تتراسایکلین
تتراسایکلین یک آنتیبیوتیک وسیعالطیف از خانواده تتراسایکلینهاست که رشد باکتریهای بیماریزا را متوقف میکند.
بیشتر برای درمان آکنه التهابی، برخی عفونتهای تنفسی و ادراری-تناسلی، و بیماریهایی مانند تب مالت و تیفوس تجویز میشود.
این دارو باید با معده خالی و دور از زمان مصرف لبنیات، آنتیاسید یا مکمل آهن خورده شود، چون اینها جذب آن را بهشدت کم میکنند.
اگر باردار هستید، شیر میدهید، یا دارو برای کودکی زیر هشت سال در نظر گرفته شده، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید. همچنین در صورت داشتن بیماری کبدی یا کلیوی، پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تتراسایکلین یک آنتیبیوتیک وسیعالطیف از نسل نخست خانواده تتراسایکلینهاست که در گروه درمانی ضدعفونت قرار میگیرد. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزوم باکتری، از ساخت پروتئین موردنیاز آن جلوگیری میکند و در نتیجه رشد و تکثیر باکتری متوقف میشود. طیف اثر آن هم باکتریهای گرممثبت و گرممنفی را دربر میگیرد و هم میکروبهای غیرمعمولی مانند کلامیدیا و مایکوپلاسما را. در ایران این دارو معمولاً بهصورت کپسول ۲۵۰ میلیگرمی و با نامهای تجاریای مانند تترامل، تتراسایکلین و تتراکیم در دسترس است. هدف اصلی آن، ریشهکنی عفونت باکتریایی طبق تشخیص و نسخه پزشک است.
موارد مصرف
- آکنه التهابی متوسط تا شدید
- عفونتهای تنفسی ناشی از میکروبهای غیرمعمول مانند مایکوپلاسما
- عفونتهای ادراری-تناسلی ناشی از کلامیدیا
- تب مالت (بروسلوز)، معمولاً همراه با داروی دیگر و به تشخیص پزشک
- بیماریهای ناشی از ریکتزیا مانند تیفوس
- بخشی از درمان ترکیبی عفونت هلیکوباکترپیلوری، به تشخیص پزشک
روش مصرف
تتراسایکلین باید با معده خالی، یعنی حدود یک ساعت پیش یا دو ساعت پس از غذا، و همراه با یک لیوان پر آب مصرف شود تا هم جذب آن کامل باشد و هم به مری آسیب نرسد؛ بهتر است بلافاصله پس از خوردن آن دراز نکشید. مصرف همزمان آن با شیر و لبنیات، آنتیاسیدها، یا مکمل آهن و کلسیم باید با فاصله چند ساعته انجام شود، چون این ترکیبات جذب دارو را بهشدت کاهش میدهند. دوره و مقدار مصرف را فقط پزشک بر اساس نوع عفونت تعیین میکند و باید دقیقاً طبق همان دستور و تا پایان دوره ادامه یابد، حتی اگر علائم زودتر بهتر شود، مگر پزشک دستور دیگری بدهد. به دلیل افزایش حساسیت به نور در دوران مصرف، بهتر است از قرار گرفتن طولانی در آفتاب پرهیز شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آکنهٔ التهابی متوسط تا شدید
ترجیحاً با معدهٔ خالی و آب فراوان مصرف شود؛ با لبنیات، آهن، روی، کلسیم، منیزیم و آنتیاسیدها همزمان مصرف نشود. ادامهٔ طولانیمدت نیازمند بازبینی درمان است.
عفونتهای تنفسی ناشی از میکروبهای غیرمعمول مانند مایکوپلاسما
دورهٔ درمان کامل شود و کپسول با آب فراوان و با فاصله از لبنیات و مکملهای معدنی مصرف شود.
عفونتهای ادراری ـ تناسلی ناشی از کلامیدیا
این رژیم فقط برای عفونتهای بدون عارضه است؛ درمان کامل و ارزیابی شریک جنسی ضروری است.
تب مالت (بروسلوز)
درمان تکدارویی مناسب نیست و مدت درمان به نوع عفونت و داروی همراه بستگی دارد.
بیماریهای ناشی از ریکتزیا مانند تیفوس
درمان باید سریع آغاز شود و تا دستکم ۴۸ ساعت پس از قطع تب ادامه یابد؛ موارد شدید به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند.
عفونت هلیکوباکتر پیلوری
همهٔ اجزای رژیم باید طبق برنامه و تا پایان ۱۴ روز مصرف شوند؛ مصرف تتراسایکلین بهتنهایی مؤثر نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به تتراسایکلین یا سایر آنتیبیوتیکهای همین خانواده حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف به پزشک بگویید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- اگر دارو برای کودکی زیر هشت سال در نظر گرفته شده، با پزشک درباره جایگزین مشورت کنید.
- سابقه بیماری کبدی یا کلیوی را به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی، بهویژه داروهای رقیقکننده خون، قرصهای ضدبارداری و ایزوترتینوئین را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سابقه میاستنی گراویس یا لوپوس دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع، دلدرد یا دلپیچه
- اسهال خفیف
- کاهش اشتها
- حساسیت به نور آفتاب و آفتابسوختگی زودرس
- برفک دهانی یا عفونت قارچی واژینال
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و لبها، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید و مداوم همراه با تاری دید یا دید دوگانه که میتواند نشانه افزایش فشار داخل جمجمه باشد؛ مصرف را قطع کنید و سریع به پزشک مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خستگی غیرعادی که میتواند نشانه آسیب کبدی باشد؛ در این صورت هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی، بهویژه اگر پس از پایان دوره درمان هم ادامه یابد؛ باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- درد یا سوزش شدید هنگام بلعیدن که میتواند نشانه تحریک یا زخم مری باشد؛ در این حالت با پزشک تماس بگیرید.
- تاول زدن یا پوستهریزی گسترده روی پوست؛ نشانهای جدی است که باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تتراسایکلین با شیر و لبنیات، آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم، و مکملهای آهن، کلسیم یا روی تداخل دارد و جذب آن را بهطور چشمگیری کم میکند؛ به همین دلیل باید فاصله زمانی مناسب با این موارد رعایت شود. مصرف همزمان با داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین میتواند اثر آنها را تقویت و خطر خونریزی را بیشتر کند. ایزوترتینوئین و سایر داروهای خانواده رتینوئید در کنار تتراسایکلین خطر افزایش فشار داخل جمجمه را بالا میبرند و معمولاً همزمان تجویز نمیشوند. اثربخشی قرصهای ضدبارداری خوراکی نیز ممکن است در برخی افراد کاهش یابد، بنابراین بهتر است درباره روش پیشگیری مکمل با پزشک مشورت شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تتراسایکلین در بارداری، بهویژه از نیمه دوم به بعد، توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند در استخوان و دندان جنین رسوب کند و باعث تغییر رنگ دائمی دندانها و اختلال در رشد استخوانی شود. در دوران شیردهی نیز معمولاً از این دارو استفاده نمیشود و پزشک بهجای آن گزینههای ایمنتری را در نظر میگیرد. تصمیم نهایی درباره مصرف در این دو دوره را فقط پزشک با توجه به شرایط فرد میگیرد.
نگهداری
تتراسایکلین را در دمای اتاق، دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب، و دور از دسترس کودکان نگه دارید. تاریخ انقضا را حتماً بررسی کنید و از کپسول تاریخگذشته استفاده نکنید، چون تتراسایکلین فاسدشده میتواند برای کلیهها مضر باشد. داروی اضافی یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید تتراسایکلین را همراه با شیر یا لبنیات مصرف کرد؟
۰۲چرا تتراسایکلین برای کودکان کوچک و زنان باردار تجویز نمیشود؟
۰۳اگر کپسول تتراسایکلین تاریخگذشته باشد، مصرفش خطرناک است؟
۰۴اگر با مصرف چند روز حالم بهتر شد، میتوانم دارو را قطع کنم؟
۰۵آیا مصرف تتراسایکلین برای آکنه با کاربردهای دیگرش فرق دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه J01AA07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.