سدیم یداید ۱۳۱
سدیم یداید ۱۳۱ یک رادیوداروی تشخیصی و شکل پرتوزای ید است که در غده تیروئید تجمع میکند. پرتو آن برای اندازهگیری جذب ید و در برخی پروتکلها برای تصویربرداری ثبت میشود.
بیشتر برای آزمون جذب ید و ارزیابی عملکرد تیروئید استفاده میشود. در برخی پروتکلها برای تصویربرداری از تیروئید نیز به کار میرود.
این کپسول فقط در مرکز پزشکی هستهای و با تجهیزات حفاظتی مصرف میشود؛ آن را در خانه باز یا جابهجا نکنید. بارداری منع مصرف دارد و رعایت دستور مرکز درباره دفع و تماس با اطرافیان اهمیت دارد.
اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از انجام بررسی اطلاع دهید. مصرف اخیر ماده حاجب یددار، داروهای تیروئید، آمیودارون، مکمل ید یا بیماری کلیه نیز باید اعلام شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید ۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی برای بررسی اختلالهای تیروئید است، نه یک مکمل ید. ید از راه ناقل اختصاصی وارد سلولهای تیروئید میشود و در آنجا تجمع مییابد. پرتو گامای آن توسط دستگاه پزشکی هستهای شمارش یا تصویربرداری میشود تا جذب و توزیع ید مشخص شود. این فرآورده با فعالیتهای بالاتر ید پرتوزا که برای درمان پرکاری یا برخی سرطانهای تیروئید به کار میروند، تفاوت دارد.
موارد مصرف
- آزمون جذب ید تیروئید برای ارزیابی عملکرد غده
- بررسی الگوی جذب در پرکاری تیروئید و برخی اختلالهای عملکردی
- تصویربرداری از تیروئید در پروتکلهای منتخب پزشکی هستهای
روش مصرف
کپسول بهصورت خوراکی و فقط در مرکز پزشکی هستهای، پیش از اندازهگیری جذب یا تصویربرداری، بلعیده میشود. ممکن است مرکز از شما بخواهد پیش از مصرف یا مدتی پس از آن ناشتا باشید و برای مدتی رژیم کمیُد رعایت کنید؛ زمانبندی دقیق را همان مرکز تعیین میکند. آب کافی بنوشید و ادرار را طبق دستور مرکز مرتب تخلیه کنید تا دفع رادیودارو بهتر انجام شود. کپسول را باز نکنید یا نجوید و داروهای تیروئید را بدون دستور قطع یا شروع نکنید. پس از مصرف، هر دستور اختصاصی درباره تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار، بهداشت دست و دفع را دقیق اجرا کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آزمون جذب ید تیروئید برای ارزیابی عملکرد غده
دستکم ۲ ساعت پیش و پس از مصرف ناشتا بمانید؛ نوشیدن مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه توصیه میشود. فعالیت واقعی کپسول باید بر اساس زمان کالیبراسیون بررسی شود.
بررسی الگوی جذب در پرکاری تیروئید و برخی اختلالهای عملکردی
داروها، مواد حاجب و دریافت ید میتوانند نتیجه را تغییر دهند؛ رژیم کمیُد و قطع داروهای مؤثر فقط طبق دستور مرکز پزشکی هستهای انجام شود.
تصویربرداری از تیروئید در پروتکلهای منتخب پزشکی هستهای
دو ساعت پیش و پس از مصرف ناشتا بمانید و مایعات کافی بنوشید؛ تعداد کپسولها باید بر اساس فعالیت واقعی و زمان کالیبراسیون توسط مرکز تعیین شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید یا قاعدگیتان بهطور غیرمعمول عقب افتاده است، پیش از دریافت اطلاع دهید؛ این دارو در بارداری منع مصرف دارد.
- اگر شیر میدهید، از قبل اطلاع دهید؛ برنامه توقف شیردهی و تغذیه جایگزین باید پیش از انجام آزمایش مشخص شود.
- اگر اخیراً سیتیاسکن یا تصویربرداری دیگری با ماده حاجب یددار داشتهاید، تاریخ و نوع آن را بگویید.
- مصرف لووتیروکسین، لیوتیرونین، متیمازول، پروپیلتیواوراسیل، آمیودارون، مکمل ید یا فرآوردههای جلبک دریایی را اعلام کنید؛ زمان قطع یا ادامه این موارد را مرکز تعیین میکند.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار یا مشکل تخلیه مثانه را مطرح کنید؛ در کودکان و سالمندان نیز ارزیابی وضعیت کلیه و خطر پرتوگیری اهمیت دارد.
- سابقه حساسیت دارویی یا حساسیت به مواد تشکیلدهنده کپسول را به کارکنان مرکز بگویید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- اسهال
- خارش یا قرمزی پوست
- بثورات پوستی یا کهیر
- کهیر گسترده همراه با تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم سریع یا دردناک جلوی گردن، دشواری بلع یا تنگی نفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر مدت کوتاهی پس از بلع استفراغ کردید، دوز دیگری مصرف نکنید و فوراً مرکز پزشکی هستهای را مطلع کنید.
- استفراغ مکرر، اسهال شدید، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا کاهش واضح ادرار: همان روز با مرکز پزشکی هستهای یا پزشک تماس بگیرید.
- اگر این رادیودارو بهاشتباه در بارداری مصرف شد، فوراً با مرکز پزشکی هستهای و پزشک زنان تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ماده حاجب یددار، آمیودارون، داروهای تیروئیدی و ضدتیروئید، مکملها و مولتیویتامینهای حاوی ید، نمک یددار و غذاهای دریایی یا جلبک دریایی میتوانند جذب تیروئید و نتیجه آزمایش را تغییر دهند؛ فاصله لازم برای هر مورد متفاوت است و مرکز پزشکی هستهای آن را تعیین میکند. فرآوردههای موضعی یا خوراکی حاوی ید نیز ممکن است اثر بگذارند. خودسرانه داروهای تیروئید را قطع نکنید. الکل تداخل اختصاصی مهمی با این رادیودارو ندارد، اما نباید جایگزین دستور ناشتا بودن یا مراقبتهای پرتویی شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده در بارداری منع مصرف دارد، زیرا ید پرتوزای ۱۳۱ از جفت عبور میکند و میتواند به تیروئید جنین آسیب بزند؛ احتمال بارداری باید پیش از انجام بررسی مشخص شود. ید پرتوزا وارد شیر میشود و میتواند تیروئید نوزاد را تحتتأثیر قرار دهد؛ پس از دریافت، شیردهی به همان نوزاد نباید ادامه یابد و باید از قبل برای تغذیه جایگزین برنامهریزی شود. اگر بارداری یا شیردهی پس از انجام بررسی مشخص شد، سریعاً با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید.
نگهداری
این کپسول باید در بستهبندی حفاظدار و شرایط کنترلشده مرکز پزشکی هستهای نگهداری شود؛ آن را در خانه نگه ندارید. دور از گرما، رطوبت و دسترس کودکان و افراد غیرمسئول باشد و تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون روی برچسب بررسی شود. بازگرداندن یا دفع فرآورده فقط بر عهده مرکز تخصصی است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم یداید ۱۳۱ برای درمان پرکاری تیروئید است؟
۰۲آیا قبل از مصرف باید ناشتا باشم؟
۰۳بعد از مصرف، تماس با خانواده یا کودکان ممنوع است؟
۰۴اگر اخیراً سیتیاسکن با ماده حاجب داشته باشم چه؟
۰۵آیا داروهای تیروئیدم را قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.