پنیسیلین وی
پنیسیلین وی نوعی آنتیبیوتیک خوراکی از خانوادهٔ پنیسیلینهاست که با جلوگیری از ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری، از رشد و بقای آن جلوگیری میکند. برخلاف پنیسیلین تزریقی، در برابر اسید معده پایدار است و به همین دلیل بهصورت قرص یا شربت مصرف میشود.
بیشترین کاربرد آن درمان عفونتهای ناشی از استرپتوکوک، بهویژه گلودرد و لوزهٔ چرکی، است. همچنین برای پیشگیری درازمدت از بازگشت تب روماتیسمی در افرادی که سابقهٔ آن را دارند تجویز میشود.
مهمترین نکته، احتمال واکنش آلرژیک به خانوادهٔ پنیسیلینهاست که میتواند از خارش ساده تا واکنشی شدید و خطرناک متغیر باشد. اگر پیشتر به هر پنیسیلین یا آنتیبیوتیک مشابهی حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف حتماً به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
اگر پس از شروع دارو نشانههایی مانند کهیر، تورم صورت و لب، یا تنگی نفس دیدید، یا اگر علائم عفونت پس از چند روز بهتر نشد، باید با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پنیسیلین وی، یا فنوکسیمتیلپنیسیلین، یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین داروهای خانوادهٔ پنیسیلین از گروه آنتیبیوتیکهای بتالاکتام (Beta-Lactam) است. این دارو با مهار ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری، از رشد و تکثیر آن جلوگیری کرده و در نهایت باعث از بین رفتنش میشود. برخلاف پنیسیلین جی که پایدار نیست و باید تزریق شود، پنیسیلین وی در برابر اسید معده مقاومتر است و به همین دلیل میتوان آن را بهصورت خوراکی مصرف کرد. طیف اثر آن عمدتاً محدود به گروهی مشخص از باکتریها، بهویژه استرپتوکوکهاست، و برای همهٔ عفونتها مناسب نیست؛ پزشک بر اساس نوع عفونت تصمیم میگیرد که آیا این دارو گزینهٔ درستی است یا خیر.
موارد مصرف
- گلودرد و لوزهٔ چرکی ناشی از استرپتوکوک
- پیشگیری درازمدت از بازگشت تب روماتیسمی
- عفونتهای خفیف پوست و بافت نرم ناشی از استرپتوکوک
- تب مخملک (اسکارلاتین)
- پیشگیری از برخی عفونتهای جدی در بیماران پرخطر، مانند افرادی که طحال ندارند، به تشخیص پزشک متخصص
روش مصرف
پنیسیلین وی معمولاً بهتر است با معدهٔ خالی، یعنی حدود یک ساعت پیش یا دو ساعت پس از غذا، مصرف شود؛ زیرا وجود غذا میتواند جذب آن را کم کند. دارو را در فاصلههای زمانی منظم و طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید تا سطح آن در بدن یکنواخت بماند. حتی اگر پس از چند روز حالتان بهتر شد، دورهٔ درمان را زودتر از موعد قطع نکنید، مگر پزشک دستور دیگری بدهد؛ چون قطع زودهنگام میتواند به بازگشت عفونت یا کمک به مقاومشدن باکتری بینجامد. سوسپانسیون خوراکی را پیش از هر بار مصرف خوب تکان دهید. مقدار و مدت دقیق مصرف را فقط پزشک یا داروساز، بر اساس نوع عفونت شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گلودرد و التهاب لوزهٔ چرکی ناشی از استرپتوکوک
دورهٔ کامل درمان شود؛ ترجیحاً نیم ساعت پیش از غذا یا دستکم ۲ ساعت پس از غذا مصرف شود.
پیشگیری درازمدت از بازگشت تب روماتیسمی
مدت پیشگیری بر اساس درگیری قلبی و خطر عود تعیین میشود و ممکن است سالها ادامه یابد؛ مصرف منظم ضروری است.
عفونت خفیف پوست و بافت نرم ناشی از استرپتوکوک
مدت درمان بر اساس شدت و پاسخ تعیین میشود؛ عفونت شدید یا منتشر به درمان تزریقی و ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
تب مخملک
دورهٔ ۱۰ روزه کامل شود و فاصلهٔ نوبتها منظم باشد؛ مصرف ناشتا جذب بهتری دارد.
پیشگیری از عفونتهای جدی در بیطحالی یا اختلال عملکرد طحال
واکسیناسیون جایگزین نمیشود؛ هر تب یا بدحالی حاد، حتی با مصرف منظم دارو، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین، آموکسیسیلین یا سایر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام از جمله سفالوسپورینها
- سابقهٔ بیماریهای گوارشی، بهویژه کولیت مرتبط با آنتیبیوتیک
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی
- سابقهٔ بیماری کلیوی
- در مورد کودکان و سالمندان، هرگونه بیماری زمینهای که پزشک باید از آن آگاه باشد
عوارض احتمالی
- تهوع و دلدرد
- اسهال خفیف
- استفراغ
- بثورات خفیف پوستی
- تغییر موقت طعم در دهان
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا زبان، و تنگی نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثورات گستردهٔ پوستی همراه با تاول یا پوستهپوسته شدن پوست؛ نشانهای جدی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که حتی پس از قطع دارو ادامه دارد؛ میتواند نشانهٔ التهاب رودهٔ مرتبط با آنتیبیوتیک باشد، در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی غیرعادی، خونریزی غیرمعمول یا تب و گلودرد شدید تازه در طول درمان؛ به پزشک اطلاع دهید تا بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پنیسیلین وی میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد؛ برای نمونه، مصرف همزمان با متوترکسات ممکن است دفع آن از بدن را کاهش داده و خطر عوارضش را افزایش دهد. برخی گزارشها نشان میدهند آنتیبیوتیکها میتوانند اثر داروهای ضدانعقاد خون مانند وارفارین را تغییر دهند، به همین دلیل در بیمارانی که این داروها را مصرف میکنند پایش دقیقتری لازم است. همچنین احتمال کاهش اثر قرصهای ضدبارداری خوراکی در کنار مصرف این آنتیبیوتیک مطرح شده است. غذا نیز با کاهش جذب دارو میتواند اثر آن را کم کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تجربهٔ بالینی طولانی نشان میدهد پنیسیلین وی جزو آنتیبیوتیکهایی است که در دوران بارداری معمولاً ایمنتر شناخته میشود، اما تصمیم نهایی همیشه با پزشک است. این دارو در مقدار کم وارد شیر مادر میشود؛ گرچه معمولاً با شیردهی سازگار دانسته میشود، ممکن است بهندرت باعث اسهال، بثورات پوستی یا برفک دهانی در نوزاد شود. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
قرصها را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. سوسپانسیون آمادهشده معمولاً باید در یخچال نگهداری شود و طبق برچسب داروخانه، پس از گذشت مدت مشخصی دور ریخته شود. همهٔ اشکال دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگهداری کنید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروی اضافی یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پنیسیلین وی همان پنیسیلین تزریقی است؟
۰۲چرا باید این دارو را با معدهٔ خالی مصرف کنم؟
۰۳اگر حالم بهتر شد، میتوانم مصرف دارو را زودتر قطع کنم؟
۰۴چطور بفهمم به پنیسیلین حساسیت دارم؟
۰۵چرا برخی بیماران باید پنیسیلین وی را برای مدتی طولانی مصرف کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۹ سازنده، در گروه J01RA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.