سدیم یداید آی-۱۳۱
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی تشخیصی است که ید پرتوزا را به تیروئید میرساند تا میزان جذب و عملکرد این غده اندازهگیری شود.
بیشتر برای آزمون جذب ید تیروئید و کمک به بررسی پرکاری تیروئید، گواتر یا ندولهای تیروئیدی به کار میرود. قدرت ۰٫۰۳ میلیکوری معمولاً کاربرد تشخیصی دارد، نه درمانی.
این کپسول پرتوزاست و باید فقط در مرکز پزشکی هستهای و زیر نظر تیم درمانی دریافت شود. در بارداری ممنوع است و شیردهی باید پیش از دریافت به مرکز اطلاع داده شود.
اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیوی، کاهش ادرار، یا مصرف داروها و مکملهای تیروئید یا یددار دارید، پیش از نوبت اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گردن، یا استفراغ پس از دریافت نیازمند پیگیری فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم یداید آی-۱۳۱ یک رادیوداروی تشخیصی از گروه داروهای مورد استفاده برای بررسی تیروئید است. تیروئید ید را از خون جذب میکند و دستگاه پزشکی هستهای تابش این ایزوتوپ را اندازهگیری یا ثبت میکند تا عملکرد و الگوی جذب غده بررسی شود. قدرت ۰٫۰۳ میلیکوری معمولاً برای ارزیابی جذب ید به کار میرود و برای تخریب تیروئید یا درمان سرطان، قدرت درمانی محسوب نمیشود.
موارد مصرف
- سنجش میزان جذب ید توسط تیروئید در آزمون جذب ید رادیواکتیو
- ارزیابی عملکرد تیروئید، بهویژه هنگام بررسی پرکاری تیروئید
- کمک به افتراق بیماری گریوز، ندول سمی و التهاب تیروئید بر اساس الگوی جذب
- بررسی الگوی جذب در گواتر و ندولهای تیروئیدی
روش مصرف
این کپسول بهصورت خوراکی در مرکز پزشکی هستهای داده میشود؛ فعالیت پرتوزا و زمان اندازهگیری را مرکز بر اساس نسخه، نوع بررسی و زمان کالیبراسیون تعیین میکند. کپسول را کامل با آب ببلعید و آن را باز یا خرد نکنید. طبق دستور مرکز ممکن است لازم باشد مدتی پیش و پس از دریافت ناشتا باشید و رژیم کمید رعایت کنید؛ داروهای تیروئید را بدون دستور قطع نکنید. پیش و پس از دریافت مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید. دستورهای مرکز درباره تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار، شستوشوی دستها و دفع ادرار را اجرا کنید؛ اگر نزدیک زمان دریافت استفراغ کردید یا کپسول را کامل دریافت نکردید، فوراً با مرکز تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سنجش میزان جذب ید توسط تیروئید در آزمون جذب ید رادیواکتیو
با معدهٔ خالی، دستکم ۲ ساعت پیش و پس از دریافت و طبق دستور مرکز مصرف شود. نوشیدن مایعات کافی و دفع مکرر ادرار توصیه میشود. مصرف اخیر ید، فرآوردههای حاوی ید، مواد حاجب یددار و داروهای تیروئیدی یا ضدتیروئیدی میتواند نتیجه را تغییر دهد و باید از پیش اطلاع داده شود.
ارزیابی عملکرد تیروئید، بهویژه هنگام بررسی پرکاری تیروئید
این کاربرد تشخیصی است، نه درمانی. مصرف ید، مواد حاجب یددار، داروهای ضدتیروئیدی و هورمونهای تیروئید میتوانند نتیجه را مختل کنند؛ قطع یا ادامهٔ آنها فقط طبق دستور مرکز پزشکی هستهای انجام شود.
افتراق بیماری گریوز، ندول سمی و التهاب تیروئید بر پایهٔ الگوی جذب
تفسیر درصد و الگوی جذب باید همراه با یافتههای بالینی و آزمایشهای عملکرد تیروئید انجام شود. داروها و فرآوردههای حاوی ید ممکن است نتیجه را مختل کنند و باید پیشاپیش اعلام شوند.
بررسی الگوی جذب در گواتر و ندولهای تیروئیدی
این کاربرد معمولاً با یک دریافت تشخیصی و اندازهگیری در زمانبندی مرکز انجام میشود. دریافت فعالیت اضافی یا تکرار آزمون بدون دستور متخصص مجاز نیست.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، عقب افتادن قاعدگی یا بارداری تأییدنشده را اطلاع دهید؛ پیش از دریافت باید وضعیت بارداری روشن باشد.
- شیردهی یا دوشیدن شیر را حتماً به مرکز پزشکی هستهای بگویید.
- مصرف داروهای تیروئیدی مانند لووتیروکسین، لیوتیرونین، متیمازول و پروپیلتیواوراسیل را اطلاع دهید؛ این داروها را خودسرانه قطع نکنید.
- مصرف مکملهای ید، مولتیویتامینهای یددار، جلبک دریایی، محلول لوگول، یدید پتاسیم یا دیگر فرآوردههای حاوی ید را ذکر کنید.
- تصویربرداری اخیر با ماده حاجب یددار، مصرف آمیودارون یا استفاده از فرآوردههای موضعی ید را اطلاع دهید.
- سابقه حساسیت شدید دارویی، بیماری کلیوی یا کاهش ادرار، و نیز کودک یا سالمند بودن را با پزشک و مرکز در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا دلبههمخوردگی
- استفراغ
- خارش پوستی
- بثورات یا قرمزی پوست
- کهیر خفیف و محدود
- تورم لبها، زبان یا صورت، کهیر گسترده، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا غش: احتمال واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم قابلتوجه گردن یا ناحیه تیروئید، درد شدید گردن، دشواری بلع یا تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- استفراغ مکرر یا ناتوانی در نگهداشتن کپسول، بهویژه نزدیک زمان دریافت: کپسول دیگری مصرف نکنید و فوراً با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید.
- اگر مقدار اشتباه دریافت شد، کپسول افتاد یا با لباس و پوست تماس پیدا کرد: از دستکاری بیشتر خودداری و فوراً با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید.
- اگر پس از دریافت مشخص شد باردار بودهاید، همان روز با پزشک یا مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید تا پیگیری لازم انجام شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل اصلی این رادیودارو با موادی است که جذب ید توسط تیروئید را تغییر میدهند؛ از جمله داروهای ضدتیروئید مانند متیمازول و پروپیلتیواوراسیل، هورمونهای تیروئید مانند لووتیروکسین، مکملهای ید و مولتیویتامینهای یددار، یدید پتاسیم، جلبک دریایی و محلول لوگول. ماده حاجب یددار در تصویربرداری، آمیودارون و فرآوردههای موضعی ید نیز ممکن است نتیجه را تغییر دهند؛ مرکز پزشکی هستهای باید زمان مناسب قطع یا فاصلهگذاری را مشخص کند و هیچکدام را خودسرانه قطع نکنید. غذاهای پرید، مانند نمک یددار، غذاهای دریایی و برخی لبنیات، ممکن است بر آزمون اثر بگذارند و گاهی رژیم کمید درخواست میشود. الکل تداخل اختصاصی شناختهشدهای با این کپسول ندارد، اما دستور مرکز درباره ناشتا بودن و نوشیدنیها مقدم است. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سدیم یداید آی-۱۳۱ در بارداری نباید استفاده شود؛ از جفت عبور میکند و میتواند به تیروئید جنین آسیب بزند و کمکاری شدید و ماندگار ایجاد کند. در دوران شیردهی نیز باید پیش از دریافت موضوع را با مرکز در میان بگذارید؛ رادیوید وارد شیر میشود و میتواند به تیروئید نوزاد آسیب برساند، بنابراین پس از دریافت این فرآورده، شیردهی به همان نوزاد نباید از سر گرفته شود و باید برای تغذیه جایگزین از قبل برنامهریزی شود. اگر پس از دریافت متوجه بارداری شدید، فوراً اطلاع دهید.
نگهداری
این کپسول معمولاً در دمای ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد، در حفاظ مناسب و دور از گرما، نور مستقیم و دسترس کودکان نگهداری میشود؛ محدوده درجشده روی برچسب همان فرآورده مقدم است. تاریخ کالیبراسیون و انقضا را بررسی کنید و کپسول را در منزل نگه ندارید یا در زباله معمولی نیندازید؛ دفع یا برگشت آن باید طبق دستور مرکز پزشکی هستهای انجام شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این کپسول برای درمان پرکاری تیروئید است؟
۰۲آیا باید لووتیروکسین یا متیمازول را قبل از آزمایش قطع کنم؟
۰۳چرا درباره رژیم غذایی و ناشتا بودن سؤال میشود؟
۰۴اگر بعد از بلعیدن کپسول استفراغ کردم چه کار کنم؟
۰۵بعد از دریافت دارو میتوانم کنار کودک یا زن باردار باشم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09FX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.