اتامبوتول
اتامبوتول داروی ضدمیکروباکتریایی از خانوادهٔ داروهای خطِ اولِ ضدسل است که از تکثیرِ باکتریِ عاملِ سل جلوگیری میکند.
این دارو همیشه در ترکیب با چند داروی ضدسلِ دیگر برای درمانِ سلِ ریوی و برخی از انواعِ سلِ خارجریوی مصرف میشود.
مهمترین نگرانی دربارهٔ اتامبوتول، احتمالِ آسیب به عصبِ بینایی است؛ به همین دلیل معاینهٔ چشم پیش و در طولِ درمان اهمیتِ زیادی دارد.
در صورتِ بروزِ هر گونه تاریِ دید، تغییر در تشخیصِ رنگها، یا هر عارضهٔ غیرمعمول، باید بدونِ فوتِ وقت با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اتامبوتول یک داروی ضدمیکروباکتریاییِ اختصاصی برای درمانِ سل و از داروهای خطِ اولِ این بیماری است. مکانیسمِ اثرِ آن مهارِ آنزیمی است که در ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتریِ مایکوباکتریوم توبرکلوزیس نقش دارد و بدونِ آن، باکتری نمیتواند بهدرستی تکثیر شود. این دارو هرگز بهتنهایی تجویز نمیشود؛ همواره بخشی از یک رژیمِ ترکیبیِ چند دارویی است، زیرا مصرفِ تکیِ هر داروی ضدسل خطرِ مقاومتِ باکتریایی را بهشدت بالا میبرد. هدفِ اصلی از افزودنِ اتامبوتول به رژیمِ درمانی، کمک به ریشهکنِ کاملِ باکتری و کاهشِ احتمالِ عودِ بیماری است.
موارد مصرف
- درمانِ ترکیبیِ سلِ ریویِ فعال، همراه با سایرِ داروهای ضدسل
- درمانِ برخی از انواعِ سلِ خارجریوی، بهعنوانِ بخشی از رژیمِ چند دارویی
- کمک به پیشگیری از مقاومتِ باکتریایی در طولِ درمانِ سل
- درمانِ برخی عفونتهای مایکوباکتریاییِ غیرتوبرکلوزیس (مانند مجموعهٔ مایکوباکتریومِ آویوم) به تشخیصِ پزشک
روش مصرف
اتامبوتول معمولاً یکبار در روز و ترجیحاً هر روز در یک ساعتِ مشخص مصرف میشود تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند؛ میتوان آن را با غذا یا بدونِ غذا خورد و اگر معده با آن ناراحت میشود، مصرفِ همراهِ غذا معمولاً کمککننده است. چون آنتیاسیدهای حاویِ آلومینیوم میتوانند جذبِ این دارو را کم کنند، بهتر است فاصلهٔ زمانیِ مناسبی میانِ مصرفِ آنها رعایت شود؛ در این باره از داروساز راهنمایی بگیرید. تکمیلِ کاملِ دورهٔ درمان، حتی پس از بهبودِ علائم، برای موفقیتِ نهاییِ درمانِ سل حیاتی است و قطعِ خودسرانه یا نامنظمِ دارو نباید بدونِ نظرِ پزشک انجام شود. مقدارِ مصرف و طولِ دقیقِ دورهٔ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ شرایطِ هر بیمار تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل ریوی فعال
با یا بدون غذا مصرف میشود. هرگز بهتنهایی مصرف نشود؛ کاهش دید یا اختلال تشخیص رنگ را فوراً گزارش کنید.
سل خارجریوی
مدت مصرف با محل درگیری و نتیجه آزمایش حساسیت تعیین میشود و در سل مننژی یا استخوانی ممکن است طولانیتر باشد.
جلوگیری از ایجاد مقاومت دارویی در درمان سل
برای پیشگیری از مقاومت، هرگز بهصورت تکدارویی مصرف نشود و مدت درمان بر اساس نوع سل و حساسیت میکروب تعیین شود.
عفونتهای مایکوباکتریایی غیرسلّی، مانند مجموعه مایکوباکتریوم آویوم
دوز و فاصله مصرف با گونه مایکوباکتریوم و شدت بیماری تغییر میکند و درمان باید با پایش منظم بینایی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به اتامبوتول یا هر یک از اجزای دارو
- هر مشکلِ چشمیِ موجود، بهویژه التهابِ عصبِ بینایی یا بیماریهای شبکیه
- بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه
- سابقهٔ نقرس یا بالا بودنِ اسیدِ اوریکِ خون
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و آنتیاسیدهای مصرفی
عوارض احتمالی
- کاهشِ اشتها و حالتِ تهوع
- سردرد یا سرگیجه
- دردِ مفاصل
- بیحسی یا گزگزِ خفیف در دستها و پاها
- تاریِ دید، کاهشِ توانایی در تشخیصِ رنگِ سبز از قرمز، یا کوچکشدنِ میدانِ دید — بدونِ فوتِ وقت با پزشک یا چشمپزشک تماس بگیرید
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا خستگیِ غیرعادی که میتواند نشانِ آسیبِ کبدی باشد — به پزشک اطلاع دهید
- تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده، یا تنگیِ نفس که نشانِ واکنشِ آلرژیکِ شدید است — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- دردِ ناگهانی و شدیدِ مفصل همراه با تورم، که میتواند نشانِ حملهٔ نقرس باشد — با پزشکِ خود در میان بگذارید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آنتیاسیدهای حاویِ آلومینیوم هیدروکسید میتوانند جذبِ اتامبوتول از دستگاهِ گوارش را کاهش دهند؛ برای پیشگیری از این تداخل، فاصلهگذاریِ زمانیِ مناسب میانِ مصرفِ آنها توصیه میشود. اتامبوتول همواره در کنارِ سایرِ داروهای ضدسل مصرف میشود و پزشک با انتخابِ دقیقِ ترکیبِ دارویی، تداخلهای احتمالیِ این رژیم را مدیریت میکند؛ به همین دلیل هرگز دارویی را خودسرانه به این ترکیب اضافه یا از آن حذف نکنید. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هر تداخلِ احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر اساسِ شواهدِ موجود، اتامبوتول یکی از داروهای ضدسلی است که در دورانِ بارداری، در صورتِ نیاز به درمانِ سل، معمولاً قابلِ استفاده در نظر گرفته میشود؛ چراکه خطرِ درماننشدنِ سل برای مادر و جنین معمولاً بیش از خطرِ احتمالیِ دارو ارزیابی میشود. با این حال، تصمیمِ نهایی و انتخابِ کاملِ رژیمِ درمانی تنها بر عهدهٔ پزشکِ متخصص است. مقدارِ کمی از این دارو ممکن است در شیرِ مادر ظاهر شود؛ در دورانِ شیردهی نیز مصرفِ آن باید با هماهنگیِ پزشک و همراه با پایشِ نوزاد انجام گیرد.
نگهداری
اتامبوتول را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. دارو را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 400 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان اتامبوتول را بهتنهایی برای درمانِ سل مصرف کرد؟
۰۲چرا در طولِ مصرفِ اتامبوتول باید به چشمپزشک مراجعه کرد؟
۰۳آیا اتامبوتول میتواند نقرس را تشدید کند؟
۰۴اگر با مصرفِ اتامبوتول حالم بهتر شد، میتوانم زودتر دارو را قطع کنم؟
۰۵آیا اتامبوتول برای کودکان بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه J04AK02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.