بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · عفونت و آنتی‌بیوتیک

کلرامفنیکل

Chloramphenicol
رده ATC J01BA01شکل‌ها کپسول، سوسپانسیوندوز 250 mg، 30 mg/1mL، 1 gبرند در ایران ۶
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

کلرامفنیکل یک آنتی‌بیوتیکِ وسیع‌طیف است که با متوقف‌کردنِ ساختِ پروتئین در باکتری، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری می‌کند.

بیشتر برای چه؟

امروزه عمدتاً برای عفونت‌های جدی و گاه مقاوم به‌کار می‌رود که داروهای ایمن‌ترِ دیگر برایشان مؤثر یا در دسترس نباشند، مانند برخی موارد تبِ تیفوئید یا مننژیتِ باکتریایی.

نکتهٔ ایمنی مهم

مهم‌ترین نگرانیِ این دارو اثرِ احتمالی‌اش بر مغزِ استخوان و خون است؛ به همین دلیل مصرفش همیشه با آزمایش‌های دوره‌ایِ خون و زیرِ نظرِ پزشک همراه است.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ لثه یا بینی، رنگ‌پریدگیِ شدید یا تبِ مداوم دیدید، بی‌درنگ با پزشک تماس بگیرید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

۰۲

معرفی دارو

کلرامفنیکل یکی از قدیمی‌ترین آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌طیف است و در ردهٔ آمفنیکل‌ها (Amphenicols) قرار می‌گیرد. این دارو به بخشی از ریبوزومِ باکتری متصل می‌شود و ساختِ پروتئینِ لازم برای رشد و تکثیرِ آن را مهار می‌کند و به این ترتیب از گسترشِ عفونت جلوگیری می‌کند. به دلیلِ خطرِ عوارضِ جدیِ خونی، این دارو دیگر خطِ اول برای عفونت‌های معمول نیست و مصرفِ خوراکی یا تزریقی‌اش معمولاً به عفونت‌های جدی‌تری محدود می‌شود که گزینهٔ درمانیِ ایمن‌تر و مؤثری برایشان در دسترس نباشد. تصمیم به مصرفِ آن، نوعِ فرمِ دارویی و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساسِ نوعِ عفونت مشخص می‌کند و در سراسرِ درمان نیازمندِ پایشِ آزمایشگاهیِ منظم است.

۰۳

موارد مصرف

  • تبِ تیفوئید (حصبه) و برخی عفونت‌های گوارشیِ باکتریاییِ جدی
  • مننژیتِ باکتریایی در شرایطِ خاص، وقتی داروهای خطِ اول قابلِ استفاده نباشند
  • آبسهٔ مغزی و برخی عفونت‌های شدیدِ بی‌هوازی
  • عفونت‌های ریکتزیایی جدی، مانند تیفوس، در موارد محدود
  • برخی عفونت‌های شدید و مقاوم که به آنتی‌بیوتیک‌های دیگر پاسخ نداده‌اند
۰۴

روش مصرف

کلرامفنیکل بسته به نوعِ عفونت به‌صورتِ کپسول، سوسپانسیونِ خوراکی یا تزریق تجویز می‌شود و فرم، مقدار و طولِ دقیقِ دورهٔ مصرف را فقط پزشکِ معالج مشخص می‌کند. کپسول را با یک لیوان آب و در فاصله‌های زمانیِ منظمی که پزشک تعیین کرده مصرف کنید تا سطحِ دارو در خون یکنواخت بماند؛ پیش از هر بار مصرفِ سوسپانسیون، آن را خوب تکان دهید. دورهٔ درمان را حتی اگر حالِ‌تان بهتر شد، زودتر از موعد و بدونِ هماهنگی با پزشک قطع نکنید، چون ممکن است عفونت به‌طورِ کامل درمان نشود. فرمِ تزریقی معمولاً در محیطِ بیمارستانی و توسطِ کادرِ درمان تجویز می‌شود. در طولِ درمان، پزشک احتمالاً آزمایش‌های دوره‌ایِ خون درخواست می‌کند که نباید از انجامِ آن‌ها صرف‌نظر کنید.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

تب تیفوئید (حصبه)

بزرگسالاندوز بر پایهٔ وزن و به‌صورت خوراکی در نوبت‌های منقسم؛ در بیماری شدید، شکل تزریقی کاربرد دارد. طول دوره بر اساس پاسخ بالینی و حساسیت میکروبی تعیین می‌شود و معمولاً درمان تا چند روز پس از برطرف شدن تب ادامه می‌یابد.
کودکاندوز بر پایهٔ وزن و سن، به‌صورت منقسم و با تنظیم ویژه در شیرخواران؛ شکل تزریقی فقط در موارد شدید.

فقط برای عفونت شدید و حساس به دارو؛ برای عفونت خفیف یا حالت ناقل مزمن مناسب نیست.

عفونت‌های شدید گوارشی باکتریایی ناشی از باکتری‌های حساس

بزرگسالاندوز وزن‌محور، در نوبت‌های منظم و منقسم؛ راه مصرف و طول دوره بر اساس شدت، محل عفونت و پاسخ درمانی تعیین می‌شود.
کودکاندوز وزن‌محور و منقسم، با تنظیم دقیق بر اساس سن و وضعیت کبد و کلیه؛ برای موارد شدید و بستری.

برای اسهال یا التهاب گوارشی ساده کاربرد ندارد؛ تأیید عامل میکروبی و حساسیت دارویی اهمیت دارد.

مننژیت باکتریایی در شرایط خاص

بزرگسالاندر بیمارستان، دوز وزن‌محور به‌صورت تزریق وریدی و در نوبت‌های منقسم تجویز می‌شود؛ در عفونت بسیار شدید ممکن است دوز آغازین بیشتر باشد و پس از بهبود کاهش یابد.
کودکاندر بیمارستان، دوز وزن‌محور و منقسم بر پایهٔ سن و شدت بیماری؛ در نوزادان و شیرخواران پایش دقیق غلظت خونی ضروری است.

فقط جایگزین محدود داروهای خط اول؛ درمان باید با کشت و حساسیت و پایش شمارش خون همراه باشد.

آبسهٔ مغزی و عفونت‌های شدید بی‌هوازی

بزرگسالاندوز وزن‌محور و منقسم، معمولاً با شروع وریدی؛ درمان طولانی و تنظیم آن بر اساس کشت، تخلیهٔ آبسه و تصویربرداری انجام می‌شود.
کودکاندوز بر پایهٔ وزن و به‌صورت منقسم، فقط در مرکز تخصصی و با پایش غلظت خونی؛ مدت درمان بر اساس کشت و وضعیت عصبی تعیین می‌شود.

اغلب بخشی از درمان ترکیبی است و باید هم‌زمان ارزیابی جراحی برای تخلیه یا نمونه‌برداری انجام شود.

عفونت‌های ریکتزیایی شدید مانند تیفوس

بزرگسالاندوز وزن‌محور، خوراکی یا وریدی و در نوبت‌های منقسم؛ درمان تا چند روز پس از قطع تب ادامه می‌یابد و طول دوره به شدت بیماری و پاسخ درمانی بستگی دارد.
کودکاندوز بر پایهٔ وزن و در نوبت‌های منقسم؛ درمان تا چند روز پس از قطع تب و با توجه ویژه به شیرخواران انجام می‌شود.

فقط در موارد منتخب و هنگامی که گزینه‌های کم‌خطرتر مناسب نیستند؛ با باقی ماندن تب یا تشدید علائم، تشخیص باید بازبینی شود.

عفونت‌های شدید و مقاوم ناشی از باکتری‌های حساس

بزرگسالاندوز کاملاً فردی و بر پایهٔ وزن، محل عفونت، حساسیت میکروبی و عملکرد اندام‌ها؛ به‌صورت منقسم و برای کوتاه‌ترین دورهٔ مؤثر، با امکان پایش غلظت خونی.
کودکانفقط در عفونت‌های تهدیدکنندهٔ حیات؛ دوز وزن‌محور با تنظیم بر اساس سن، وزن و عملکرد کبد و کلیه و همراه با پایش غلظت خونی.

فقط وقتی داروهای کم‌خطرتر بی‌اثر یا نامناسب‌اند؛ در صورت بروز نشانه‌های سرکوب مغز استخوان، مصرف باید قطع و ارزیابی فوری انجام شود.

تنظیم دوز: کلرامفنیکل دامنهٔ درمانی باریکی دارد و می‌تواند سرکوب مغز استخوان و تجمع سمی ایجاد کند؛ در نارسایی کبدی یا کلیوی، سالمندان و نوزادان، دوز و فاصلهٔ مصرف باید با پایش غلظت خونی و شمارش خون تنظیم شود و از دوره‌های تکراری یا طولانی پرهیز گردد. مقدار دقیق را پزشک بر پایهٔ وزن، شدت عفونت و وضعیت اندام‌ها تعیین می‌کند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ بد به کلرامفنیکل یا هر داروی دیگر
  • سابقهٔ بیماری‌های خونی، مانند کم‌خونی، کاهشِ گلبول‌های سفید یا اختلالِ انعقادِ خون
  • بیماریِ کبدی یا کلیوی، به‌ویژه اگر نیاز به تنظیمِ دوز باشد
  • بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
  • هر داروی دیگری که مصرف می‌کنید، با یا بدون نسخه، و هر مکمل یا گیاهِ دارویی
  • سابقهٔ مصرفِ کلرامفنیکل در گذشته، به‌ویژه اگر بیش از یک دوره بوده باشد
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • تهوع، استفراغ یا اسهالِ خفیف
  • تغییرِ موقتِ حسِ چشایی یا کاهشِ اشتها
  • سردردِ خفیف
  • التهابِ خفیفِ دهان یا زبان
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • نشانه‌های احتمالیِ آسیب به مغزِ استخوان، مانند کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ لثه یا بینی، رنگ‌پریدگیِ شدید، ضعفِ شدید یا تبِ مداوم؛ در صورتِ بروز، بی‌درنگ با پزشک تماس بگیرید و اگر شدید بود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • نشانه‌های واکنشِ آلرژیکِ شدید، مانند ورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • در نوزادان و شیرخوارانِ کوچک، بروزِ رنگِ خاکستریِ پوست، سستیِ شدید، افتِ دمای بدن یا مشکل در تنفس (نشانه‌های سندرمِ نوزادِ خاکستری)؛ این وضعیت جدی و اورژانسی است و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • بی‌حسی، سوزن‌سوزن‌شدن یا ضعفِ غیرعادی در دست‌وپا، یا تاریِ دید در مصرفِ طولانی‌مدت؛ این نشانه‌ها را در اولین فرصت به پزشک اطلاع دهید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

کلرامفنیکل می‌تواند اثر و سطحِ خونیِ برخی داروهای دیگر را افزایش دهد؛ برای نمونه اثرِ داروهای ضدتشنج مانند فنی‌توئین، داروهای رقیق‌کنندهٔ خون مانند وارفارین و برخی قرص‌های پایین‌آورندهٔ قندِ خون را تشدید می‌کند و ممکن است نیاز به تنظیمِ دوز یا پایشِ دقیق‌ترِ آن‌ها پیش بیاید. هم‌زمانی با برخی آنتی‌بیوتیک‌های دیگر نیز باید فقط با نظرِ پزشک باشد، چون ممکن است اثرِ درمانیِ یکدیگر را کم کنند. مصرفِ هم‌زمان با داروهایی که خودشان بر مغزِ استخوان اثر می‌گذارند نیز خطرِ آسیبِ خونی را بیشتر می‌کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکمل‌ها و گیاهانِ داروییِ خودتان را به پزشک و داروساز بگویید.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

کلرامفنیکل از جفت عبور می‌کند و به‌ویژه نزدیکِ زمانِ زایمان می‌تواند برای نوزاد خطرناک باشد، چون کبدِ نوزاد هنوز توانِ کاملِ دفعِ این دارو را ندارد؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری فقط در شرایطِ ضروری و با تصمیمِ پزشکِ متخصص انجام می‌شود. این دارو به شیرِ مادر نیز وارد می‌شود و می‌تواند برای شیرخوار خطرِ آسیبِ خونی داشته باشد؛ بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی باید حتماً با هماهنگیِ پزشک باشد و معمولاً گزینه‌های جایگزین ترجیح داده می‌شوند.

۱۰

نگهداری

کپسول‌ها را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. سوسپانسیون را طبقِ دستورِ روی برچسب نگهداری کنید و اگر رنگ یا بویش غیرعادی شد، از مصرفِ آن خودداری کنید. فرمِ تزریقی معمولاً در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمان نگهداری و آماده می‌شود. همهٔ اشکالِ این دارو را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخ‌گذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
کپسول250 mg
سوسپانسیون30 mg / 1mL
تزریقی برای محلول1 g
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۶ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
کلرامفنیکل 250 کپسول CHLORAMPHENICOL 250MG CAP
الحاوی
کپسول
کلرامفنیکل 150م گ / 5 م ل شربت CHLORAMPHENICOL PALMITATE 150MG/5ML SUSP
الحاوی
سوسپانسیون
کلرامفنیکل-الحاوی® 250 م گ کپسول CHLORAMPHENICOL-ALHAVI® 250MG CAP
100 CAPSULE in 10 BLISTER PACK in 1 BOX
الحاوی
کپسول
کلرامفنیکل-حکیم CHLORAMPHENICOL-HAKIM® 150MG/5ML SUSP
دارو سازی حکیم
سوسپانسیون
کلرامفنیکل-حکیم® 250 م گ کپسول CHLORAMPHENICOL-HAKIM® 250MG CAP
دارو سازی حکیم
کپسول
فنیکل PHENICOL
20 VIAL, GLASS in 1 BOX
داروسازی جابرابن حیان
تزریقی برای محلول
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا کلرامفنیکل امروزه کمتر از گذشته تجویز می‌شود؟
چون این دارو در موارد نادر می‌تواند به مغزِ استخوان آسیبِ جدی و گاه غیرقابلِ‌برگشت برساند. به همین دلیل پزشکان آن را عمدتاً برای عفونت‌های جدی که گزینهٔ درمانیِ ایمن‌تری ندارند نگه می‌دارند و مصرفش را با آزمایشِ خون پایش می‌کنند.
۰۲آیا لازم است در حینِ مصرفِ کلرامفنیکل آزمایشِ خون بدهم؟
بله؛ پزشک معمولاً پیش از شروع و در طولِ درمان آزمایشِ شمارشِ خون درخواست می‌کند تا هر تغییرِ زودهنگام در سلول‌های خونی به‌موقع شناسایی شود. انجامِ منظمِ این آزمایش‌ها بخشِ مهمی از مصرفِ ایمنِ این دارو است.
۰۳اگر یک نوبت از دارو را فراموش کردم چه باید بکنم؟
به‌محضِ یادآوری، طبقِ برنامهٔ تجویزشده آن نوبت را مصرف کنید. اما اگر به نوبتِ بعدی نزدیک بودید، از پزشک یا داروساز بپرسید چه کار کنید و هرگز دو نوبت را با هم مصرف نکنید.
۰۴آیا مصرفِ هم‌زمانِ کلرامفنیکل با آنتی‌بیوتیک‌های دیگر بی‌خطر است؟
نه همیشه؛ برخی ترکیب‌ها ممکن است اثرِ درمانیِ یکدیگر را کم کنند. هرگز بدونِ هماهنگی با پزشک داروی دیگری به این درمان اضافه نکنید.
۰۵چرا مصرفِ کلرامفنیکل در نوزادان این‌قدر حساس است؟
کبدِ نوزادان، به‌ویژه نوزادانِ نارس، هنوز به‌طورِ کامل توانِ دفعِ این دارو را ندارد و تجمعِ آن می‌تواند به وضعیتی خطرناک به‌نامِ سندرمِ نوزادِ خاکستری بینجامد. به همین دلیل مصرفِ آن در این سن فقط زیرِ نظرِ دقیقِ پزشکِ متخصص و در موارد کاملاً ضروری انجام می‌شود.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۶ برند از ۳ سازنده، در گروه J01BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.