سدیم یداید آی-۱۳۱
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی برای درمان هدفمند تیروئید است. تیروئید آن را مانند ید معمولی جذب میکند و پرتو آن سلولهای پرکار یا بافت سرطانیِ یدگیر را کاهش میدهد.
بیشتر برای درمان پرکاری تیروئید و برخی سرطانهای پاپیلری و فولیکولار تیروئید که ید را جذب میکنند بهکار میرود. پس از جراحی نیز ممکن است برای از بین بردن بافت باقیمانده یا گسترشهای یدگیر سرطان استفاده شود.
این دارو پرتوزاست و محلول آن برای مصرف مستقیم بیمار نیست؛ آمادهسازی و تجویز باید در مرکز پزشکی هستهای انجام شود. پس از دریافت، دستورهای کاهش تماس با دیگران و دفع مایعات بدن را دقیق رعایت کنید؛ در بارداری و شیردهی ممنوع است.
احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه، مشکل بلع یا دفع ادرار، بیماری چشمی تیروئید، یا مصرف داروها و فرآوردههای یددار را پیش از درمان اعلام کنید. درد و تورم شدید گردن، تپش قلب شدید، تب، تنگی نفس، خونریزی غیرعادی یا استفراغ پس از دریافت، نیازمند تماس فوری با تیم درمان است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی درمانی است که بهصورت خوراکی در شکل کپسول یا محلول آمادهشده مصرف میشود. این ماده در سلولهای تیروئید و برخی سلولهای سرطانیِ یدگیر تجمع مییابد؛ پرتو بتای آن بافت هدف را تخریب میکند. هدف اصلی، کاهش فعالیت تیروئید پرکار یا از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده و سرطان یدگیر است. بهدلیل پرتوزایی، فقط در محیط مجاز پزشکی هستهای و زیر نظر تیم آموزشدیده استفاده میشود.
موارد مصرف
- درمان پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز
- درمان گواتر سمی چندگرهی یا ندولهای خودمختار تیروئید
- از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده پس از جراحی سرطانهای یدگیر تیروئید
- درمان برخی گسترشهای سرطان تیروئید که ید را جذب میکنند
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت خوراکی و در مرکز پزشکی هستهای مجاز آماده و تجویز میشود؛ محلول غلیظ هرگز نباید مستقیماً به بیمار داده شود. کپسول باید طبق دستور مرکز، کامل و بدون جویدن با آب بلعیده شود و زمان ناشتا بودن و مقدار مایعات طبق برنامه همان مرکز باشد. پس از دریافت، مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید؛ زمان و روش تحریک بزاق با آبنبات بدون قند یا مواد ترش را طبق دستور تیم درمان انجام دهید. داروهای تیروئید، رژیم کمید، فاصله از افراد و اقدامات بهداشتی مربوط به ادرار، مدفوع، بزاق و لباسها را خودسرانه تغییر ندهید و دستور کتبی مرکز را کامل اجرا کنید. اگر کپسول یا محلول را بالا آوردید، فوراً با بخش پزشکی هستهای تماس بگیرید و خودسرانه درمان را تکرار نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز
حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا باشید؛ داروهای ضدتیروئید معمولاً از ۳ روز پیش قطع میشوند. در پرکاری شدید احتمال تشدید موقت پرکاری وجود دارد.
گواتر سمی چندگرهی یا ندولهای خودمختار تیروئید
فعالیت بر پایهٔ اندازهٔ گواتر، حجم بافت خودمختار و میزان جذب ید محاسبه میشود؛ پیش از درمان، ارزیابی ندولهای مشکوک ضروری است.
از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده پس از جراحی سرطانهای یدگیر تیروئید
آمادهسازی برای افزایش هورمون محرک تیروئید و رژیم کمید پیش از درمان انجام میشود؛ ناشتایی حداقل ۲ ساعت پیش و پس از مصرف رعایت شود.
درمان گسترشهای یدگیر سرطان تیروئید
فقط ضایعاتی که ید را جذب میکنند پاسخ میدهند؛ پیش از دورههای بعدی، شمارش سلولهای خونی و عملکرد کلیه پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، قاعدگیتان عقب افتاده یا قصد بارداری دارید، پیش از تعیین درمان اطلاع دهید؛ قبل از تجویز باید بارداری رد شود.
- اگر شیرده هستید یا شیر میدوشید، بگویید؛ درمان هنگام شیردهی انجام نمیشود و قطع شیردهی باید از پیش برنامهریزی شود.
- سابقه بیماری کلیه، دیالیز، کمادراری یا ناتوانی در رفتوآمد مکرر به دستشویی را مطرح کنید، چون دفع دارو عمدتاً از راه ادرار است.
- استفراغ یا اسهال فعال، مشکل بلع، تنگی یا بیماری مری، التهاب یا زخم معده، یا احتمال کاهش حرکت دستگاه گوارش را اطلاع دهید؛ این موارد بهویژه برای کپسول اهمیت دارند.
- فهرست داروها و مکملها، داروهای ضدتیروئید و هورمون تیروئید، آمیودارون، فرآوردههای یددار، ماده حاجب تصویربرداری اخیر و محلولهای ضدعفونیکننده یددار را همراه داشته باشید.
- بیماری چشمی گریوز، بیماری قلبی، اختلال مغز استخوان، حساسیت شدید دارویی یا واکنش قبلی به رادیوداروها و نیز امکان رعایت محدودیتهای پرتویی در خانه را از قبل بگویید.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان، کاهش بزاق یا درد و تورم غدد بزاقی
- تهوع، دلبههمخوردگی و گاهی استفراغ
- گلودرد، سوزش گلو، حساسیت یا تورم خفیف گردن و درد هنگام بلع
- تغییر مزه یا بویایی و گاهی کاهش اشتها
- خشکی چشم، سوزش چشم یا اشکریزش
- تغییر عملکرد تیروئید؛ ممکن است ابتدا علائم پرکاری موقت و در هفتهها یا ماههای بعد کمکاری ایجاد شود و آزمایش پیگیری لازم باشد
- کهیر همراه با تورم لب، زبان یا صورت، خسخس یا سختی تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تپش قلب شدید یا نامنظم، تب بالا، تعریق فراوان، لرزش شدید، گیجی، استفراغ مکرر یا درد قفسه سینه: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم سریع یا شدید گردن، گرفتگی صدا، مشکل بلع یا تنگی نفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تب مداوم، عفونتهای مکرر، رنگپریدگی، کبودی یا خونریزی غیرعادی میتواند نشانه افت سلولهای خونی باشد؛ همان روز با پزشک یا بخش پزشکی هستهای تماس بگیرید.
- گزگز دور دهان، گرفتگی یا اسپاسم عضلانی، ضعف شدید یا تشنج میتواند نشانه افت کلسیم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلها جذب ید رادیواکتیو در تیروئید را کم میکنند. داروهای ضدتیروئید مانند متیمازول، کاربیمازول و پروپیلتیواوراسیل، هورمونهای تیروئیدی مانند لووتیروکسین، آمیودارون، یدید پتاسیم، مکملها و مولتیویتامینهای یددار، برخی فرآوردههای خلطآور، ماده حاجب یددار و محلولهای موضعی یددار میتوانند اثر درمان را کاهش دهند؛ اثر برخی از آنها هفتهها تا ماهها میماند. داروهای سرکوبکننده مغز استخوان نیز در درمانهای با فعالیت بالا ممکن است خطر افت سلولهای خونی را بیشتر کنند. رژیم کمید و محدودیت جلبک دریایی یا خوراکیهای بسیار یددار را فقط طبق برنامه مرکز پزشکی هستهای رعایت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا شروع نکنید. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با خود این رادیودارو ندارد، اما هنگام تهوع، کمآبی یا مصرف داروهای همراه بهتر است مصرف نشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو در بارداری، احتمال بارداری یا وقتی بارداری رد نشده است ممنوع است؛ ید-۱۳۱ از جفت عبور میکند و میتواند کمکاری شدید و گاهی برگشتناپذیر تیروئید جنین ایجاد کند. در شیردهی نیز نباید استفاده شود، چون در شیر ترشح میشود و برای تیروئید نوزاد خطر دارد؛ شیردهی و دوشیدن شیر باید پیش از درمان متوقف شود و پس از درمان در همان دوره از سر گرفته نشود. برای زنان و مردان، پیشگیری از بارداری معمولاً حداقل شش ماه لازم است و پس از درمان سرطان ممکن است طولانیتر باشد؛ زمان دقیق را متخصص تعیین میکند و اگر حفظ باروری مهم است، پیش از درمان مطرح شود.
نگهداری
این رادیودارو باید در مرکز مجاز پزشکی هستهای، داخل محفظه حفاظتی سربی و در دمای کنترلشده طبق برچسب نگهداری شود؛ بیمار نباید آن را در خانه نگهداری یا جابهجا کند. فرآورده باید از گرما و نور مستقیم و دسترس کودکان دور باشد و تاریخ کالیبراسیون و انقضا بررسی شود. کپسول یا محلول باقیمانده و هر وسیله آلوده، زباله معمولی نیست و باید طبق دستور مرکز و مقررات پرتویی دفع شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | — |
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم یداید آی-۱۳۱ مکمل ید است؟
۰۲قدرت ۵۰ میلیکوری روی بسته به چه معناست؟
۰۳بعد از دریافت سدیم یداید آی-۱۳۱، میتوانم کنار خانواده باشم؟
۰۴اگر بعد از دریافت دارو استفراغ کردم چه کنم؟
۰۵آیا بعد از درمان حتماً کمکاری تیروئید میگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.