایِ قلبی یا اعصابوروان—مصرف میکنید، پیش از این درمان به تیمِ پزشکی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایزوپرنالین دارویی از دستهٔ محرکهایِ گیرندهٔ بتا-آدرنرژیک (Beta-adrenergic Agonist) است که بهطورِ غیرانتخابی هم گیرندهٔ بتا-۱ در قلب و هم گیرندهٔ بتا-۲ در ریه و عروق را تحریک میکند. اثرِ اصلیِ آن تندترشدنِ ضربانِ قلب و تقویتِ هدایتِ الکتریکی در قلب است؛ به همین دلیل امروزه عمدتاً برایِ درمانِ کوتاهمدت و اورژانسیِ برادیکاردی (کندیِ خطرناکِ ضربانِ قلب) یا بلوکِ قلبی به کار میرود. این دارو تنها بهصورتِ تزریقی، معمولاً با انفوزیونِ پیوستهٔ وریدی و در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک، تجویز میشود؛ اثرِ آن سریع اما کوتاهمدت است. در گذشته از آن برایِ بازکردنِ راههایِ هوایی در آسم نیز استفاده میشد، اما امروزه داروهایِ انتخابیتر و ایمنتر، مانندِ سالبوتامول، جایِ این کاربرد را گرفتهاند.
موارد مصرف
- درمانِ کوتاهمدت و اورژانسیِ برادیکاردیِ علامتدار، وقتی آتروپین اثر نکرده یا مناسب نباشد
- درمانِ موقتِ بلوکِ قلبی (اختلال در هدایتِ الکتریکیِ قلب) تا کارگذاریِ ضربانساز
- کنترلِ برادیکاردی در گیرندگانِ پیوندِ قلب که به آتروپین پاسخ نمیدهند
- کمک به کنترلِ آریتمیِ خاصِ وابسته به کندیِ ضربان، مانندِ تورساد دو پوینت، زیرِ نظرِ متخصصِ قلب
- استفاده در برخی آزمونهایِ تخصصیِ قلب، مانندِ بررسیِ آریتمی در آزمایشگاهِ الکتروفیزیولوژی
روش مصرف
ایزوپرنالین را بیمار در خانه مصرف نمیکند؛ این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی، معمولاً به شکلِ انفوزیونِ پیوسته، در بیمارستان (اورژانس یا بخشِ مراقبتهایِ ویژه) و توسطِ پزشک یا پرستارِ آموزشدیده تجویز میشود. سرعتِ تزریق را پزشک بر اساسِ پاسخِ قلب—که با پایشِ پیوستهٔ ریتمِ قلب و فشارِ خون دنبال میشود—تنظیم و در طولِ درمان تغییر میدهد. اثرِ این دارو کوتاهمدت است، به همین دلیل معمولاً تا زمانِ پایدارشدنِ ریتمِ قلب یا انجامِ درمانِ قطعیتر، مانندِ کارگذاریِ ضربانساز، ادامه مییابد؛ قطعِ آن نیز تصمیمِ تیمِ درمان بر اساسِ روندِ بهبودِ بیمار است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
برادیکاردی علامتدار مقاوم به آتروپین
فقط در بیمارستان و با پایش مداوم نوار قلب، فشارخون و اکسیژن خون؛ خطر تندی ضربان، آریتمی و ایسکمی قلبی وجود دارد.
بلوک قلبی تا زمان کارگذاری ضربانساز
درمان موقت و پل تا ضربانساز است؛ در بلوک قلبی ناشی از مسمومیت با دیژیتالین یا در آریتمی بطنی نباید بهکار رود.
برادیکاردی پس از پیوند قلب، مقاوم به آتروپین
پایش مداوم نوار قلب و فشارخون ضروری است؛ خطر آریتمی و افزایش نیاز قلب به اکسیژن وجود دارد.
تورساد دو پوینت وابسته به برادیکاردی
همزمان علت زمینهای و اختلالات پتاسیم و منیزیم اصلاح شود؛ جایگزین ضربانسازی یا درمان استاندارد اختلالات الکترولیتی نیست.
آزمونهای تخصصی قلب و بررسی آریتمی در آزمایشگاه الکتروفیزیولوژی
فقط در مرکز مجهز به پایش و احیا و برای القا یا ارزیابی آریتمی انجام شود؛ مصرف خارج از پروتکل خطرناک است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیتِ دارویی یا واکنشِ آلرژیکِ قبلی را به تیمِ درمان اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ قلبی مانندِ آنژینِ صدری، آریتمی یا سکتهٔ قلبیِ اخیر را بگویید، چون این دارو بارِ کاریِ قلب را بالا میبرد.
- پرکاریِ تیروئید یا دیابت را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ داروهایِ مصرفیِ فعلیتان، بهویژه بتابلوکرها، دیگوکسین یا داروهایِ اعصابوروان را اطلاع دهید.
- بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی را بگویید.
- اگر بیمار بهدلیلِ وخامتِ حال قادر به صحبت نیست، همراهانِ او در صورتِ اطلاع، این موارد را به تیمِ درمان بگویند.
عوارض احتمالی
- تپشِ قلب یا احساسِ تندشدنِ ضربان
- لرزشِ خفیفِ دستها
- سردرد
- گرگرفتگی و برافروختگیِ پوست
- تعریق یا بیقراریِ خفیف
- دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ فشارِ ناگهانی روی قلب—میتواند نشانهٔ کمبودِ اکسیژنرسانی به قلب باشد؛ باید بلافاصله به کادرِ درمان اطلاع داده شود.
- ضربانِ قلبِ بسیار سریع، نامنظم یا احساسِ طپشِ شدید—نشانهٔ آریتمی است و نیازمندِ بررسیِ فوری.
- سرگیجهٔ شدید، سیاهیرفتنِ چشم یا احساسِ نزدیکشدن به غش—بلافاصله به کادرِ درمان اطلاع دهید.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ ناگهانیِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی—این یک اورژانسِ پزشکی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایزوپرنالین با چند گروهِ داروییِ مهم تداخل دارد. بتابلوکرها اثرِ محرکِ آن بر قلب را خنثی میکنند، درحالیکه سایرِ محرکهایِ آدرنرژیک، برخی داروهایِ ضدافسردگی (مهارکنندههایِ مونوآمیناکسیداز یا سهحلقهایها) و داروهایِ گروهِ گزانتینی مانندِ تئوفیلین میتوانند اثرِ تحریکیِ آن بر قلب را تشدید کرده و خطرِ آریتمی را بالا ببرند. همزمانی با دیگوکسین نیز احتمالِ آریتمی را افزایش میدهد و برخی داروهایِ بیهوشیِ استنشاقی حساسیتِ قلب به این دارو را بیشتر میکنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا در تجویز و پایشِ درمان لحاظ شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ محدودی دربارهٔ اثرِ ایزوپرنالین در بارداری و شیردهی در دسترس است، زیرا این دارو تقریباً همیشه فقط در موقعیتهایِ اورژانسیِ بیمارستانی و برایِ نجاتِ جانِ مادر—مانندِ برادیکاردی یا بلوکِ شدیدِ قلبی—به کار میرود، نه برایِ مصرفِ روزمره. در چنین شرایطی، تیمِ درمان با سنجیدنِ فایدهٔ آن برایِ مادر در برابرِ خطرِ احتمالی برایِ جنین یا شیرخوار تصمیم میگیرد. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، در صورتِ امکان این موضوع را به تیمِ درمان اطلاع دهید.
نگهداری
نگهداریِ ایزوپرنالین معمولاً برعهدهٔ داروخانهٔ بیمارستان یا مرکزِ درمانی است، نه منزل. این دارو باید دور از نورِ مستقیم و در دمایِ ذکرشده رویِ بستهبندی نگهداری شود. پیش از هر تزریق، رنگِ محلول بررسی میشود؛ اگر محلول صورتی یا قهوهایرنگ شده یا کدر و رسوبدار به نظر برسد، دیگر نباید استفاده شود. اگر آمپولِ این دارو در اختیارِ شما یا خانوادهتان قرار گرفت، آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.2 mg / 1mL |
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو با تزریق و در بیمارستان استفاده میشود، نه بهصورتِ قرص؟
۰۲آیا این همان دارویی است که برایِ آسم استفاده میشود؟
۰۳آیا این دارو خطرناک است؟
۰۴بعد از قطعِ تزریق چه اتفاقی میافتد؟
۰۵آیا این دارو فشارِ خون را بالا میبرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۵ سازنده، در گروه R03CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.