پنیسیلین وی بنزاتین
پنیسیلین وی بنزاتین یک آنتیبیوتیک خوراکی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست که با متوقفکردن ساخت دیوارهٔ باکتری، میکروبهای حساس را از بین میبرد. این فرآورده به صورت پودر برای تهیهٔ سوسپانسیون خوراکی عرضه میشود.
بیشتر برای عفونتهای خفیف تا متوسطِ ناشی از باکتریهای حساس، مانند التهاب حلق استرپتوکوکی، مخملک و برخی عفونتهای پوست و بافت نرم به کار میرود. در موارد مشخص، برای پیشگیری از عود تب روماتیسمی یا عفونت پنوموکوکی نیز تجویز میشود.
حساسیت شدید به پنیسیلین ممکن است حتی پس از مصرف خوراکی رخ دهد؛ سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا سفالوسپورین را پیش از شروع اعلام کنید. این فرآورده برای عفونتهای شدید یا زمانی که استفراغ مانع جذب داروست مناسب نیست.
در بیماری کلیه، سابقهٔ اسهال شدید پس از آنتیبیوتیک، بارداری یا شیردهی، و هنگام مصرف متوترکسات یا داروهای رقیقکنندهٔ خون، پیش از شروع نسخه را مرور کنید. اگر طی چند روز بهتر نشدید، علائم بدتر شد یا اسهال شدید پیدا کردید، پیگیری پزشکی لازم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پنیسیلین وی بنزاتین از پنیسیلینهای طبیعی و آنتیبیوتیکهای بتالاکتام است. با اتصال به پروتئینهای سازندهٔ دیوارهٔ باکتری، مرحلهٔ نهایی ساخت دیوارهٔ سلولی را مختل میکند و باکتریهای حساس را از بین میبرد. ویروسهای سرماخوردگی و آنفلوآنزا به این دارو پاسخ نمیدهند. این دارو برای عفونتهای خفیف تا متوسطِ حساس به پنیسیلین است و برای عفونتهای شدید نباید به جذب خوراکی آن تکیه کرد؛ شکل خوراکی آن با پنیسیلین بنزاتین تزریقی تفاوت دارد.
موارد مصرف
- التهاب حلق و لوزهٔ باکتریایی، بهویژه عفونت استرپتوکوکی
- مخملک
- برخی عفونتهای خفیف پوست و بافت نرم، مانند بادسرخ
- برخی عفونتهای پنوموکوکی دستگاه تنفس یا گوش میانی، در صورت حساسبودن عامل
- التهاب عفونی لثه و حلق در عفونتهای دهانی مشخص
- پیشگیری از عود تب روماتیسمی یا عفونت پنوموکوکی در برخی افراد پرخطر، طبق برنامهٔ پزشک
روش مصرف
این فرآورده فقط خوراکی است و نباید تزریق شود. پودر را با مقدار آب و به روش درجشده روی بطری یا بروشور آماده کنید؛ بطری را خوب تکان دهید و پیش از هر نوبت نیز آن را تکان دهید. مقدار هر نوبت، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان به نوع عفونت، سن، وزن و عملکرد کلیه بستگی دارد؛ در کودکان از پیمانهٔ دارویی، نه قاشق معمولی، استفاده کنید. جذب دارو روی معدهٔ خالی بهتر است؛ اگر دستور متفاوتی داده نشده، آن را حدود نیم ساعت پیش از غذا یا دستکم دو ساعت پس از غذا مصرف کنید. نوبتها را منظم نگه دارید و دورهٔ تجویزشده را کامل کنید؛ با بهترشدن علائم خودسرانه قطع نکنید و برای جبران نوبت فراموششده دو برابر مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
التهاب حلق و لوزهٔ استرپتوکوکی
دورهٔ ۱۰روزه باید کامل شود؛ برای التهاب حلق ویروسی مؤثر نیست.
مخملک
برای پیشگیری از عوارض دیررس استرپتوکوکی، دورهٔ درمان باید کامل شود.
عفونتهای خفیف پوست و بافت نرم، مانند بادسرخ
فقط در عفونت خفیف تا متوسط و عامل حساس؛ عفونت شدید، عمقی، چرکی گسترده یا سیستمیک به ارزیابی و درمان مناسبتری نیاز دارد.
پنومونی یا عفونت تنفسی پنوموکوکیِ خفیف، در صورت حساسبودن عامل
پنومونی شدید، تنگینفس، افت اکسیژن یا بدحالی با این فرآوردهٔ خوراکی قابل اتکا نیست و ارزیابی فوری لازم دارد.
التهاب گوش میانی پنوموکوکی
در شیرخواران کمسن، عود مکرر، پارگی پردهٔ گوش یا تب پایدار، ارزیابی مجدد لازم است.
التهاب عفونی لثه و حلق از نوع ونسان
پاکسازی موضعی و مراقبت دندان و لثه ضروری است؛ در آبسه یا گسترش عفونت، این درمان بهتنهایی کافی نیست.
پیشگیری ثانویه از عود تب روماتیسمی
پیشگیری طولانیمدت است؛ مدت آن به سابقهٔ قلبی، سن و پروتکل تخصصی بستگی دارد و قطع خودسرانه مجاز نیست.
پیشگیری از عفونت پنوموکوکی در افراد پرخطر، مانند بیطحالی یا بیماری داسیشکل
مدت پیشگیری به بیماری زمینهای و وضعیت واکسیناسیون وابسته است؛ تب ناگهانی در فرد پرخطر نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از مصرف بدانید
- هر نوع حساسیت قبلی به پنیسیلین، سفالوسپورینها یا مواد تشکیلدهندهٔ همین فرآورده، بهویژه اگر با تنگی نفس، تورم یا کهیر همراه بوده است؛ آسم و حساسیتهای متعدد را نیز اعلام کنید.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار یا بیماری کبد را اطلاع دهید. اگر دارو برای کودک، شیرخوار یا سالمند است، سن، وزن و بیماریهای زمینهای را دقیق بگویید؛ در نارسایی کلیه ممکن است برنامهٔ مصرف تغییر کند.
- اگر تهوع یا استفراغ شدید، بیماری شدید، یا سابقهٔ اسهال شدید و کولیت پس از مصرف آنتیبیوتیک دارید، پیش از شروع اطلاع دهید؛ جذب خوراکی یا ادامهٔ درمان ممکن است مناسب نباشد.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع مصرف مطرح کنید.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، ویتامینها و مکملهایتان را ارائه دهید؛ بهویژه متوترکسات، وارفارین یا داروهای ضدانعقاد، پروبنسید، آنتیبیوتیکهای دیگر و واکسن خوراکی تیفوئید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا دلبههمخوردگی
- استفراغ
- درد شکم یا سوءهاضمه
- اسهال خفیف
- بثورات پوستی یا خارش خفیف
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا صورت، تنگی نفس، خسخس، احساس گرفتگی گلو، سرگیجه یا غش: مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثورات پوستی گسترده همراه با تب، تاول، پوستهریزی یا زخم دهان، چشم یا اندام تناسلی: دارو را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید، مکرر، آبکی یا خونی، بهویژه همراه با تب یا درد شکم و حتی تا چند هفته پس از پایان درمان: برای ارزیابی فوری پزشکی مراجعه کنید و داروی ضداسهال را خودسرانه مصرف نکنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد شدید پهلو، کاهش واضح ادرار یا تورم: همان روز با پزشک تماس بگیرید یا مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی شدید، ضعف غیرعادی، کبودی یا خونریزی غیرمعمول: فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید؛ در تشنج یا اختلال هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و واکسنهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. متوترکسات ممکن است با این دارو دیرتر دفع شود و خطر مسمومیتش بالا برود؛ پروبنسید دفع پنیسیلین را کم و اثر آن را طولانی میکند. در صورت مصرف وارفارین یا داروهای مشابه، ممکن است کنترل انعقاد به پیگیری بیشتری نیاز داشته باشد. برخی آنتیبیوتیکهای دیگر، مانند تتراسایکلینها و کلرامفنیکل، و واکسن خوراکی تیفوئید نیز میتوانند با درمان تداخل داشته باشند؛ آنتیاسیدها ممکن است جذب دارو را کاهش دهند. الکل تداخل مستقیم مهمی با پنیسیلین وی ندارد، اما میتواند تهوع، اسهال یا کمآبی ناشی از بیماری را بدتر کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پنیسیلین وی در بارداری سابقهٔ مصرف گسترده دارد و شواهد موجود افزایش مشخصی در آسیب جنین نشان نمیدهد؛ بااینحال شروع یا ادامهٔ آن باید بر اساس نیاز واقعی و تشخیص پزشک باشد. مقدار کمی از دارو وارد شیر میشود و شیردهی معمولاً قابل ادامه است، اما اگر نوزاد دچار اسهال، برفک دهان، بثورات پوستی یا بدغذایی شد، پزشک کودک را مطلع کنید.
نگهداری
پودر خشک را در ظرف اصلی، دور از نور، گرما و رطوبت و در دمای درجشده روی جعبه نگه دارید. پس از آمادهسازی، سوسپانسیون معمولاً باید در یخچال و دور از یخزدگی باشد؛ مدت مصرف و شرایط دقیق را طبق برچسب همان فرآورده رعایت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و پس از تاریخ انقضا یا تغییر محسوس رنگ، بو یا ظاهر مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پنیسیلین وی بنزاتین همان پنیسیلین بنزاتین تزریقی است؟
۰۲آیا برای هر گلودرد یا سرماخوردگی مناسب است؟
۰۳آیا میتوانم دارو را همراه غذا مصرف کنم؟
۰۴اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
۰۵آیا پنیسیلین وی بنزاتین با قرص پیشگیری از بارداری تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J01RA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.