دکسترومتورفان/گایافنزین/فنیلافرین
این دارو شربتی ترکیبی از یک ضدسرفه، یک خلطآور و یک ضداحتقان بینی است و برای تسکین موقت علائم دستگاه تنفس به کار میرود.
بیشتر برای سرفه و خلط همراه سرماخوردگی، و برای گرفتگی بینی ناشی از سرماخوردگی یا حساسیت استفاده میشود. علت بیماری را درمان نمیکند و جایگزین درمان عفونتهای جدی نیست.
فنیلافرین میتواند فشارخون و ضربان قلب را بالا ببرد و دکسترومتورفان با بعضی داروهای ضدافسردگی تداخل جدی دارد. این شربت را با فرآوردههای سرماخوردگی یا ضدسرفهٔ مشابه همزمان مصرف نکنید.
در فشارخون بالا، بیماری قلبی، پرکاری تیروئید، آبسیاه چشم، بزرگی پروستات، بیماری کبدی یا سرفهٔ مداوم پیش از مصرف راهنمایی بگیرید. مصرف در کودکان، سالمندان، بارداری و شیردهی نیز نیازمند بررسی فرآورده و شرایط فرد است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این شربت از دکسترومتورفان، گایافنزین و فنیلافرین تشکیل شده و در گروه داروهای ضدسرفه، خلطآور و ضداحتقان دستگاه تنفس قرار میگیرد. دکسترومتورفان حساسیت مرکز سرفه را کم میکند، گایافنزین به رقیقشدن ترشحات راههای هوایی و خروج آسانتر خلط کمک میکند و فنیلافرین برای کاهش گرفتگی بینی به کار میرود. اثربخشی فنیلافرین خوراکی برای رفع گرفتگی بینی در بررسیهای جدید محل بحث است. هدف کلی دارو تسکین موقت علائم است، نه درمان علت اصلی بیماری.
موارد مصرف
- کاهش موقت سرفهٔ خشک یا تحریککننده در سرماخوردگی و تحریک خفیف گلو و راههای هوایی
- کمک به رقیقشدن ترشحات و خروج خلط
- کاهش موقت گرفتگی بینی
- کاهش تورم مخاط بینی
- تسکین همزمان سرفه، خلط و احتقان در برخی حساسیتهای راههای هوایی فوقانی
روش مصرف
مقدار و فاصلهٔ نوبتها را فقط طبق نسخه، برچسب همان فرآورده یا دستور داروساز رعایت کنید؛ فرآوردههای این ترکیب از نظر غلظت مواد مؤثره یکسان نیستند. معمولاً میتوان شربت را با یا بدون غذا مصرف کرد؛ اگر معده را ناراحت میکند، همراه غذا مصرف شود مگر برچسب خلاف آن را گفته باشد. برای اندازهگیری از پیمانهٔ دارویی استفاده کنید و از قاشق آشپزخانه کمک نگیرید. نوشیدن مایعات کافی به رقیقشدن خلط کمک میکند، مگر پزشک برای شما محدودیت مایعات تعیین کرده باشد. اگر یک نوبت را فراموش کردید، مقدار نوبت بعد را دو برابر نکنید. تا زمانی که اثر دارو را نمیدانید از رانندگی و کار با ابزار خطرناک پرهیز کنید و مصرف را بیش از مدت توصیهشده ادامه ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرفهٔ خشک یا تحریککننده در سرماخوردگی و تحریک خفیف گلو و راههای هوایی
شربت را پیش از مصرف تکان دهید و با پیمانهٔ مدرج اندازه بگیرید. درمان کوتاهمدت است؛ اگر سرفه بیش از ۷ روز ادامه یافت، برگشت یا با تب، تنگی نفس، بثورات یا سردرد پایدار همراه شد، ارزیابی پزشکی لازم است.
ترشحات غلیظ و سرفهٔ همراه خلط در التهاب راههای هوایی فوقانی
مایعات کافی میتواند به رقیقشدن ترشحات کمک کند. در خلط فراوان، سرفهٔ مزمن، آسم یا بیماریهای مزمن ریوی، بهدلیل وجود جزء ضدسرفه، پیش از مصرف ارزیابی پزشکی لازم است.
گرفتگی بینی و تورم مخاط بینی در سرماخوردگی
رفع احتقان موقتی است. در فشارخون بالا، بیماری قلبی، پرکاری تیروئید، دیابت، آبسیاه یا اشکال در دفع ادرار، مصرف فقط پس از ارزیابی پزشک انجام شود.
سرفه، خلط و احتقان همزمان در برخی حساسیتهای راههای هوایی فوقانی
تسکین علامتی و کوتاهمدت است؛ در حساسیت پایدار، علائم شدید یا تداوم احتقان، ارزیابی و درمان اختصاصی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به دکسترومتورفان، گایافنزین، فنیلافرین یا مواد سازندهٔ شربت را اطلاع دهید.
- فشارخون بالا، بیماری قلبی یا عروق، ضربان نامنظم، پرکاری تیروئید یا دیابت را پیش از مصرف مطرح کنید.
- در صورت آبسیاه چشم، بزرگی پروستات، دشواری ادرار یا بیماری کبدی، پیش از مصرف راهنمایی بگیرید.
- اگر سرفهٔ طولانی یا مزمن، خلط زیاد، آسم، برونشیت مزمن، آمفیزم یا سابقهٔ مصرف دخانیات دارید، خوددرمانی نکنید.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه داروهای ضدافسردگی، ترامادول، خوابآور، محرک و فرآوردههای سرماخوردگی را ارائه دهید.
- در کودکان خردسال، سالمندان، بارداری و شیردهی، انتخاب فرآورده و مقدار مصرف باید متناسب با شرایط فرد بررسی شود.
عوارض احتمالی
- تهوع، ناراحتی معده یا استفراغ خفیف
- خوابآلودگی، سرگیجه یا احساس گیجی
- خشکی دهان یا گلو
- سردرد
- بیقراری، عصبیشدن یا بیخوابی
- تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا احساس بستهشدن گلو: مصرف را قطع کنید و فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تپش قلب شدید، ضربان نامنظم، درد قفسهٔ سینه، غش، سردرد شدید یا افزایش شدید فشارخون: مصرف را متوقف کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- تب، تعریق، لرزش، بیقراری شدید، گیجی، سفتی عضلات یا اسهال، بهویژه پس از مصرف داروهای ضدافسردگی: فوراً مراقبت پزشکی بگیرید.
- در مصرف بیش از حد، خوابآلودگی یا گیجی شدید، توهم، تشنج یا کاهش هوشیاری: با اورژانس تماس بگیرید.
- اگر سرفه پس از چند روز برطرف نشد، برگشت یا همراه تب، بثورات پوستی، سردرد مداوم، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا خلط خونی بود، مصرف خودسرانه را ادامه ندهید و سریعاً ارزیابی شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این شربت را با داروهای سرماخوردگی، ضدسرفه یا ضداحتقان دیگری که دکسترومتورفان، فنیلافرین یا مواد مشابه دارند همزمان مصرف نکنید؛ احتمال دریافت بیش از حد افزایش مییابد. دکسترومتورفان با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز ممنوع است و تا دو هفته پس از قطع آنها نیز باید از مصرفش پرهیز کرد؛ همچنین همراه بعضی ضدافسردگیها یا ترامادول، خطر سندرم سروتونین و عوارض عصبی بیشتر میشود. الکل و داروهای خوابآور خوابآلودگی و کاهش تمرکز را بیشتر میکنند. فنیلافرین ممکن است با برخی داروهای فشارخون، قلب، ضدافسردگیهای سهحلقهای و محرکها تداخل داشته باشد. معمولاً محدودیت غذایی خاصی ندارد، اما فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات بارداری دربارهٔ این ترکیب کامل نیست. دکسترومتورفان بهتنهایی در دادههای موجود خطر واضحی نشان نداده، اما وجود فنیلافرین و چندجزئیبودن فرآورده باعث میشود در بارداری یا هنگام تصمیم به بارداری فقط با تأیید پزشک مصرف شود. دکسترومتورفان به مقدار کمی وارد شیر میشود؛ دربارهٔ ورود گایافنزین و فنیلافرین به شیر اطلاعات محدود است و فنیلافرین ممکن است تولید شیر را کاهش دهد. در شیردهی، بهویژه برای نوزاد کمسن یا نارس، انتخاب دارو را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
نگهداری
شربت را در دمای معمول اتاق، مطابق برچسب، دور از نور مستقیم، گرمای زیاد و یخزدگی نگهداری کنید. درِ بطری را محکم ببندید و آن را دور از دسترس کودکان بگذارید. شربت تغییررنگداده، تغییربوکرده یا تاریخگذشته را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 10 mg / 100 mg / 5 mg / 5mL |
| شربت | 5 mg / 100 mg / 5mL |
| شربت | 30 mg / 200 mg / 10 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این شربت برای هر نوع سرفه مناسب است؟
۰۲آیا میتوانم آن را با داروی سرماخوردگی دیگری مصرف کنم؟
۰۳آیا این شربت خوابآور است؟
۰۴اگر فشارخون بالا داشته باشم، میتوانم از این شربت استفاده کنم؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف را فراموش کنم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه R05CA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.