سدیم یداید ید-۱۳۱
سدیم یداید ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکیِ تیروئید است. سلولهای تیروئید آن را جذب میکنند و تابش آن به کاهش بافت فعال تیروئید کمک میکند.
بیشتر برای درمان پرکاری تیروئید، بهویژه بیماری گریوز یا گواتر ندولار سمی، به کار میرود. در برخی سرطانهای تمایزیافته تیروئید که ید را جذب میکنند نیز کاربرد دارد.
این کپسول رادیواکتیو است و نباید در خانه یا بدون نظارت مرکز پزشکی هستهای مصرف شود. در بارداری ممنوع است و پس از دریافت باید دستورهای حفاظت پرتویی رعایت شود.
پیش از درمان، احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه، استفراغ یا اسهال، بیماری قلبی و پرکاری شدید تیروئید را مطرح کنید. همه داروها، مکملهای یددار و تصویربرداریهای اخیر با ماده حاجب یددار نیز باید بررسی شوند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید ید-۱۳۱ یک رادیوداروی خوراکی از گروه فرآوردههای متفرقه و رادیوداروهای تیروئید است که به شکل کپسول عرضه میشود. یدید پس از جذب، از راه ناقل سدیم-ید وارد سلولهای تیروئید میشود و در آنجا تجمع مییابد. تابش بتای ید-۱۳۱ بافت فعال تیروئید را کاهش میدهد و تابش گاما نیز امکان ارزیابی توزیع آن را فراهم میکند. این فرآورده بهویژه برای درمان پرکاری تیروئید و برخی سرطانهای تیروئید به کار میرود و فقط در شرایط کنترلشده پزشکی هستهای تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمان پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز
- درمان گواتر ندولار سمی و برخی انواع پرکاری تیروئید
- درمان برخی سرطانهای تمایزیافته تیروئید با قابلیت جذب ید
روش مصرف
این کپسول باید در مرکز پزشکی هستهای و بهوسیله کادر آموزشدیده تجویز شود؛ فعالیت مورد نیاز بر اساس تشخیص، میزان جذب تیروئید، اندازه غده و عملکرد کلیه تعیین میشود و نباید خودسرانه تغییر کند. کپسول را طبق دستور مرکز کامل ببلعید و باز یا خرد نکنید؛ ممکن است لازم باشد پیرامون زمان دریافت ناشتا باشید. پس از دریافت، نوشیدن مایعات کافی، ادرار کردن مکرر و رعایت بهداشت دستشویی و تماس با مایعات بدن به دفع ید رادیواکتیو کمک میکند. فاصلهگذاری با دیگران، بهویژه کودکان و زنان باردار، و زمان قطع یا شروع داروهای تیروئید را دقیقاً طبق دستور مرکز انجام دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز
در بارداری و شیردهی منع مصرف دارد. پس از تجویز، رعایت دستورهای حفاظت پرتویی و پایش منظم عملکرد تیروئید ضروری است.
گواتر ندولار سمی و برخی انواع پرکاری تیروئید
مواد و داروهای حاوی ید و داروهای ضدتیروئید میتوانند جذب یا اثر درمانی را کاهش دهند؛ قطع یا تنظیم آنها باید طبق دستور مرکز انجام شود. در بارداری و شیردهی منع مصرف دارد.
برخی سرطانهای تمایزیافتهٔ تیروئید با قابلیت جذب ید
فقط در تومورهای دارای جذب ید کاربرد دارد؛ رژیم کمید و آمادهسازی برای افزایش هورمون محرک تیروئید باید طبق پروتکل مرکز انجام شود. در بارداری و شیردهی منع مصرف دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از مراجعه اطلاع دهید؛ پیش از تجویز باید بارداری رد شود.
- اگر شیرده هستید یا شیر میدوشید، حتماً موضوع را مطرح کنید؛ این فرآورده در دوران شیردهی مناسب نیست و برنامه قطع شیردهی باید از قبل تنظیم شود.
- بیماری کلیه، دیالیز، کاهش ادرار، کمآبی، استفراغ یا اسهال مداوم را بگویید؛ دفع ناکافی میتواند ماندگاری پرتو در بدن را بیشتر کند.
- فهرست همه داروهای تیروئید، آمیودارون، مکملها و مولتیویتامینهای حاوی ید، فرآوردههای یددار و زمان آخرین تصویربرداری با ماده حاجب یددار را ارائه دهید.
- سابقه پرکاری شدید یا کنترلنشده، تپش قلب و بیماری قلبی، اختلالات خونی یا دریافت قبلی ید رادیواکتیو و پرتودرمانی را اطلاع دهید.
- هر حساسیت شدید دارویی یا واکنش به مواد جانبی کپسول، بهویژه سولفیتها یا ژلاتین، و نیز کودک یا سالمند بودن بیمار را از ابتدا مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع، گاهی استفراغ یا ناراحتی معده
- حساسیت، درد یا تورم موقت در ناحیه تیروئید و گردن
- خشکی دهان، کاهش بزاق یا تغییر مزه
- درد یا تورم غدد بزاقی
- خشکی یا تحریک چشم و اشکریزش
- کاهش عملکرد تیروئید در پیگیریهای بعدی
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، تنگی نفس یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش بسیار سریع یا نامنظم قلب، درد قفسه سینه، تب بالا، بیقراری یا گیجی شدید، استفراغ مکرر یا اسهال شدید: میتواند نشانه تشدید خطرناک پرکاری تیروئید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم فزاینده گردن، درد شدید، مشکل بلع یا دشواری تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، گلودرد مداوم، کبودی یا خونریزی غیرعادی و ضعف شدید: سریع به پزشک مراجعه کنید تا شمارش سلولهای خون بررسی شود.
- کاهش واضح ادرار، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا استفراغ بلافاصله پس از دریافت: همان روز با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید و مقدار مصرف را خودسرانه تکرار نکنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهای ضدتیروئید مانند متیمازول، پروپیلتیواوراسیل و کاربیمازول، هورمونهای تیروئید مانند لووتیروکسین، آمیودارون، مکملها و مولتیویتامینهای حاوی ید، محلول لوگول یا یدید پتاسیم، فرآوردههای غذایی پرید، ضدعفونیکنندههای یددار و ماده حاجب یددار میتوانند جذب ید رادیواکتیو یا نتیجه ارزیابی تیروئید را تغییر دهند. برخی داروهای سرکوبکننده مغز استخوان نیز ممکن است خطر افت سلولهای خونی را در درمانهای درمانی بیشتر کنند. زمان قطع یا شروع هیچیک از این موارد را خودسرانه تغییر ندهید؛ فهرست کامل داروها و مکملها و زمان آخرین تصویربرداری را به پزشک، داروساز و مرکز پزشکی هستهای بگویید. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با جذب این دارو ندارد، اما در صورت تهوع یا کمآبی بهتر است مصرف نشود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این فرآورده در بارداری ممنوع است؛ ید-۱۳۱ از جفت عبور میکند و میتواند در جنین باعث کمکاری شدید و برگشتناپذیر تیروئید شود. در دوران شیردهی نیز نباید مصرف شود، زیرا در بافت پستان تجمع مییابد و وارد شیر میشود؛ قطع شیردهی و دوشیدن شیر باید پیش از درمان طبق برنامه مرکز انجام شود و پس از دریافت درمان نباید از سر گرفته شود. درباره زمان مناسب بارداری بعدی و احتمال کاهش موقت باروری، پیش از درمان برنامهریزی کنید؛ معمولاً جلوگیری مؤثر تا دستکم شش ماه پس از آخرین نوبت توصیه میشود.
نگهداری
این کپسول باید در محفظه حفاظتی و محل تعیینشده توسط مرکز پزشکی هستهای، در دمای درجشده روی برچسب همان فرآورده و دور از گرما، نور، رطوبت و دسترس کودکان نگهداری شود. آن را باز، خرد یا در زباله معمولی رها نکنید. تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون فعالیت رادیواکتیو را بررسی کنید و باقیمانده را برای دفع به مرکز تحویل دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این کپسول همان مکمل ید است؟
۰۲چرا بعد از دریافت کپسول باید از بعضی افراد فاصله بگیرم؟
۰۳اگر بعد از کپسول استفراغ کردم، آیا باید دوباره آن را مصرف کنم؟
۰۴آیا باید داروهای تیروئیدم را قطع کنم؟
۰۵آیا بعد از درمان ممکن است کمکاری تیروئید ایجاد شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.