بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · عفونت و آنتی‌بیوتیک

اتامبوتول

Ethambutol Hydrochloride
رده ATC J04AK02شکل قرصدوز 400 mgبرند در ایران ۱
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

اتامبوتول داروی ضدمیکروباکتریایی از خانوادهٔ داروهای خطِ اولِ ضدسل است که از تکثیرِ باکتریِ عاملِ سل جلوگیری می‌کند.

بیشتر برای چه؟

این دارو همیشه در ترکیب با چند داروی ضدسلِ دیگر برای درمانِ سلِ ریوی و برخی از انواعِ سلِ خارج‌ریوی مصرف می‌شود.

نکتهٔ ایمنی مهم

مهم‌ترین نگرانی دربارهٔ اتامبوتول، احتمالِ آسیب به عصبِ بینایی است؛ به همین دلیل معاینهٔ چشم پیش و در طولِ درمان اهمیتِ زیادی دارد.

کِی با پزشک تماس بگیرید

در صورتِ بروزِ هر گونه تاریِ دید، تغییر در تشخیصِ رنگ‌ها، یا هر عارضهٔ غیرمعمول، باید بدونِ فوتِ وقت با پزشک تماس گرفت.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Ethambutol
۰۲

معرفی دارو

اتامبوتول یک داروی ضدمیکروباکتریاییِ اختصاصی برای درمانِ سل و از داروهای خطِ اولِ این بیماری است. مکانیسمِ اثرِ آن مهارِ آنزیمی است که در ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتریِ مایکوباکتریوم توبرکلوزیس نقش دارد و بدونِ آن، باکتری نمی‌تواند به‌درستی تکثیر شود. این دارو هرگز به‌تنهایی تجویز نمی‌شود؛ همواره بخشی از یک رژیمِ ترکیبیِ چند دارویی است، زیرا مصرفِ تکیِ هر داروی ضدسل خطرِ مقاومتِ باکتریایی را به‌شدت بالا می‌برد. هدفِ اصلی از افزودنِ اتامبوتول به رژیمِ درمانی، کمک به ریشه‌کنِ کاملِ باکتری و کاهشِ احتمالِ عودِ بیماری است.

۰۳

موارد مصرف

  • درمانِ ترکیبیِ سلِ ریویِ فعال، همراه با سایرِ داروهای ضدسل
  • درمانِ برخی از انواعِ سلِ خارج‌ریوی، به‌عنوانِ بخشی از رژیمِ چند دارویی
  • کمک به پیشگیری از مقاومتِ باکتریایی در طولِ درمانِ سل
  • درمانِ برخی عفونت‌های مایکوباکتریاییِ غیرتوبرکلوزیس (مانند مجموعهٔ مایکوباکتریومِ آویوم) به تشخیصِ پزشک
۰۴

روش مصرف

اتامبوتول معمولاً یک‌بار در روز و ترجیحاً هر روز در یک ساعتِ مشخص مصرف می‌شود تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند؛ می‌توان آن را با غذا یا بدونِ غذا خورد و اگر معده با آن ناراحت می‌شود، مصرفِ همراهِ غذا معمولاً کمک‌کننده است. چون آنتی‌اسیدهای حاویِ آلومینیوم می‌توانند جذبِ این دارو را کم کنند، بهتر است فاصلهٔ زمانیِ مناسبی میانِ مصرفِ آن‌ها رعایت شود؛ در این باره از داروساز راهنمایی بگیرید. تکمیلِ کاملِ دورهٔ درمان، حتی پس از بهبودِ علائم، برای موفقیتِ نهاییِ درمانِ سل حیاتی است و قطعِ خودسرانه یا نامنظمِ دارو نباید بدونِ نظرِ پزشک انجام شود. مقدارِ مصرف و طولِ دقیقِ دورهٔ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ شرایطِ هر بیمار تعیین می‌کند.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

سل ریوی فعال

بزرگسالان۱۵ تا ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با رژیم چنددارویی ضدسل؛ معمولاً در ۲ ماه نخست درمان.
کودکان۱۵ تا ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با سایر داروهای ضدسل.

با یا بدون غذا مصرف می‌شود. هرگز به‌تنهایی مصرف نشود؛ کاهش دید یا اختلال تشخیص رنگ را فوراً گزارش کنید.

سل خارج‌ریوی

بزرگسالان۱۵ تا ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با سایر داروهای ضدسل؛ معمولاً در فاز ابتدایی، حدود ۲ ماه.
کودکان۱۵ تا ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با رژیم چنددارویی.

مدت مصرف با محل درگیری و نتیجه آزمایش حساسیت تعیین می‌شود و در سل مننژی یا استخوانی ممکن است طولانی‌تر باشد.

جلوگیری از ایجاد مقاومت دارویی در درمان سل

بزرگسالاندوز مستقل ندارد؛ همان دوز مناسب نوع سل، معمولاً ۱۵ تا ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با رژیم کامل ضدسل.
کودکاندوز مستقل ندارد؛ همان دوز مناسب نوع سل، معمولاً ۱۵ تا ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با رژیم کامل ضدسل.

برای پیشگیری از مقاومت، هرگز به‌صورت تک‌دارویی مصرف نشود و مدت درمان بر اساس نوع سل و حساسیت میکروب تعیین شود.

عفونت‌های مایکوباکتریایی غیرسلّی، مانند مجموعه مایکوباکتریوم آویوم

بزرگسالان۱۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، یک بار در روز، همراه با سایر داروهای فعال در رژیم چنددارویی؛ معمولاً تا دست‌کم ۱۲ ماه پس از منفی‌شدن کشت.

دوز و فاصله مصرف با گونه مایکوباکتریوم و شدت بیماری تغییر می‌کند و درمان باید با پایش منظم بینایی انجام شود.

تنظیم دوز: اتامبوتول عمدتاً از کلیه دفع می‌شود؛ در نارسایی کلیه یا دیالیز و نیز در سالمندان، مقدار یا فاصله مصرف باید بر اساس عملکرد کلیه و با نظر پزشک تنظیم شود. در بیماری کبدی معمولاً تنظیم اختصاصی دوز اتامبوتول لازم نیست، اما کل رژیم و آزمایش‌ها باید پایش شود؛ پزشک دوز دقیق را بر اساس سن، وزن، شدت بیماری و وضعیت کلیه و کبد تعیین می‌کند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • سابقهٔ حساسیت به اتامبوتول یا هر یک از اجزای دارو
  • هر مشکلِ چشمیِ موجود، به‌ویژه التهابِ عصبِ بینایی یا بیماری‌های شبکیه
  • بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه
  • سابقهٔ نقرس یا بالا بودنِ اسیدِ اوریکِ خون
  • بارداری، شیردهی یا برنامه‌ریزی برای بارداری
  • فهرستِ کاملِ داروها، مکمل‌ها و آنتی‌اسیدهای مصرفی
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • کاهشِ اشتها و حالتِ تهوع
  • سردرد یا سرگیجه
  • دردِ مفاصل
  • بی‌حسی یا گزگزِ خفیف در دست‌ها و پاها
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • تاریِ دید، کاهشِ توانایی در تشخیصِ رنگِ سبز از قرمز، یا کوچک‌شدنِ میدانِ دید — بدونِ فوتِ وقت با پزشک یا چشم‌پزشک تماس بگیرید
  • زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، یا خستگیِ غیرعادی که می‌تواند نشانِ آسیبِ کبدی باشد — به پزشک اطلاع دهید
  • تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده، یا تنگیِ نفس که نشانِ واکنشِ آلرژیکِ شدید است — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
  • دردِ ناگهانی و شدیدِ مفصل همراه با تورم، که می‌تواند نشانِ حملهٔ نقرس باشد — با پزشکِ خود در میان بگذارید

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

آنتی‌اسیدهای حاویِ آلومینیوم هیدروکسید می‌توانند جذبِ اتامبوتول از دستگاهِ گوارش را کاهش دهند؛ برای پیشگیری از این تداخل، فاصله‌گذاریِ زمانیِ مناسب میانِ مصرفِ آن‌ها توصیه می‌شود. اتامبوتول همواره در کنارِ سایرِ داروهای ضدسل مصرف می‌شود و پزشک با انتخابِ دقیقِ ترکیبِ دارویی، تداخل‌های احتمالیِ این رژیم را مدیریت می‌کند؛ به همین دلیل هرگز دارویی را خودسرانه به این ترکیب اضافه یا از آن حذف نکنید. فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هر تداخلِ احتمالی پیشگیری شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

بر اساسِ شواهدِ موجود، اتامبوتول یکی از داروهای ضدسلی است که در دورانِ بارداری، در صورتِ نیاز به درمانِ سل، معمولاً قابلِ استفاده در نظر گرفته می‌شود؛ چراکه خطرِ درمان‌نشدنِ سل برای مادر و جنین معمولاً بیش از خطرِ احتمالیِ دارو ارزیابی می‌شود. با این حال، تصمیمِ نهایی و انتخابِ کاملِ رژیمِ درمانی تنها بر عهدهٔ پزشکِ متخصص است. مقدارِ کمی از این دارو ممکن است در شیرِ مادر ظاهر شود؛ در دورانِ شیردهی نیز مصرفِ آن باید با هماهنگیِ پزشک و همراه با پایشِ نوزاد انجام گیرد.

۱۰

نگهداری

اتامبوتول را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. دارو را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخ‌گذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
قرص400 mg
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
اتامبوتول ETHAMBUTOL
100 in 1 BOTTLE
ANG Lifesciences India Limited
قرص
اتامبوتول ETHAMBUTOL
100 TABLET in 10 BLISTER PACK in 1 PACKAGE
Kwality Pharmaceuticals Ltd.
قرص
اتامبوتول ETHAMBUTOL
100 MILLIGRAM in 1 BOTTLE · 100 in 1 BOTTLE
ایران دارو
قرص
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا می‌توان اتامبوتول را به‌تنهایی برای درمانِ سل مصرف کرد؟
خیر. اتامبوتول همیشه باید همراه با چند داروی ضدسلِ دیگر مصرف شود. مصرفِ تنهای آن خطرِ مقاومتِ باکتریایی را به‌شدت بالا می‌برد و می‌تواند کلِ درمان را ناکارآمد کند.
۰۲چرا در طولِ مصرفِ اتامبوتول باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟
چون یکی از عوارضِ مهمِ این دارو، احتمالِ آسیب به عصبِ بینایی است. معاینهٔ چشم پیش از شروعِ درمان و پایشِ دوره‌ای در طولِ مصرف کمک می‌کند هر تغییری در دید زود تشخیص داده شود و از آسیبِ دائمی پیشگیری شود.
۰۳آیا اتامبوتول می‌تواند نقرس را تشدید کند؟
بله، این دارو می‌تواند سطحِ اسیدِ اوریکِ خون را بالا ببرد و در برخی افراد زمینه‌سازِ حملهٔ نقرس شود. اگر سابقهٔ نقرس دارید، پیش از شروعِ درمان حتماً به پزشکِ خود اطلاع دهید.
۰۴اگر با مصرفِ اتامبوتول حالم بهتر شد، می‌توانم زودتر دارو را قطع کنم؟
خیر. بهبودِ علائم به‌معنایِ از‌بین‌رفتنِ کاملِ باکتری نیست. قطعِ زودهنگام یا نامنظمِ دارو می‌تواند به بازگشتِ بیماری و مقاومتِ داروییِ خطرناک منجر شود؛ دورهٔ درمان را فقط طبقِ برنامهٔ پزشک به پایان برسانید.
۰۵آیا اتامبوتول برای کودکان بی‌خطر است؟
در کودکانِ خردسالی که نمی‌توانند تغییراتِ دیدِ خود را به‌درستی توصیف کنند، مصرفِ این دارو نیازمندِ احتیاطِ بیشتر است. پزشک با در نظر گرفتنِ سن و شرایطِ کودک، دربارهٔ لزوم و نحوهٔ مصرف و پایش تصمیم می‌گیرد.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه J04AK02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.