اتامبوتول
اتامبوتول یک داروی ضدسل است که رشد باکتری عامل بیماری سل را متوقف میکند و همیشه در ترکیب با سایر داروهای ضدسل مصرف میشود.
بیشترین کاربرد آن درمان سل ریوی و خارجریوی است، معمولاً در کنار داروهایی مانند ایزونیازید و ریفامپین.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، احتمال آسیب آن به عصب بینایی است؛ هر تغییری در دید یا تشخیص رنگ باید بیدرنگ به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت بروز هرگونه تغییر در دید، نشانههای آسیب کبدی، واکنش آلرژیک، یا پیش از هرگونه تغییر در نحوهٔ مصرف دارو، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
اتامبوتول یک داروی ضدسل است که بهطور اختصاصی روی باکتری عامل سل (مایکوباکتریوم توبرکلوزیس) و برخی مایکوباکتریهای غیرسلی اثر میکند. این دارو با مهار آنزیمهای سازندهٔ دیوارهٔ سلولی باکتری، بهویژه آرابینوزیلترانسفراز (Arabinosyltransferase)، از رشد و تکثیر آن جلوگیری میکند. اتامبوتول هرگز بهتنهایی برای درمان سل استفاده نمیشود، بلکه همیشه در کنار سایر داروهای ضدسل مانند ایزونیازید و ریفامپین (و گاهی پیرازینامید) در یک رژیم ترکیبی و چندماهه تجویز میشود تا از بروز مقاومت دارویی سل جلوگیری شود. در ایران نیز این دارو عمدتاً بهصورت قرصهای ترکیبی چنددارویی در دسترس است.
موارد مصرف
- درمان سل ریوی فعال، در ترکیب با سایر داروهای ضدسل
- درمان سل خارجریوی (مانند سل غدد لنفاوی یا استخوان) بهصورت ترکیبی
- بخشی از رژیم درمان مجدد سل در صورت عود بیماری
- درمان برخی عفونتهای مایکوباکتریایی غیرسلی (مانند مایکوباکتریوم اویوم) در ترکیب با سایر داروها
روش مصرف
اتامبوتول بهصورت قرص عرضه میشود و معمولاً روزی یکبار، همراه با سایر داروهای ضدسل مصرف میگردد. میتوان آن را با غذا یا با معدهٔ خالی خورد؛ اگر باعث ناراحتی معده شود، مصرف آن همراه با غذا معمولاً کمککننده است. تلاش کنید دارو را هر روز در ساعت مشخصی مصرف کنید تا سطح مؤثر آن در بدن حفظ شود. نکتهٔ بسیار مهم در درمان سل، پایبندی کامل بیمار به دورهٔ درمان است؛ حتی اگر پس از مدتی احساس بهبودی کردید، بههیچوجه دارو را خودسرانه قطع نکنید، چون قطع زودهنگام میتواند به عود بیماری و مقاومت دارویی سل بینجامد. مقدار مصرف، تعداد قرصها و مدت دقیق درمان را فقط پزشک، متناسب با شرایط شما، تعیین میکند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنش نامناسب به اتامبوتول یا سایر داروهای ضدسل
- هر مشکل یا بیماری چشمی موجود، برای انجام معاینهٔ پایهٔ بینایی پیش از شروع درمان
- بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه، که ممکن است نیازمند تنظیم ویژه در درمان باشد
- سابقهٔ نقرس یا سطح بالای اسید اوریک خون
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفی، بهویژه در مورد کودکانی که نمیتوانند تغییرات دید خود را بهخوبی بیان کنند
عوارض احتمالی
- حالت تهوع و کاهش اشتها
- ناراحتی یا درد خفیف شکم
- سردرد و سرگیجه
- درد خفیف مفاصل، بهدلیل افزایش اسید اوریک خون
- خارش یا راش خفیف پوستی
- هرگونه تغییر در دید مانند تارشدن دید، کاهش وضوح بینایی یا دشواری در تشخیص رنگ سبز از قرمز — در این حالت مصرف دارو را ادامه ندهید و همان روز با پزشک تماس بگیرید، چون این نشانهها میتوانند به آسیب عصب بینایی مربوط باشند
- نشانههای احتمالی آسیب کبدی مانند زردشدن پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره، یا بیاشتهایی و خستگی شدید و ادامهدار — در این موارد سریع به پزشک مراجعه کنید
- بیحسی، گزگز یا سوزنسوزنشدن مداوم در دستها و پاها که میتواند نشانهٔ آسیب به اعصاب محیطی باشد — این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، دشواری در تنفس، یا کهیر گسترده — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- درد ناگهانی و شدید مفصل، بهعنوان نشانهٔ احتمالی حملهٔ نقرس — این را نیز به پزشک خود اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اتامبوتول برخلاف برخی داروهای ضدسل دیگر، تداخلهای دارویی شناختهشدهٔ گستردهای ندارد، اما مصرف همزمان با آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم میتواند جذب آن را کاهش دهد؛ بهتر است میان مصرف این دو، فاصلهٔ زمانی مناسب رعایت شود. از آنجا که اتامبوتول معمولاً بهصورت ترکیبی با سایر داروهای ضدسل مانند ایزونیازید و ریفامپین مصرف میشود، مصرف الکل در طول این دوره میتواند فشار بیشتری به کبد وارد کند و بهتر است محدود یا قطع شود. بهطور کلی، فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهیای را که مصرف میکنید، به پزشک و داروساز خود بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اتامبوتول یکی از داروهای ضدسلی است که در میان گزینههای این گروه، معمولاً ایمنتر برای دوران بارداری در نظر گرفته میشود، چرا که درماننشدن سل فعال برای مادر و جنین خطر بهمراتب بیشتری دارد. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود، اما اغلب مراجع معتبر آن را در دوران شیردهی قابل قبول میدانند. با این حال، از آنجا که این دارو معمولاً در قالب ترکیب با سایر داروهای ضدسل مصرف میشود، تصمیم نهایی دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی باید تنها با نظر و پیگیری پزشک متخصص انجام شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت مستقیم نگهداری کنید و از نگهداری آن در حمام یا نزدیک سینک ظرفشویی خودداری کنید. قرصها را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 275 mg / 75 mg / 150 mg |
| قرص | 275 mg / 75 mg / 400 mg / 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا اتامبوتول همیشه همراه با داروهای دیگر تجویز میشود، نه بهتنهایی؟
۰۲چرا باید پیش و در طول درمان با اتامبوتول معاینهٔ چشم انجام دهم؟
۰۳اگر متوجه شدم رنگها را کمی متفاوت از قبل میبینم، چه کار کنم؟
۰۴آیا مصرف الکل در دوران درمان با این دارو مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم، باید چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۸ سازنده، در گروه J04AM06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.