ایرینوتکان
ایرینوتکانِ موجود در فرآوردهٔ اونیوید یک داروی ضدسرطان تزریقی از گروه مهارکنندههای آنزیم توپوایزومراز نوع یک است. با مختلکردن ترمیم مادهٔ ژنتیکی، به ازبینرفتن سلولهای سرطانی کمک میکند.
برای بزرگسالان مبتلا به سرطان غدهایِ منتشرشدهٔ لوزالمعده، در ترکیب با داروهای دیگر شیمیدرمانی بهکار میرود؛ گاهی در خط اول همراه اکسالیپلاتین، فلوئورواوراسیل و لوکوورین، و گاهی پس از پیشرفت بیماری با درمان حاوی جمسیتابین همراه فلوئورواوراسیل و لوکوورین. این فرآورده جایگزین شکل معمولی ایرینوتکان نیست و برای مصرف تکداروییِ خودسرانه کاربرد ندارد.
اسهال شدید و افت شدید گلبولهای سفیدِ دفاعی از مهمترین خطرهای آن هستند. تب، لرز، ضعف شدید یا اسهال مداوم را همان روز به تیم درمان اطلاع دهید و در علائم شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
پیش از شروع، اگر سابقهٔ حساسیت به ایرینوتکان، بیماری کبد یا روده، انسداد روده، عفونت، افت شمارش خون، بیماری ریوی یا مصرف داروهای متعدد دارید، اطلاع دهید. بارداری یا احتمال بارداری، شیردهی و قصد فرزندآوری نیز باید پیش از نخستین نوبت مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایرینوتکان یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای آنزیم توپوایزومراز نوع یک است. در فرآوردهٔ اونیوید، دارو در ذرات چربی بسیار ریز به نام لیپوزوم قرار گرفته و فقط بهصورت تزریق وریدی در رژیمهای مشخص شیمیدرمانی استفاده میشود. این دارو با جلوگیری از ترمیم درست مادهٔ ژنتیکی هنگام تقسیم سلول، رشد سلولهای سرطانی را مهار میکند. کاربرد شناختهشدهٔ این شکل، درمان سرطان غدهایِ منتشرشدهٔ لوزالمعده در بزرگسالان است و نباید با شکلهای معمولی ایرینوتکان جابهجا شود.
موارد مصرف
- درمان خط اول سرطان غدهایِ منتشرشدهٔ لوزالمعده، همراه اکسالیپلاتین، فلوئورواوراسیل و لوکوورین
- درمان سرطان غدهایِ منتشرشدهٔ لوزالمعده پس از پیشرفت بیماری با درمان حاوی جمسیتابین، همراه فلوئورواوراسیل و لوکوورین
- کمک به کنترل رشد و پیشرفت سرطان لوزالمعدهٔ منتشرشده در چارچوب همین رژیمهای ترکیبی
روش مصرف
این دارو باید توسط تیم آموزشدیده در مرکز درمانی، پس از آمادهسازی مناسب، بهصورت انفوزیون وریدی تزریق شود و برای تزریق در منزل یا تزریق سریع مناسب نیست. زمانبندی هر نوبت و همراهی آن با فلوئورواوراسیل، لوکوورین و در صورت نیاز اکسالیپلاتین، بر اساس رژیم تجویزشده تعیین میشود؛ پیش از هر نوبت نیز ممکن است داروی ضدتهوع و داروی کورتونی داده شود. چون دارو تزریقی است، غذا زمان تزریق را تعیین نمیکند و ناشتا بودن فقط در صورت توصیهٔ مرکز درمانی لازم است. آزمایش شمارش سلولهای خون و بررسی وضعیت کبد در طول درمان اهمیت دارد؛ در صورت عقبافتادن نوبت یا بروز عارضه، خودسرانه درمان را جبران، تغییر یا قطع نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً پس از ایرینوتکان، اونیوید یا داروهای مشابه دچار حساسیت شدید، تنگی نفس، ورم یا غش شدهاید، حتماً پیش از درمان بگویید.
- تب، عفونت فعال، افت گلبولهای سفید یا پلاکت، کمخونی، کبودی و خونریزی غیرعادی را گزارش کنید؛ پیش از هر نوبت ممکن است آزمایش خون لازم باشد.
- اسهال مداوم، درد یا نفخ شدید شکم، انسداد روده یا بیماری مهم روده را پنهان نکنید؛ در انسداد روده نباید این درمان آغاز یا ادامه یابد.
- سن بالا، بیماری کبدی، زردی یا بالا بودن بیلیروبین، بیماری کلیوی، بیماری ریوی، یا وضعیت جسمی بسیار ضعیف و کاهش وزن شدید را از قبل مطرح کنید؛ در کودکان ایمنی و اثربخشی این فرآورده تثبیت نشده است.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای ضدتشنج، ضدقارچ، آنتیبیوتیک، ضدویروس، داروهای رقیقکنندهٔ خون و علف چای را ارائه دهید؛ واکسن زنده یا پرتودرمانی اخیر نیز باید بررسی شود.
- بارداری، احتمال بارداری، قصد بارداری، شیردهی یا برنامهٔ فرزندآوری خود یا همسر را پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- اسهال و دلپیچه
- تهوع
- استفراغ
- خستگی، بیحالی یا ضعف
- کاهش اشتها و کاهش وزن
- زخم یا التهاب دهان، و گاهی درد شکم یا یبوست
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، سوزش ادرار یا بیحالی شدید میتواند نشانهٔ افت شدید گلبول سفید و عفونت باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و اگر حال عمومی بد است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال آبکی یا مکرر، اسهال همراه دلپیچه، استفراغ، سرگیجه، خشکی دهان، کمشدن ادرار یا مدفوع خونی و سیاه میتواند شدید شود؛ همان روز اطلاع دهید، مایعات را طبق دستور تیم درمان جبران کنید و داروی ضداسهال را فقط طبق دستور آنان مصرف کنید. در کمآبی، غش یا خونریزی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس جدید یا رو به افزایش، سرفهٔ خشک مداوم، درد قفسهٔ سینه یا کبودی لبها ممکن است نشانهٔ آسیب جدی ریه باشد؛ تزریق یا نوبت بعدی را خودسرانه ادامه ندهید و برای ارزیابی فوری اقدام کنید؛ در تنگی نفس شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا پلک، کهیر گسترده، خسخس، احساس گرفتگی گلو، سرگیجه شدید یا غش نشانهٔ حساسیت شدید است؛ اگر هنگام تزریق رخ داد فوراً به پرستار اطلاع دهید و پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- در حین یا بلافاصله پس از تزریق، تعریق ناگهانی، آبریزش بینی یا چشم، افزایش بزاق، گرگرفتگی، دلپیچه و اسهال زودرس میتواند واکنش کولینرژیک باشد؛ همان لحظه به پرستار اطلاع دهید تا درمان مناسب انجام شود.
- کبودی گسترده، خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه یا خون در ادرار میتواند نشانهٔ افت پلاکت باشد؛ مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون را خودسرانه تغییر ندهید و سریع با پزشک تماس بگیرید؛ در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. داروهای ضدتشنج مانند فنیتوئین، کاربامازپین و فنوباربیتال، ریفامپین و علف چای میتوانند اثر ایرینوتکان را کم کنند؛ برخی ضدقارچها و آنتیبیوتیکها مانند ایتراکونازول، وریکونازول و کلاریترومایسین، بعضی داروهای ضدویروس و جمفیبروزیل ممکن است مقدار مادهٔ فعال را بالا ببرند و خطر عوارض را بیشتر کنند. سایر داروهای شیمیدرمانی یا پرتودرمانی، واکسنهای زنده و داروهای مؤثر بر خونریزی، عفونت یا کمآبی نیز باید پیش از هر نوبت بررسی شوند. برای شکل وریدی، تداخل غذایی مهم و اختصاصی شناختهشدهای مطرح نیست؛ بااینحال الکل میتواند تهوع، سرگیجه و کمآبی را بدتر کند و بهتر است در دورهٔ درمان مصرف نشود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایرینوتکانِ لیپوزومی میتواند به جنین آسیب برساند؛ در بارداری یا احتمال بارداری نباید بدون تصمیم متخصص سرطان استفاده شود و بارداری ناخواسته باید فوراً گزارش شود. زنان دارای امکان بارداری باید در طول درمان و تا هفت ماه پس از آخرین نوبت از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مردان دارای همسر یا شریک دارای امکان بارداری باید در طول درمان و تا چهار ماه پس از آخرین نوبت از کاندوم استفاده کنند. شیردهی در طول درمان و تا یک ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود.
نگهداری
ویال ایرینوتکانِ لیپوزومی باید در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگهداری شود و نباید یخ بزند. این داروی خطرناک معمولاً در مرکز درمانی نگهداری و آماده میشود؛ آن را در دسترس کودکان نگذارید و محلول آمادهشده یا ویال بازشده را برای مصرف بعدی نگه ندارید. تاریخ انقضا و سلامت ظاهری فرآورده پیش از آمادهسازی باید بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 4.3 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اونیوید همان ایرینوتکان معمولی است؟
۰۲چرا پیش از هر نوبت، آزمایش خون و بررسی کبد انجام میشود؟
۰۳اگر بعد از اونیوید دچار اسهال شدم، چه کار کنم؟
۰۴آیا میتوانم داروهای ضدتشنج، آنتیبیوتیک یا داروی گیاهیام را ادامه دهم؟
۰۵آیا در دوران بارداری یا شیردهی میتوان از ایرینوتکان استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه L01XX19. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.