آفاتینیب
آفاتینیب یک داروی هدفمند ضدسرطان از گروه مهارکنندههای تیروزینکیناز است. این دارو پیامهای رشد برخی سلولهای سرطانی را مهار میکند.
بیشتر برای برخی سرطانهای ریهٔ غیرکوچکسلولیِ پیشرفته یا منتشرشده با جهشهای حساسکنندهٔ گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی استفاده میشود. در نوع سنگفرشیِ منتشرشده که پس از شیمیدرمانیِ مبتنی بر پلاتین پیشرفت کرده نیز ممکن است تجویز شود.
اسهال شایع است و اگر شدید یا مداوم باشد میتواند باعث کمآبی و آسیب کلیه شود؛ از شروع آن به تیم درمان اطلاع دهید. تنگی نفس جدید، تاول یا پوستهریزی شدید پوست، زردی یا تغییر دید نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از شروع، بیماریهای کلیه، کبد، ریه، قلب و چشم، سابقهٔ زخم گوارشی، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروها و مکملها را بگویید. در صورت اسهال مداوم، بثورات شدید، درد شکم، کاهش ادرار یا بدترشدن تنفس سریعاً پیگیری کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آفاتینیب، که در ایران با نام تجاری آفانات هم عرضه میشود، یک داروی خوراکیِ هدفمند از ردهٔ ضدسرطان و ایمنی و از گروه مهارکنندههای تیروزینکیناز است. فرآوردهٔ معرفیشده به شکل قرص ۴۰ میلیگرمی عرضه میشود. دارو به گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی و گیرندههای همخانوادهٔ آن متصل میشود و پیامهای رشد و تقسیم سلولی را کاهش میدهد. هدف اصلی آن درمان بعضی موارد سرطان ریهٔ غیرکوچکسلولیِ پیشرفته یا منتشرشده است که ویژگی مولکولی مناسب دارند؛ این ویژگی با آزمایش تومور بررسی میشود.
موارد مصرف
- سرطان ریهٔ غیرکوچکسلولیِ پیشرفته یا منتشرشده با جهشهای حساسکنندهٔ گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی، در بیمارانی که پیشتر درمان مشابه دریافت نکردهاند
- برخی جهشهای غیرشایع اما حساسکنندهٔ گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی در سرطان ریه، پس از تأیید آزمایش مولکولی و تصمیم متخصص سرطان
- سرطان ریهٔ غیرکوچکسلولیِ سنگفرشیِ منتشرشده که هنگام درمان یا پس از شیمیدرمانیِ مبتنی بر پلاتین پیشرفت کرده است
روش مصرف
قرص را دقیقاً طبق نسخه، هر روز در زمان ثابت، با معدهٔ خالی و با فاصلهٔ کافی از غذا، کامل و با آب ببلعید؛ آن را نجوید، خرد نکنید یا نشکنید. مقدار و طول درمان بر اساس نوع تومور، عملکرد کلیه و شدت عوارض تعیین میشود؛ خودسرانه مقدار دارو را کم یا زیاد نکنید و درمان را قطع نکنید. اگر یک نوبت را فراموش کردید و زمان نوبت بعدی نزدیک است، نوبت فراموششده را رها کنید و هرگز دو نوبت را همزمان نخورید. با شروع اسهال، طبق برنامهٔ تیم درمان اقدام کنید و برای کاهش تحریک پوستی از آفتاب شدید دوری و از پوشش محافظ استفاده کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به آفاتینیب یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ فرآوردهٔ خود حساسیت داشتهاید، پیش از شروع اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کلیه یا کبد، نارسایی شدید، کمآبی یا اسهالهای شدید را مطرح کنید؛ عملکرد کلیه و کبد ممکن است به پایش و تنظیم درمان نیاز داشته باشد. در کودکان ایمنی و اثربخشی دارو تثبیت نشده و مصرف روتین نیست.
- هر بیماری ریوی یا مشکل تنفسی غیر از سرطان ریه، و هر بیماری قلبی را به پزشک بگویید؛ تنگی نفس جدید در طول درمان اهمیت ویژه دارد.
- سابقهٔ زخم معده یا روده، سوراخشدن دستگاه گوارش یا بیماری دیورتیکولی روده را اطلاع دهید، چون خطر عارضهٔ گوارشی مهم بیشتر میشود.
- اگر خشکی شدید چشم، بیماری قرنیه یا مشکل چشمی دارید، یا از لنز تماسی استفاده میکنید، پیش از درمان بگویید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید؛ بارداری، احتمال یا قصد بارداری و شیردهی را نیز پیش از شروع مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- اسهال
- بثورات پوستی شبیه جوش، قرمزی یا خارش
- خشکی پوست
- زخم یا التهاب دهان و لبها
- التهاب اطراف ناخن یا تغییرات ناخن
- کاهش اشتها، تهوع یا استفراغ
- اسهال شدید یا مداوم، تشنگی شدید، سرگیجه، ضعف یا کاهش ادرار: میتواند باعث کمآبی و آسیب کلیه شود؛ همان ابتدا با تیم درمان تماس بگیرید و در ضعف شدید یا ناتوانی در نوشیدن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس جدید یا رو به بدترشدن، سرفه یا تب، یا همراهی آن با تورم پا، تپش قلب، خستگی شدید یا افزایش وزن ناگهانی: احتمال التهاب ریه یا اختلال قلبی مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول یا پوستهریزی گستردهٔ پوست، زخم دردناک پوست یا تاول دهان و چشم، و نیز تورم صورت یا گلو، خسخس یا کهیر گسترده: احتمال واکنش شدید پوستی یا حساسیتی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت بالای شکم، کبودی یا خونریزی غیرمعمول و خستگی شدید: میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
- درد شدید یا ناگهانی شکم: احتمال آسیب جدی یا سوراخشدن دستگاه گوارش مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، قرمزی، اشکریزش، حساسیت به نور یا تاری دید: میتواند نشانهٔ التهاب یا زخم قرنیه باشد؛ فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید و از لنز تماسی استفاده نکنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید. برخی داروها که ناقل سلولی پیگلیکوپروتئین را مهار میکنند، مانند ریتوناویر، سیکلوسپورین، کتوکونازول، ایتراکونازول، اریترومایسین، وراپامیل، آمیودارون و تاکرولیموس، ممکن است مقدار آفاتینیب را بالا ببرند؛ ریفامپیسین، کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال و علف چای یا گل راعی ممکن است مقدار آن را پایین بیاورند. کورتونها و مسکنهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک، بهویژه در افراد دارای سابقهٔ زخم یا بیماری دیورتیکولی، میتوانند خطر سوراخشدن معده یا روده را بیشتر کنند. غذا جذب دارو را تغییر میدهد و باید با معدهٔ خالی مصرف شود؛ داروهای کاهشدهندهٔ اسید معده معمولاً تداخل مهمی با جذب آن ندارند، اما نامشان را اعلام کنید. تداخل اختصاصی مهمی با الکل شناخته نشده است، ولی الکل میتواند کمآبی، تهوع و فشار بر کبد را بدتر کند و بهتر است در دورهٔ درمان مصرف نشود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آفاتینیب در بارداری میتواند به جنین آسیب بزند و اطلاعات انسانی دربارهٔ آن محدود است؛ بارداری یا احتمال آن را پیش از شروع و پس از وقوع سریعاً به متخصص اطلاع دهید. افراد دارای امکان بارداری باید در طول درمان و دستکم دو هفته پس از آخرین نوبت از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنند. شیردهی در طول درمان و دستکم دو هفته پس از آخرین نوبت نباید انجام شود، زیرا ورود دارو به شیر انسان و ایمنی آن برای شیرخوار مشخص نیست. این دارو ممکن است باروری زنان و مردان را کاهش دهد.
نگهداری
قرص را در بستهبندی اصلی، در دمای معمول اتاق، دربسته و دور از نور، گرما و رطوبت نگه دارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پس از تاریخ انقضا یا آسیبدیدن بستهبندی مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آفاتینیب برای هر بیمار مبتلا به سرطان ریه مناسب است؟
۰۲اگر هنگام مصرف آفاتینیب اسهال بگیرم چه کنم؟
۰۳آیا بثورات پوستی و زخم دهان با آفاتینیب از عوارض شناختهشده است؟
۰۴آیا میتوانم همراه آفاتینیب داروی معده یا مسکن مصرف کنم؟
۰۵آیا مصرف آفاتینیب در بارداری یا شیردهی مجاز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه L01E. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.