دکسترومتورفان/پسودوافدرین/گایافنزین
این دارو یک شربت ترکیبی برای علائم دستگاه تنفس است: دکسترومتورفان سرفه را کاهش میدهد، پسودوافدرین گرفتگی بینی را کم میکند و گایافنزین، در انواع حاوی آن، به رقیق شدن خلط کمک میکند.
بیشتر برای تسکین موقت سرفه و گرفتگی بینیِ همراه سرماخوردگی به کار میرود. اگر نوع فرآورده گایافنزین داشته باشد، برای کمک به خروج خلط هم استفاده میشود.
همراهی این دارو با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز ممنوع است و پس از قطع آنها باید دستکم ۱۴ روز فاصله باشد. پسودوافدرین میتواند فشار خون و ضربان قلب را بالا ببرد و دکسترومتورفان با برخی ضدافسردگیها تداخل مهم دارد.
اگر فشار خون بالا، بیماری قلبی، پرکاری تیروئید، آبسیاه، بزرگی پروستات، بیماری کبد یا کلیه دارید، یا داروی ضدافسردگی یا ترامادول مصرف میکنید، پیش از مصرف مطرح کنید. سرفه طولانی، خلط فراوان، تنگی نفس، تب، درد قفسه سینه یا علائم حساسیت به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این فرآورده یک شربت ترکیبی از داروی ضدسرفه، ضداحتقان بینی و خلطآور است. دکسترومتورفان با اثر مرکزی، پیام ایجادکننده سرفه را مهار میکند؛ پسودوافدرین تورم رگهای مخاط بینی را کاهش میدهد؛ و گایافنزین در فرآوردههای حاوی آن، ترشحات راههای هوایی را رقیقتر میکند تا خروج خلط آسانتر شود. هدف آن کاهش موقت علائم سرماخوردگی است، نه درمان علت عفونت یا سرفه مزمن. چون قدرتها و ترکیبهای عرضهشده یکسان نیستند، وجود یا نبود گایافنزین را روی برچسب همان شربت بررسی کنید.
موارد مصرف
- تسکین موقت سرفه خشک و تحریکی همراه سرماخوردگی
- کاهش گرفتگی و احتقان بینی در سرماخوردگی
- کمک به رقیق شدن خلط و آسانتر شدن خروج آن در فرآوردههای حاوی گایافنزین
- کاهش موقت تحریک خفیف گلو و راههای هوایی که باعث سرفه میشود
روش مصرف
این شربت را فقط مطابق نسخه یا دستور درجشده برای همان قدرت مصرف کنید؛ دوزها بین انواع مختلف یکسان نیست. پیش از هر بار مصرف بطری را خوب تکان دهید و مقدار را با پیمانه یا سرنگ مدرج بسنجید، نه با قاشق آشپزخانه. دارو را میتوان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد؛ اگر معده را ناراحت میکند، همراه غذا و در انواع حاوی گایافنزین با نوشیدن مایعات کافی مصرف شود. پسودوافدرین ممکن است بیخوابی ایجاد کند؛ تا زمان شناخت اثر دارو از رانندگی و کارهای نیازمند هوشیاری کامل پرهیز کنید. همزمان چند فرآورده برای سرفه، سرماخوردگی یا گرفتگی بینی مصرف نکنید و در صورت فراموشی یک نوبت، نوبت بعد را دو برابر نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرفهٔ خشک و تحریکی همراه سرماخوردگی
برای مصرف کوتاهمدتِ سرفهٔ ناشی از تحریک خفیف است؛ در سرفهٔ مزمن، سرفهٔ همراه خلط فراوان یا تداوم و عود سرفه، ارزیابی پزشکی لازم است.
گرفتگی و احتقان بینی ناشی از سرماخوردگی
در صورت بروز تپش قلب، بیقراری، سرگیجه، بیخوابی یا افزایش فشارخون، مصرف را متوقف و با پزشک مشورت کنید.
رقیق شدن خلط و آسانتر شدن خروج ترشحات راههای هوایی در سرماخوردگی
این کاربرد فقط مربوط به فرآوردهای است که گایافنزین داشته باشد؛ نوشیدن مایعات کافی میتواند به رقیق شدن ترشحات کمک کند.
تحریک خفیف گلو و راههای هوایی که باعث سرفه میشود
اگر سرفه در مدت کوتاه برطرف نشد، عود کرد یا با تب، بثورات پوستی یا سردرد مداوم همراه شد، به پزشک مراجعه کنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به دکسترومتورفان، پسودوافدرین، گایافنزین یا مواد غیرفعال فرآورده را از قبل اعلام کنید.
- اگر فشار خون بالا، بیماری قلبی یا ضربان نامنظم، پرکاری تیروئید، دیابت، آبسیاه، بزرگی پروستات یا مشکل ادرار دارید، مصرف پسودوافدرین نیازمند بررسی است.
- سابقه بیماری کبد یا کلیه، آسم، برونشیت مزمن، آمفیزم، خطر نارسایی تنفسی، سرفه مزمن یا سرفه همراه خلط زیاد را مطرح کنید؛ این موارد ممکن است به درمان دیگری نیاز داشته باشند.
- اگر در ۱۴ روز گذشته مهارکننده مونوآمیناکسیداز مصرف کردهاید، یا ضدافسردگی، ترامادول، لاینزولید، برخی داروهای میگرن یا مکمل اثرگذار بر سروتونین میگیرید، نام دارو و زمان آخرین نوبت را بگویید.
- بارداری یا شیردهی، سالمندی و مصرف داروهای قلب و فشار خون را اطلاع دهید؛ سالمندان ممکن است به سرگیجه، بیخوابی، تپش قلب یا احتباس ادرار حساستر باشند.
- برای کودکان، بهویژه زیر ۶ سال، خودسرانه استفاده نکنید؛ سن مجاز و مقدار مصرف به ترکیب و قدرت همان فرآورده بستگی دارد.
عوارض احتمالی
- تهوع، دلبههمخوردگی یا ناراحتی معده
- خشکی دهان
- سردرد
- سرگیجه یا خوابآلودگی
- بیقراری، عصبیشدن یا لرزش خفیف
- بیخوابی یا تپش قلب
- تورم لب، زبان، صورت یا گلو، تنگی نفس، خسخس یا کهیر گسترده: مصرف را قطع کنید و با اورژانس تماس بگیرید.
- بیقراری شدید، گیجی، تب، تعریق زیاد، لرزش، سفتی عضلات، اسهال یا ضربان بسیار سریع، بهویژه همراه ضدافسردگیها: احتمال سندرم سروتونین مطرح است و به مراقبت فوری نیاز دارد.
- درد قفسه سینه، تپش قلب سریع یا نامنظم، سردرد بسیار شدید یا ناگهانی، غش یا تنگی نفس: مصرف را متوقف کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- خوابآلودگی شدید، توهم، تشنج، بیهوشی یا تنفس آهسته، بهویژه پس از مصرف بیش از مقدار تجویزشده: احتمال مسمومیت وجود دارد؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- درد شدید چشم، تاری دید، دیدن هاله اطراف نور یا ناتوانی در ادرار کردن: مصرف را متوقف کنید و سریع ارزیابی پزشکی شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همزمانی این شربت با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز یا مصرف آن تا ۱۴ روز پس از قطع این داروها ممنوع است. دکسترومتورفان با برخی ضدافسردگیها مانند فلوکستین، پاروکستین و بوپروپیون، ترامادول، لاینزولید و بعضی داروهای میگرن میتواند خطر سندرم سروتونین یا افزایش عوارض را بیشتر کند. پسودوافدرین نیز با داروهای ضداحتقان دیگر، محرکها و برخی داروهای قلب و فشار خون تداخل دارد و کافئین زیاد میتواند بیقراری، تپش قلب و بیخوابی را تشدید کند. الکل و داروهای خوابآور نیز ممکن است خوابآلودگی و اختلال هوشیاری را بیشتر کنند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، بهویژه در سهماهه نخست، این فرآورده را خودسرانه مصرف نکنید؛ دادههای ایمنی درباره همه اجزای این ترکیب محدود یا ناهمگون است و پسودوافدرین معمولاً فقط در صورت ضرورت بررسی میشود. در شیردهی، پسودوافدرین میتواند مقدار شیر را کم کند و اطلاعات درباره اثر کل ترکیب بر شیرخوار محدود است؛ پیش از مصرف یا ادامه آن، انتخاب مناسب را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
نگهداری
دارو را در ظرف اصلی و دربسته، معمولاً در دمای اتاق حدود ۱۵ تا ۳۰ درجه، دور از نور مستقیم، گرما و یخزدگی نگه دارید؛ اگر دستور روی برچسب همان برند متفاوت است، همان دستور را رعایت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا و سالم بودن پلمب را بررسی کنید و از شربتی که تغییر رنگ، بو یا ظاهر داده است استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 15 mg / 30 mg / 5mL |
| شربت | 15 mg / 200 mg / 30 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا همه انواع این شربت سهجزئی هستند؟
۰۲آیا این شربت برای سرفه خلطدار مناسب است؟
۰۳آیا میتوانم آن را با شربت یا قرص دیگری برای سرماخوردگی مصرف کنم؟
۰۴اگر داروی ضدافسردگی مصرف کنم، میتوانم این شربت را بخورم؟
۰۵آیا این شربت برای کودک مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۲ سازنده، در گروه R05DA20. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.