ایزونیازید/ریفامپیسین
ایزونیازید/ریفامپیسین ترکیبی ثابت از دو داروی ضدسل است که رشد باکتری سل را مهار میکند و معمولاً در یک برنامهٔ درمانی مشخص بهکار میرود.
برای درمان سل نهفته پس از رد سل فعال، و برای بخش ادامهای درمان سل فعالِ حساس به دارو در کنار داروهای مناسب استفاده میشود.
مهمترین خطر، آسیب کبدی است و مصرف الکل آن را بیشتر میکند. زردی، ادرار قهوهای، بیاشتهایی شدید، تهوع مداوم یا درد قسمت بالای شکم نیازمند توقف نوبت بعدی و پیگیری فوری پزشکی است.
اگر بیماری کبدی یا کلیوی، دیابت، سوءتغذیه، بیماری عصبی، اچآیوی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. هر دارو یا مکمل جدید، بهویژه قرص جلوگیری، وارفارین، داروی تشنج یا داروهای درمان اچآیوی، باید بررسی شود.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
ایزونیازید/ریفامپیسین ترکیبی از دو داروی ضدسل برای مقابله با باکتری مایکوباکتریوم سل است. ایزونیازید ساخت ترکیبات ضروری دیوارهٔ سلولی باکتری را مختل میکند و ریفامپیسین تولید مواد لازم برای ساخت RNA باکتری را مهار میکند. این دارو معمولاً بخشی از یک برنامهٔ چنددارویی است و نباید خودسرانه جایگزین سایر داروهای ضدسل شود. نوع بیماری، حساسیت دارویی و مرحلهٔ درمان، برنامهٔ مصرف را مشخص میکند.
موارد مصرف
- درمان سل نهفته، پس از اطمینان از نبود سل فعال
- بخشی از درمان سل فعالِ حساس به دارو، معمولاً همراه داروهای ضدسل دیگر
- مرحلهٔ ادامهای درمان برخی موارد سل ریوی یا خارجریوی، بر اساس برنامهٔ متخصص
روش مصرف
قرص را با آب و دقیقاً طبق نسخه و برنامهٔ مرکز درمان سل، ترجیحاً در زمان ثابت مصرف کنید. جذب هر دو جزء معمولاً با معدهٔ خالی بهتر است؛ آن را با فاصله از وعدهٔ غذایی و آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم مصرف کنید، مگر اینکه پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. نوبتها را از دست ندهید و دوره را کامل کنید؛ اگر یک نوبت فراموش شد، دو نوبت را با هم مصرف نکنید و برای ادامهٔ برنامه راهنمایی بگیرید. با بهتر شدن علائم، درمان را قطع نکنید. اگر بهدلیل عارضه قرار است یکی از اجزای درمان تغییر کند، ادامهٔ خودسرانهٔ این قرص مناسب نیست و رژیم باید بازبینی شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان سل نهفته، پس از رد کامل سل فعال
پیش از شروع، سل فعال باید بهطور کامل رد شود. دارو در حالت ناشتا، دستکم ۱ ساعت پیش یا ۲ ساعت پس از غذا مصرف شود.
درمان سل فعال حساس به دارو، همراه داروهای ضدسل دیگر
این ترکیب بهتنهایی برای درمان سل فعال کافی نیست و باید همراه داروهای مناسب دیگر، بر پایهٔ حساسیت دارویی و محل بیماری مصرف شود.
مرحلهٔ ادامهای درمان سل ریوی یا خارجریوی
فقط طبق برنامهٔ درمانی متخصص مصرف شود؛ قطع زودهنگام یا نامنظم میتواند باعث شکست درمان و مقاومت دارویی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ایزونیازید، ریفامپیسین، داروهای همخانواده یا هر جزء قرص حساسیت داشتهاید، یا قبلاً بهعلت این داروها دچار التهاب یا آسیب کبدی شدهاید، اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کبدی، هپاتیت، زردی، مصرف روزانهٔ الکل یا مصرف داروهای آسیبرسان به کبد را مطرح کنید؛ ممکن است آزمایشهای کبدی پیش از درمان و در طول آن لازم باشد.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید؛ بهخصوص داروهای درمان اچآیوی یا هپاتیت سی، داروهای ضدقارچ، رقیقکنندهٔ خون و داروهای تشنج.
- اگر گزگز یا بیحسی دستوپا، دیابت، بیماری کلیه، سوءتغذیه، بیماری عصبی، صرع یا سابقهٔ بیماری روانپزشکی دارید، پیش از شروع درمان بگویید.
- بارداری، قصد بارداری و شیردهی را پیش از مصرف مطرح کنید؛ ممکن است ویتامین ب۶ برای کاهش خطر آسیب عصبی لازم باشد.
- برای کودکان، افراد با وزن پایین و سالمندان، انتخاب شکل دارویی و مقدار مصرف باید توسط متخصص انجام شود؛ این قرص را خودسرانه به کودک ندهید.
عوارض احتمالی
- تهوع و ناراحتی معده
- دلدرد یا اسهال
- تغییر رنگ ادرار، اشک، عرق، بزاق یا خلط به نارنجی ـ قرمز؛ این اثر معمولاً از ریفامپیسین است و بیخطر محسوب میشود
- گرگرفتگی یا احساس گرما
- بثورات یا خارش خفیف پوستی؛ اگر گسترده یا همراه تب شد، هشدار محسوب میشود
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار قهوهای یا بسیار تیره، مدفوع کمرنگ، بیاشتهایی شدید، تهوع و استفراغ مداوم، خستگی غیرمعمول یا درد قسمت بالای شکم: نوبت بعدی را مصرف نکنید و فوراً برای ارزیابی کبدی پیگیری کنید.
- تورم لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، غش، یا بثورات گسترده و تاولدار همراه با تب یا زخم دهان: نشانهٔ حساسیت شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- گزگز، بیحسی یا درد سوزشی مداوم در دستوپا، ضعف عضلانی، گیجی یا تشنج: همان روز به پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است نیاز به بررسی عصبی یا ویتامین ب۶ باشد.
- تاری دید، کاهش دید، درد چشم یا تغییر تشخیص رنگها: مصرف را ادامه ندهید و فوراً ارزیابی پزشکی شوید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، لکههای قرمز پوستی، تب و گلودرد مداوم یا ضعف شدید: سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- تب، لرز، درد عضله، سرگیجهٔ شدید یا حال عمومی بسیار بد، بهویژه پس از مصرف: مصرف بعدی را تا دریافت راهنمایی پزشکی ادامه ندهید و فوراً پیگیری کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریفامپیسین اثر بسیاری از داروها را کم میکند؛ از جمله قرص و برخی روشهای هورمونی جلوگیری از بارداری، وارفارین و بعضی رقیقکنندههای خون، برخی داروهای تشنج، دیابت، قلب، کورتونها، داروهای درمان اچآیوی و متادون. ایزونیازید میتواند اثر بعضی داروهای تشنج مانند فنیتوئین و کاربامازپین و نیز دیسولفیرام را تغییر دهد. وریکونازول، برخی داروهای ضدویروس هپاتیت سی و بعضی داروهای درمان اچآیوی ممکن است با این ترکیب ناسازگار باشند. آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم جذب دارو را کم میکنند و الکل خطر آسیب کبدی را افزایش میدهد. پنیر کهنه و برخی ماهیهای سرشار از هیستامین یا تیرامین در بعضی افراد میتوانند گرگرفتگی، تپش قلب، سردرد یا سرگیجه ایجاد کنند. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و مقدار مصرف الکل را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
درمان سل در بارداری باید بر اساس نوع سل و خطر پیشرفت بیماری تنظیم شود و خودسرانه نباید به تعویق بیفتد یا قطع شود. ایزونیازید در بارداری معمولاً همراه با بررسی نیاز به ویتامین ب۶ مصرف میشود. هر دو دارو به شیر مادر منتقل میشوند، اما در بسیاری از موارد شیردهی با نظر پزشک امکانپذیر است؛ شیر مادر جایگزین درمان یا پیشگیری نوزاد نیست.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای معمول اتاق و دور از نور مستقیم، گرما و رطوبت نگه دارید و شرایط درجشده روی بسته را رعایت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و پس از تاریخ انقضا یا تغییر ظاهر قرص مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 75 mg / 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا ادرارم بعد از مصرف این دارو نارنجی یا قرمز شده است؟
۰۲آیا ایزونیازید/ریفامپیسین را میتوانم همراه غذا مصرف کنم؟
۰۳آیا این دارو اثر قرص جلوگیری از بارداری را کم میکند؟
۰۴آیا همین قرص بهتنهایی برای درمان سل فعال کافی است؟
۰۵آیا برای پیشگیری از گزگز دستوپا به ویتامین ب۶ نیاز دارم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۸ سازنده، در گروه J04AC. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.