ایوبنگوان ید-۱۳۱
ایوبنگوان ید-۱۳۱ یک رادیوداروی درمانی حاوی ید پرتوزا است. بخش دارویی آن به سلولهای برخی تومورهای نورواندوکرین میرسد و تابش ید-۱۳۱ به تخریب این سلولها کمک میکند.
بیشتر برای تومورهای بدخیمِ دارای جذب ایوبنگوان، مانند فئوکروموسیتوم و پاراگانگلیوم، و در برخی برنامههای تخصصی برای نوروبلاستوما بهکار میرود. کارسینوئیدها و گاهی سرطان مدولاری تیروئیدِ دارای جذب نیز ممکن است در موارد منتخب مطرح باشند.
این فرآورده رادیواکتیو است و فقط در مرکز پزشکی هستهای، با پایش فشارخون، شمارش سلولهای خون و عملکرد کلیه تجویز میشود. فاصلهگذاری با اطرافیان و بهداشت پس از درمان را دقیقاً طبق دستور مرکز رعایت کنید.
اگر احتمال بارداری یا شیردهی، بیماری کلیه، کمبود سلولهای خونی، فشارخون کنترلنشده، یا مصرف داروهای ضدافسردگی، محرک و ضداحتقان دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. تنگی نفس، تب، خونریزی، درد قفسه سینه یا تورم صورت پس از تزریق نیازمند رسیدگی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایوبنگوان ید-۱۳۱ یک رادیوداروی درمانی ضدتومور و فرآورده تزریقی با فعالیت اسمی ۵۰ میلیکوری است؛ این فرآورده ممکن است با نام متایدوبنزیل گوانیدین دیده شود. ایوبنگوان از نظر ساختمانی شبیه پیامرسان عصبی نورآدرنالین است و از راه ناقل نورآدرنالین در برخی سلولهای توموری تجمع میکند. سپس ید-۱۳۱ با تابش خود در محل تجمع، به آسیب و مرگ سلولهای تومور کمک میکند. کاربرد اصلی آن درمان تومورهایی است که در بررسی اختصاصی قبلی، جذب ایوبنگوان نشان دادهاند.
موارد مصرف
- فئوکروموسیتوم بدخیمِ منتشر یا غیرقابل جراحی و دارای جذب ایوبنگوان
- پاراگانگلیوم بدخیمِ منتشر یا غیرقابل جراحی و دارای جذب ایوبنگوان
- نوروبلاستومای عودکرده یا مقاومِ دارای جذب، در برنامههای تخصصی درمانی
- تومورهای کارسینوئیدِ دارای جذب، در موارد منتخب
- برخی موارد سرطان مدولاری تیروئیدِ دارای جذب
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی، در مرکز پزشکی هستهای و بهوسیله تیم آموزشدیده تجویز میشود و برای مصرف در منزل نیست. فعالیت نهایی و زمانبندی درمان بر اساس میزان جذب تومور، بررسی دوزیمتری، شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و پروتکل مرکز تعیین میشود؛ مقدار درجشده روی ویال بهتنهایی دستور مصرف شخصی نیست. پیش از درمان ممکن است ید پایدار برای حفاظت تیروئید، داروی ضدتهوع و مایعات کافی تجویز شود؛ ید یا مکملها را خودسرانه شروع نکنید. پس از تزریق، نوشیدن مایعات طبق دستور مرکز، تخلیه مرتب مثانه، رعایت بهداشت و محدود کردن تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار در مدت اعلامشده اهمیت دارد. داروهای همراه را بدون هماهنگی قطع یا دوباره شروع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
فئوکروموسیتوم بدخیمِ منتشر یا غیرقابل جراحی و دارای جذب ایوبنگوان
تزریق وریدی فقط در مرکز پزشکی هستهای؛ بلوک تیروئید، دریافت مایعات کافی و پایش فشارخون، کلیه و شمارش سلولهای خونی ضروری است.
پاراگانگلیوم بدخیمِ منتشر یا غیرقابل جراحی و دارای جذب ایوبنگوان
تزریق وریدی فقط در مرکز پزشکی هستهای؛ بلوک تیروئید، دریافت مایعات کافی و پایش فشارخون، کلیه و شمارش سلولهای خونی ضروری است.
نوروبلاستومای عودکرده یا مقاومِ دارای جذب
درمان باید در برنامهٔ تخصصی انجام شود؛ بلوک تیروئید، پایش دقیق مغز استخوان و کلیه و رعایت حفاظت پرتویی ضروری است.
تومورهای کارسینوئیدِ دارای جذب، در موارد منتخب
فقط برای موارد واقعاً دارای جذب و در مرکز مجهز به پزشکی هستهای؛ کلیه و مغز استخوان از محدودکنندههای اصلی درمان هستند.
برخی موارد سرطان مدولاری تیروئیدِ دارای جذب
درمان فقط در موارد منتخب و مرکز تخصصی انجام میشود؛ بلوک تیروئید، پایش شمارش سلولهای خونی و عملکرد کلیه و حفاظت پرتویی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، عادت ماهانهتان عقب افتاده یا شیرده هستید، پیش از پذیرش اطلاع دهید؛ درمان در بارداری انجام نمیشود.
- هرگونه حساسیت قبلی به ایوبنگوان یا مواد تشکیلدهنده فرآورده را بگویید؛ حساسیت به غذا یا داروی دیگر هم مهم است.
- سابقه بیماری کلیه، کاهش ادرار، انسداد مجاری ادرار یا دیالیز را مطرح کنید، چون دفع پرتوزا عمدتاً از راه کلیه انجام میشود.
- اگر کمخونی یا کاهش گلبول سفید و پلاکت، بیماری مغز استخوان، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی اخیر دارید، تیم درمان باید بداند.
- فشارخون بالا یا نوسانی، بیماری قلبی یا ریوی و بیماریهای تیروئید را گزارش کنید؛ این موارد میتوانند پایش درمان را تغییر دهند.
- فهرست همه داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای ضدافسردگی، ضداحتقان، محرک و برخی داروهای فشارخون را همراه داشته باشید. در کودکان و نوجوانان، سالمندان و افراد با نارسایی کلیه، ارزیابی دقیقتری لازم است.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- خشکی دهان یا درد و تورم گذرای غدد بزاقی
- خستگی و بیحالی
- سردرد یا سرگیجه
- گرگرفتگی یا تعریق گذرا
- افزایش شدید فشارخون، سردرد شدید، تپش قلب، درد قفسه سینه، اختلال دید یا ضعف ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، گلودرد، زخم دهان، خونریزی غیرعادی یا کبودی گسترده میتواند نشانه کاهش شدید سلولهای خون باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در بدحالی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت یا زبان، خسخس یا دشواری تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس تازه یا رو به افزایش، سرفه مداوم یا درد قفسه سینه میتواند نشانه آسیب ریوی پرتویی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید و در تنگی نفس شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، تورم دستوپا یا خون در ادرار: سریعاً با پزشک تماس بگیرید؛ این نشانهها میتوانند از آسیب کلیه خبر دهند.
- کمکاری یا پرکاری تیروئید، اختلال غدد بزاقی، کاهش موقت یا دائمی باروری و بهندرت بدخیمیهای ثانویه ممکن است دیرتر ظاهر شوند؛ پیگیری آزمایشهای تیروئید، خون و کلیه و ویزیتهای طولانیمدت را جدی بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای ضدافسردگی، بهویژه سهحلقهایها و مهارکنندههای بازجذب نورآدرنالین، ترامادول، داروهای محرک، ضداحتقانهای سرماخوردگی مانند فنیلافرین و افدرین، و بعضی داروهای فشارخون مانند لابتالول و رزرپین میتوانند ورود یا ماندگاری ایوبنگوان در تومور را تغییر دهند و بر دوزیمتری یا اثر درمانی اثر بگذارند. زمان قطع یا جایگزینی این داروها را فقط پزشک پزشکی هستهای و پزشک تجویزکننده تعیین میکنند؛ خودسرانه قطع نکنید. فرآوردههای حاوی ید، داروهای تیروئید، مکملها و گیاهان دارویی را نیز اعلام کنید. برای غذا یا الکل تداخل مستقیم مشخصی مطرح نیست، اما دستور مرکز درمانی اولویت دارد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری یا احتمال بارداری، ایوبنگوان ید-۱۳۱ نباید تجویز شود؛ تابش ید-۱۳۱ میتواند به جنین آسیب بزند. شیردهی باید پس از درمان قطع شود و شیر دوشیدهشده به نوزاد داده نشود؛ زمان ازسرگیری یا قطع کامل شیردهی را متخصص پزشکی هستهای بر اساس فعالیت باقیمانده تعیین میکند. تابش به تخمدانها یا بیضهها میتواند باروری را موقتاً یا دائماً کاهش دهد؛ برنامه بارداری یا حفظ باروری را پیش از درمان مطرح کنید.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل نیست. مرکز مجاز آن را در حفاظ سربی، دور از نور و در شرایط کنترلشده و دمای درجشده روی برچسب نگه میدارد؛ پس از ذوب یا آمادهسازی، مهلت استفاده محدود است و تاریخ انقضا باید رعایت شود. باقیمانده دارو و مواد آلوده باید طبق مقررات مواد پرتوزا دفع شوند و فرآورده همیشه دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فعالیت ۵۰ میلیکوری برای همه بیماران یکسان است؟
۰۲چرا قبل از درمان ید پایدار یا یدید پتاسیم میدهند؟
۰۳بعد از تزریق تا چه مدت باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۴آیا لازم است داروهای ضدافسردگی یا داروهای سرماخوردگی را قطع کنم؟
۰۵آیا این درمان باعث کاهش گلبولهای خون میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V10XA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.