یدید سدیم آی-۱۳۱
یدید سدیم آی-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی است که توسط سلولهای تیروئید جذب میشود و با پرتو درمانی، فعالیت یا بافت تیروئید را کاهش میدهد.
بیشتر برای درمان پرکاری تیروئید و برخی سرطانهای تیروئیدِ یدگیر، از جمله از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده پس از جراحی، استفاده میشود.
این کپسول باید فقط در مرکز پزشکی هستهای و زیر نظر متخصص مصرف شود. پس از دریافت، رعایت دستورهای فاصلهگذاری، بهداشت و دفع مواد بدن برای کاهش تماس پرتویی دیگران ضروری است.
اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد، شیر میدهید، بیماری کلیه دارید یا اخیراً مادهٔ حاجب یددار، داروی تیروئید یا فرآوردهٔ حاوی ید مصرف کردهاید، پیش از دریافت اطلاع دهید. ناتوانی در بلع کپسول یا رعایت دستورهای ایمنی پرتویی را نیز از قبل مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
یدید سدیم آی-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی و درمانی است. تیروئید یدید را مانند ید معمولی جذب میکند؛ سپس پرتو بتای ید-۱۳۱ سلولهای فعال تیروئید یا سلولهای سرطان تیروئیدِ یدگیر را از بین میبرد. این فرآورده بیشتر برای کنترل پرکاری تیروئید و درمان برخی سرطانهای تیروئید پس از جراحی یا در صورت گسترش بیماری به کار میرود. مقدار و زمان دریافت بر اساس بیماری، میزان جذب تیروئید و شرایط فرد در پزشکی هستهای تعیین میشود.
موارد مصرف
- درمان پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز
- درمان گواتر چندگرهی سمی یا ندول سمیِ مولد پرکاری تیروئید
- از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده پس از جراحی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید
- درمان برخی عودها یا گسترشهای سرطان تیروئید که ید را جذب میکنند
روش مصرف
این کپسول معمولاً یکبار یا در نوبتهای جداگانه و فقط در واحد پزشکی هستهای تجویز و تحویل میشود، نه بهصورت مصرف روزانه. آن را طبق دستور مرکز، کامل و با آب ببلعید و از جویدن یا باز کردن آن خودداری کنید؛ زمان ناشتایی، غذا خوردن یا رژیم کمید را خودسرانه تغییر ندهید. پس از دریافت، نوشیدن مایعات طبق نظر تیم درمان، دفع منظم ادرار، شستوشوی دقیق دستها و رعایت فاصلهٔ تعیینشده با کودکان و زنان باردار اهمیت دارد. اگر کپسول را نتوانستید ببلعید یا پس از مصرف استفراغ کردید، فوراً به کارکنان پزشکی هستهای اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز
حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا بمانید؛ بارداری و شیردهی منع مصرف دارد و رعایت دستورهای حفاظت پرتویی الزامی است.
گواتر چندگرهی سمی یا ندول سمیِ مولد پرکاری تیروئید
حداقل ۲ ساعت پیش و ۲ ساعت پس از مصرف ناشتا بمانید؛ نوشیدن مایعات و دفع مکرر ادرار طبق دستور مرکز درمانی اهمیت دارد.
از بین بردن بافت تیروئیدی باقیمانده پس از جراحی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید
در مرکز مجاز پزشکی هستهای و با آمادهسازی و رژیم کمیُد طبق دستور پزشک انجام میشود؛ بارداری و شیردهی ممنوع است.
درمان برخی عودها یا گسترشهای سرطان تیروئید با جذب ید
در فعالیتهای بالا یا درمانهای تکراری، پایش شمارش سلولهای خون طبق برنامهٔ متخصص و رعایت دقیق حفاظت پرتویی ضروری است؛ فاصلهٔ نوبتها را متخصص تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- بارداری، احتمال بارداری یا قصد بارداری؛ پیش از دریافت معمولاً وضعیت بارداری بررسی میشود.
- شیردهی یا توقف اخیر شیردهی؛ بافت پستان در دوران شیردهی ید-۱۳۱ را بیشتر جذب میکند.
- بیماری کلیه، دیالیز، کاهش ادرار، بیاختیاری ادرار یا ناتوانی در رعایت دستورهای ایمنی پرتویی.
- سابقهٔ پرکاری شدید تیروئید، بیماری قلبی، جراحی تیروئید، سرطان تیروئید، بیماریهای غدد بزاقی یا مشکل بلع.
- مصرف لووتیروکسین، داروهای ضدتیروئید، آمیودارون، مکملهای ید، جلبک دریایی، مولتیویتامینها یا دریافت اخیر مادهٔ حاجب یددار.
- کودک یا سالمند بودن، شیمیدرمانی یا داروهای مؤثر بر مغز استخوان، و هرگونه حساسیت شدید دارویی، بهویژه حساسیت به سولفیتها یا مواد داخل کپسول.
عوارض احتمالی
- تهوع یا ناراحتی معده
- درد، حساسیت یا تورم موقت در ناحیهٔ گردن
- خشکی دهان، کاهش بزاق یا تغییر مزه
- تورم و حساسیت غدد بزاقی در کنار فک یا زیر زبان
- خستگی یا سردرد خفیف
- تنگی نفس، خسخس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم شدید گردن، دشواری پیشروندهٔ بلع یا تنفس، یا گرفتگی واضح صدا: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید، درد قفسهٔ سینه، تب، بیقراری شدید، گیجی یا استفراغ مکرر: فوراً به اورژانس مراجعه کنید، زیرا تشدید شدید پرکاری تیروئید بهندرت ممکن است رخ دهد.
- تب مداوم، کبودی یا خونریزی غیرعادی، ضعف شدید یا عفونتهای مکرر، بهویژه پس از درمانهای با دوز بالا یا تکراری: در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.
- سرفهٔ تازه یا رو به افزایش و تنگی نفس پس از درمان سرطان تیروئید، بهویژه در صورت وجود درگیری ریوی: فوراً ارزیابی پزشکی لازم است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهای ضدتیروئید مانند متیمازول، کاربیمازول و پروپیلتیواوراسیل و هورمونهای تیروئید مانند لووتیروکسین میتوانند جذب یا اثر درمانی ید-۱۳۱ را تغییر دهند. آمیودارون، مکملها و مولتیویتامینهای حاوی ید، جلبک دریایی، محلول لوگول، فرآوردههای یددار موضعی و مواد حاجب یددار نیز ممکن است نتیجهٔ درمان را مختل کنند؛ زمان قطع یا ادامهٔ آنها را مرکز درمانی تعیین میکند. غذاهای پر از ید ممکن است نیاز به محدودیت موقت داشته باشند. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با ید-۱۳۱ ندارد، اما در صورت تهوع یا کمآبی بهتر است مصرف نشود. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و زمان آخرین تصویربرداری با مادهٔ حاجب را به پزشک و داروساز یا کارکنان پزشکی هستهای بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ید-۱۳۱ در بارداری ممنوع است، زیرا از جفت عبور میکند و میتواند به تیروئید جنین آسیب شدید و گاهی برگشتناپذیر بزند. شیردهی باید پیش از دریافت درمان متوقف شود و پس از دریافت دوز درمانی، معمولاً نباید به همان نوزاد از سر گرفته شود. تا مدت تعیینشده توسط پزشک، که برای بسیاری از افراد دستکم شش ماه است، از بارداری جلوگیری کنید. در دوزهای بالا یا تکراری، کاهش موقت باروری نیز ممکن است رخ دهد.
نگهداری
این رادیودارو معمولاً در خانه نگهداری نمیشود و باید در بستهبندی حفاظدار، در محل تعیینشدهٔ مرکز پزشکی هستهای و در دمای درجشده روی برچسب نگهداری شود. آن را دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول قرار دهید، تاریخ انقضا و تاریخ کالیبراسیون را بررسی کنید و کپسول تاریخگذشته یا بستهبندی آسیبدیده را مصرف نکنید. دفع کپسول، بستهبندی و مواد آلوده باید طبق دستور مرکز انجام شود و نباید در زبالهٔ معمولی قرار گیرد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا یدید سدیم آی-۱۳۱ همان قرص ید یا یدید پتاسیم است؟
۰۲بعد از دریافت کپسول تا چه مدت باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۳آیا باید لووتیروکسین یا داروی ضدتیروئیدم را قطع کنم؟
۰۴اگر بعد از بلع کپسول استفراغ کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا بعد از درمان با ید-۱۳۱ تیروئیدم کمکار میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.