آیوبنگوان ید-۱۳۱
آیوبنگوان ید-۱۳۱ یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی است؛ مادهٔ آیوبنگوان به ید-۱۳۱ متصل شده تا تجمع آن در برخی بافتها و تومورها با تصویربرداری هستهای دیده شود.
بیشتر برای یافتن و تعیین محل فئوکروموسیتوما، پاراگانگلیوما و نوروبلاستوما و بررسی انتشار آنها استفاده میشود. گاهی برای اندازهگیری تجمع دارو و برنامهریزی درمان رادیودارویی به کار میرود.
این فرآورده پرتوزاست و فقط باید در مرکز پزشکی هستهای، با تزریق و پایش تخصصی استفاده شود. در دوز تشخیصی عوارض شدید نادرند، اما محافظت تیروئید با یدید پایدار معمولاً بخشی از آمادهسازی است.
اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا تیروئید، فشارخون کنترلنشده یا بیماری قلبی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. فهرست کامل داروهایتان، بهویژه داروهای فشارخون، ضدافسردگی و ضداحتقان را نیز اعلام کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آیوبنگوان ید-۱۳۱ که با نام متایدوبنزیلگوانیدین ید-۱۳۱ هم شناخته میشود، در ردهٔ رادیوداروهای تشخیصی برای شناسایی تومور قرار دارد. آیوبنگوان از نظر رفتاری شبیه نورآدرنالین است و از مسیرهای جذب آن وارد بافتهای عصبی ـ غددی و برخی تومورها میشود. پرتوهای ید-۱۳۱، تجمع دارو را برای دوربین گاما قابل ثبت میکنند. در برخی بیماران، همین تصویربرداری برای اندازهگیری تجمع و برآورد درمان رادیودارویی به کار میرود؛ این کاربرد با درمان با فرآوردههای پرتوزای پرقدرتتر یکی نیست. در دوز تشخیصی، عوارض قابلتوجه معمولاً نادرند، اما تزریق باید در مرکز تخصصی و با پایش لازم انجام شود.
موارد مصرف
- کمک به مکانیابی فئوکروموسیتوما در غدهٔ فوقکلیه و بررسی کانونهای منتشر آن
- کمک به شناسایی نوروبلاستوما و ارزیابی انتشار بیماری
- بررسی برخی پاراگانگلیوما و تومورهای نورواندوکرین دارای جذب آیوبنگوان، از جمله موارد منتخب کارسینوئید
- اندازهگیری تجمع دارو برای برآورد و برنامهریزی درمان رادیودارویی در موارد منتخب
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و فقط بهصورت تزریق وریدی آهسته توسط تیم آموزشدیدهٔ پزشکی هستهای تجویز میشود. پزشک هستهای بر اساس هدف بررسی و شرایط بیمار، مقدار پرتوزایی و زمان تصویربرداری را تعیین میکند. معمولاً برای این بررسی نیازی به ناشتا بودن نیست، مگر مرکز دستور دیگری بدهد. برای محافظت تیروئید ممکن است یدید پایدار، یدید پتاسیم یا محلول لوگول از پیش و چند روز پس از تزریق داده شود؛ آن را خودسرانه شروع، جایگزین یا قطع نکنید. اگر محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق به دفع رادیودارو کمک میکند. زمانبندی تصویربرداری و دستورهای مربوط به تماس با دیگران و بهداشت را کامل اجرا کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مکانیابی فئوکروموسیتوما و بررسی کانونهای منتشر آن
محافظت تیروئید با ید پایدار طبق پروتکل مرکز انجام شود. پایش فشار خون و علائم حیاتی هنگام تزریق ضروری است؛ تصویربرداری معمولاً ۲۴ تا ۷۲ ساعت پس از تزریق انجام میشود.
شناسایی نوروبلاستوما و ارزیابی انتشار بیماری
محافظت تیروئید، هیدراتاسیون کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه طبق دستور مرکز انجام شود. داروهای مختلکنندهٔ برداشت یا ذخیرهسازی آیوبنگوان باید پیش از مطالعه با نظر پزشک بررسی شوند.
بررسی پاراگانگلیوما و تومورهای نورواندوکرین دارای جذب آیوبنگوان، از جمله موارد منتخب کارسینوئید
این بررسی به تومورهای دارای جذب آیوبنگوان محدود میشود. تزریق باید آهسته و با پایش فشار خون و، بر حسب وضعیت بیمار، نوار قلب و سایر علائم حیاتی انجام شود.
اندازهگیری تجمع دارو برای برآورد و برنامهریزی درمان رادیودارویی در موارد منتخب
فعالیت ردیاب برای سنجش تجمع و برنامهریزی درمان با فعالیت درمانی تفاوت دارد؛ زمانهای تصویربرداری، محافظت تیروئید، هیدراتاسیون و پایش طبق پروتکل مرکز تعیین میشود.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، عقبافتادن قاعدگی، قصد بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید؛ در بارداری این فرآوردهٔ پرتوزا نباید تزریق شود.
- هرگونه حساسیت به آیوبنگوان، اجزای محلول، مواد نگهدارنده یا رادیوداروهای قبلی را اعلام کنید؛ همچنین اگر به یدید پتاسیم یا محلول یدِ محافظ تیروئید حساسیت دارید.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، دیالیز، بیماری تیروئید، فشارخون بالا یا کنترلنشده، بیماری قلبی و بینظمی ضربان را مطرح کنید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای، بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید؛ بهویژه داروهای فشارخون، ضدافسردگی، ضداحتقان و محرکها.
- اگر کودک یا نوجوان هستید، یا قرار است دارو به کودک داده شود، سن و شرایط بیماریهای زمینهای را به تیم پزشکی هستهای بگویید؛ کودکان نسبت به پرتوزایی حساسترند.
- این فرآورده برای نوزادان نارس و نوزادان تازهمتولدشده مناسب نیست؛ دربارهٔ مصرف در خردسالان و سالمندان نیز ارزیابی اختصاصی لازم است.
عوارض احتمالی
- ناراحتی یا درد خفیف در محل تزریق
- تهوع یا استفراغ خفیف و گذرا
- تپش قلب کوتاهمدت
- رنگپریدگی یا گرگرفتگی گذرا
- درد شکم خفیف
- افزایش شدید فشارخون یا بحران فشارخون، با سردرد شدید، تپش قلب، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، اختلال دید یا غش: هنگام تزریق فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش حساسیتی شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهش واضح ادرار، ناتوانی در ادرار کردن، تورم دستوپا یا تنگی نفس جدید: همان روز با پزشک تماس بگیرید؛ در صورت شدت علائم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، تورم، قرمزی یا سوزش شدید و رو به افزایش در محل تزریق: پیش از ترک مرکز به تیم درمان اطلاع دهید یا پس از بازگشت فوراً پیگیری کنید.
- خستگی شدید، احساس سرما، یبوست، خشکی پوست یا تغییر وزن که در هفتهها یا ماههای بعد پایدار بماند: برای بررسی کمکاری تیروئید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهم این فرآورده بیشتر با داروهایی است که جذب و ماندگاری آیوبنگوان را در تومور تغییر میدهند و میتوانند نتیجهٔ تصویربرداری را مخدوش کنند. از جملهٔ موارد شناختهشده، برخی داروهای فشارخون مانند لابتالول، رزرپین و بعضی مسدودکنندههای کانال کلسیم؛ داروهای ضداحتقان بینیِ حاوی فنیلافرین یا افدرین؛ برخی ضدافسردگیهای سهحلقهای مانند آمیتریپتیلین و ایمیپرامین؛ و کوکائین هستند. ممکن است لازم باشد یکی از این داروها موقتاً تغییر کند، اما قطع خودسرانهٔ داروی فشارخون یا ضدافسردگی خطرناک است و زمان توقف یا جایگزین را پزشک هستهای تعیین میکند. یدید پتاسیم یا محلول لوگول معمولاً برای محافظت تیروئید عمداً همراه این بررسی داده میشود. تداخل غذایی مهمی شناخته نشده و تداخل اختصاصیِ ثابتشدهای با الکل مطرح نیست؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پرتوزایی ید-۱۳۱ میتواند به جنین آسیب برساند؛ اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا قاعدگیتان عقب افتاده است، پیش از تزریق اطلاع دهید و این فرآورده در بارداری نباید استفاده شود. ید-۱۳۱ وارد شیر میشود؛ شیردهی باید پس از تزریق قطع شود و شیر دوشیدهشده دور ریخته شود. دربارهٔ ازسرگیری شیردهی خودسرانه تصمیم نگیرید، چون برای این رادیودارو ممکن است قطع طولانیمدت یا کامل لازم باشد.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در خانه نیست و بیمار نباید ویال یا باقیماندهٔ آن را جابهجا یا دور بریزد. مرکز پزشکی هستهای آن را معمولاً زیر ۲۵ درجه، بدون یخزدگی و در محفظهٔ سربی اصلی یا حفاظ معادل، طبق مقررات پرتویی نگهداری میکند. تاریخ و ساعت اعتبار درجشده روی برچسب باید رعایت شود و دارو از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول دور بماند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آیوبنگوان ید-۱۳۱ برای تشخیص است یا درمان؟
۰۲چرا باید قبل و بعد از تزریق یدید پتاسیم مصرف کنم؟
۰۳آیا میتوانم داروی فشارخون یا ضدافسردگیام را قبل از تصویربرداری قطع کنم؟
۰۴بعد از تزریق، کنار خانواده بودن مشکلی دارد؟
۰۵اگر بعد از تزریق سردرد یا تپش قلب شدید پیدا کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09IX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.