پیرازینامید
پیرازینامید داروییِ ضدسل (باکتریکش) است که همیشه در ترکیب با چند داروی دیگر، برای نابودیِ باکتریِ عاملِ سل بهکار میرود.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ سلِ فعالِ ریوی و خارجریوی است، معمولاً در فازِ ابتداییِ یک رژیمِ چنددارویی.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ این دارو، احتمالِ آسیبِ کبدی است؛ به همین دلیل در طولِ درمان باید عملکردِ کبد بهطورِ منظم بررسی شود.
در صورتِ بروزِ زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره، دردِ شدیدِ شکم، تورمِ دردناکِ مفاصل یا هر نشانهٔ آلرژیِ شدید، بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیرازینامید یکی از داروهای خطِ اولِ درمانِ سل (ضدسل) است که همواره در ترکیب با چند داروی دیگر، نه بهتنهایی، برای درمانِ سلِ فعالِ ریه یا سایرِ اندامها بهکار میرود و در ایران معمولاً به شکلِ قرص در دسترس است. این دارو در بدن به مادهٔ فعال تبدیل میشود و در محیطِ اسیدیِ داخلِ سلولهای آلوده، رشدِ باکتریِ سل را متوقف میکند؛ به همین دلیل در نابودیِ باکتریهای نیمهخفته که با داروهای دیگر بهخوبی از بین نمیروند، نقشِ ویژهای دارد. هدفِ اصلی از افزودنِ پیرازینامید به رژیمِ درمانی، کوتاهترکردنِ دورهٔ کلیِ درمانِ سل و کاهشِ احتمالِ عودِ بیماری است. مصرفِ آن معمولاً در چند ماهِ نخستِ درمان و طبقِ برنامهٔ دقیقِ پزشک انجام میشود.
موارد مصرف
- درمانِ سلِ فعالِ ریوی، همراه با سایر داروهای ضدسل
- درمانِ سلِ فعال در اندامهای خارج از ریه، در قالبِ رژیمِ چنددارویی
- جزئی از فازِ فشردهٔ ابتداییِ رژیمِ استانداردِ درمانِ سل
- کمک به کوتاهترکردنِ کلِ دورهٔ درمانِ سل
- کمک به کاهشِ خطرِ عودِ بیماری و مقاومشدنِ باکتریِ سل به داروها
روش مصرف
پیرازینامید را دقیقاً طبقِ برنامه و مدتی که پزشک تعیین کرده مصرف کنید، معمولاً همراه با سایر داروهای ضدسل و در یک نوبتِ ثابت از روز. مصرفِ آن همراه با غذا میتواند ناراحتیِ گوارشی را کمتر کند، اما دربارهٔ زمانِ دقیقِ مصرف نسبت به غذا از پزشک یا داروسازِ خود بپرسید. نکتهٔ بسیار مهم این است که حتی اگر پس از مدتی احساسِ بهبود کردید، هرگز خودسرانه دارو را قطع نکنید یا نوبتی را حذف نکنید؛ ناتمامگذاشتنِ درمانِ سل میتواند به بازگشتِ بیماری یا مقاومشدنِ باکتری به داروها بینجامد. اگر نوبتی را فراموش کردید یا ادامهٔ مصرف برایتان دشوار شد، پیش از هر تصمیمی با پزشکِ معالجِ خود تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل فعال ریوی
همراه سایر داروهای ضدسل مصرف شود و هرگز بهتنهایی استفاده نشود؛ معمولاً پس از فاز فشرده قطع میشود.
سل فعال خارجریوی
در سل مننژ، استخوان یا مفصل ممکن است کل دورهٔ درمان طولانیتر باشد، اما پیرازینامید معمولاً فقط در فاز فشرده مصرف میشود و باید همراه رژیم کامل ضدسل باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا هپاتیت، در گذشته یا هماکنون
- سابقهٔ نقرس یا بالابودنِ اسیدِ اوریکِ خون
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا نارساییِ کلیه
- سابقهٔ حساسیت به پیرازینامید یا سایر داروهای ضدسل
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه هر داروی اثرگذار بر کبد
عوارض احتمالی
- تهوع و کاهشِ اشتها
- دردِ مفاصل (بدونِ نشانههای نقرسِ واقعی)
- برافروختگی یا حساسیتِ پوست به نورِ آفتاب
- خستگی یا بیحالیِ خفیف
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- تورمِ صورت، لب یا زبان، تنگیِ نفس یا کهیرِ گسترده — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید
- دردِ شدید و ناگهانیِ یک مفصل همراه با قرمزی و تورم — میتواند نشانهٔ حملهٔ نقرس باشد؛ موضوع را در اولین فرصت به پزشک اطلاع دهید
- تاولزدن یا پوستهپوستهشدنِ گستردهٔ پوست — نشانهٔ نادر ولی جدیِ یک واکنشِ پوستی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیرازینامید معمولاً همراه با چند داروی ضدسلِ دیگر تجویز میشود؛ مجموعِ این داروها خطرِ آسیبِ کبدی را بیشتر از هرکدام بهتنهایی میکند، به همین دلیل پزشک در طولِ درمان عملکردِ کبد را بهطورِ منظم پیگیری میکند. مصرفِ الکل نیز همین خطر را بالا میبرد و بهتر است در دورانِ درمان کنار گذاشته شود. از سویی، چون پیرازینامید سطحِ اسیدِ اوریکِ خون را افزایش میدهد، ممکن است اثرِ برخی داروهای کاهشدهندهٔ اسیدِ اوریک یا داروهای نقرس با حالتِ معمول متفاوت باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی بررسی و کنترل شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای محدودی دربارهٔ اثرِ پیرازینامید در بارداری در دست است، اما در بیشترِ راهنماهای درمانِ سل، وقتی سلِ فعال در دورانِ بارداری تشخیص داده شود، این دارو همراه با سایر داروهای استاندارد و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص تجویز میشود، زیرا درماننشدنِ سل برای مادر و جنین خطرِ بیشتری دارد. مقدارِ اندکی از دارو ممکن است به شیرِ مادر منتقل شود، ولی بر پایهٔ شواهدِ موجود، معمولاً با شیردهی ناسازگار دانسته نمیشود. در هر دو حالت، تصمیمِ نهایی باید با پزشکِ متخصص و متناسب با شرایطِ فردی گرفته شود.
نگهداری
پیرازینامید را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا باید پیرازینامید را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۲چرا در طولِ مصرفِ این دارو باید آزمایشِ کبد بدهم؟
۰۳آیا این دارو باعثِ نقرس میشود؟
۰۴اگر یک نوبت از دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵چرا حتی بعد از بهترشدنِ حالم باید مصرفِ دارو را ادامه دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۶ سازنده، در گروه J04AK01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.