واکسن آبلهمرغان
واکسن آبلهمرغان یک واکسن زندهٔ تضعیفشده است که سیستم ایمنی را برای مقابله با ویروس واریسلا ـ زوستر آماده میکند. این فرآورده برای پیشگیری از آبلهمرغان است، نه درمان آبلهمرغان یا زونا.
بیشتر برای ایمنسازی افراد بدون ایمنی قبلی، بهویژه کودکان در سن مجاز و نوجوانان یا بزرگسالانِ مستعد، استفاده میشود. نیاز به واکسن بر پایهٔ سن و سابقهٔ ابتلا یا واکسیناسیون تعیین میشود.
چون واکسن زنده است، در بارداری و ضعف ایمنی شدید نباید خودسرانه تزریق شود. حساسیت شدید به اجزای واکسن و مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی باید پیش از تزریق بررسی شود.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، بیماری یا داروی تضعیفکنندهٔ ایمنی دارید، یا اخیراً فرآوردهٔ خونی یا ایمونوگلوبولین گرفتهاید، پیش از تزریق سؤال کنید. تب یا واکنش شدید پس از تزریق نیز نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن آبلهمرغان از گروه واکسنهای زندهٔ تضعیفشده و در ردهٔ واکسنهای واریسلا ـ زوستر است. ویروس تضعیفشدهٔ داخل آن معمولاً بیماری کامل ایجاد نمیکند، اما پاسخ ایمنی پادتن و سلولی میسازد تا خطر ابتلا و شدت آبلهمرغان کاهش یابد. فرآورده بهصورت پودر و حلال جداگانه برای تهیهٔ سوسپانسیون تزریقی عرضه میشود و با نامهای تجاری وریسلا زوستر و وریوکس شناخته میشود. برای درمان آبلهمرغان فعال یا زونا کاربرد ندارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از آبلهمرغان در افراد فاقد ایمنی قبلی، از سن مجازِ درجشده برای فرآورده به بعد.
- ایمنسازی کودکان واجد شرایط طبق برنامهٔ واکسیناسیون.
- ایمنسازی نوجوانان و بزرگسالانِ مستعد که سابقهٔ معتبر ابتلا یا واکسیناسیون ندارند.
- پیشگیری پس از تماس نزدیک با فرد مبتلا، در برخی شرایط و با تصمیم پزشک.
روش مصرف
این فرآورده پس از حلکردن پودر با حلال مخصوص، فقط توسط پزشک یا پرستار و از مسیر تزریقیِ تعیینشده در بروشور همان برند تزریق میشود؛ خوراکی نیست و نباید داخل رگ تزریق شود. چون پایداری واکسن پس از آمادهسازی کوتاه است، مرکز درمانی آن را در زمان مقرر مصرف میکند و باقیمانده را نگه نمیدارد. تعداد نوبتها و فاصلهٔ آنها به سن، سابقهٔ ابتلا یا واکسیناسیون و برنامهٔ پزشک بستگی دارد؛ اگر نوبتی عقب افتاد، خودسرانه برنامه را از ابتدا شروع یا جبران نکنید. این واکسن چون تزریقی است، به غذا وابستگی ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت شدید به واکسن قبلی، ژلاتین، نئومایسین یا هر جزء درجشده در بسته را بگویید؛ حساسیت شدید میتواند مانع تزریق باشد.
- بارداری، احتمال بارداری، قصد بارداری در آیندهٔ نزدیک یا شیردهی را اطلاع دهید؛ واکسن زنده در دوران بارداری تزریق نمیشود.
- نقص ایمنی مادرزادی یا اکتسابی، سرطانهای خون یا لنفاوی، پیوند عضو، یا درمان با شیمیدرمانی، کورتون سرکوبگر و داروهای تضعیفکنندهٔ ایمنی را اعلام کنید.
- تب یا بیماری حاد متوسط تا شدید و نیز سل فعال درماننشده باید پیش از تزریق بررسی شود؛ بیماری خفیف معمولاً مانع قطعی نیست.
- تزریق اخیر خون، پلاسما، ایمونوگلوبولین یا مصرف داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر و والاسیکلوویر ممکن است زمان تزریق یا پاسخ ایمنی را تغییر دهد.
- سن کودک، سالمندی، بیماری مزمن و وجود فرد باردارِ فاقد ایمنی، نوزاد یا فرد دچار نقص ایمنی در تماس نزدیک را اطلاع دهید؛ این موارد بر برنامه و احتیاطهای پس از تزریق اثر دارند.
عوارض احتمالی
- درد یا حساسیت محل تزریق
- قرمزی، تورم، خارش یا سفتی محل تزریق
- تب خفیف، بیقراری یا احساس ناخوشی گذرا
- دانههای پوستی محدود شبیه آبلهمرغان در محل تزریق یا روی بدن
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، افت هوشیاری یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا یا ماندگار، راش گسترده یا تاولدار، بیحالی شدید، سرفه یا تنگی نفس: در صورت شدت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، اختلال راهرفتن، سردرد شدید یا سفتی گردن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی بیدلیل، لکههای قرمز یا بنفش زیر پوست، رنگپریدگی شدید یا خونریزی غیرعادی: سریع به پزشک مراجعه کنید.
- چرک، درد رو به افزایش، قرمزی منتشرشونده یا گرمی شدید محل تزریق همراه با تب: سریع به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن با غذا تداخل مهمی ندارد و تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل ندارد. داروهای ضدویروسِ مؤثر بر ویروسهای هرپس، داروهای سرکوبگر ایمنی، شیمیدرمانی و کورتون با اثر سرکوبگر ایمنی میتوانند پاسخ واکسن را کم کنند؛ آنها را بدون هماهنگی قطع یا شروع نکنید. واکسنهای زندهٔ تزریقی دیگر، بهویژه واکسن سرخک، اوریون و سرخجه، باید طبق برنامهٔ مرکز تزریق شوند؛ برخی را میتوان در همان مراجعه و برخی را با فاصله داد. فرآوردههای خونی، پلاسما و ایمونوگلوبولین نیز ممکن است زمان واکسیناسیون را تغییر دهند. در کودکان و نوجوانان، مصرف آسپرین و سایر سالیسیلاتها پس از واکسیناسیون باید فقط با نظر پزشک باشد. فهرست کامل داروها، واکسنها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این واکسن زندهٔ تضعیفشده در دوران بارداری تزریق نمیشود و پس از آن نیز باید تا فاصلهٔ تعیینشدهٔ پزشک از بارداری پرهیز شود. اگر پس از تزریق متوجه بارداری شدید، سریع پزشک را مطلع کنید؛ این اتفاق بهتنهایی معمولاً دلیل ختم بارداری نیست. شیردهی معمولاً مانع قطعی واکسیناسیون نیست، اما تصمیم نهایی باید بر اساس بروشور همان فرآورده و شرایط مادر گرفته شود.
نگهداری
ویال پودر و حلال را دقیقاً طبق دمای درجشده روی جعبه و در زنجیرهٔ سرد نگه دارید؛ فرآوردههای واریسلا بسته به برند ممکن است در یخچال یا فریزر نگهداری شوند، بنابراین دمای یک برند را برای برند دیگر بهکار نبرید. از نور، گرما و تغییر دمای ناگهانی محافظت کنید و اگر زنجیرهٔ سرد قطع شده است، پیش از تزریق دربارهٔ قابلاستفادهبودن آن سؤال کنید. پس از آمادهسازی، فقط در مدت کوتاهِ تعیینشده مصرف شود و باقیمانده دور ریخته شود؛ تاریخ انقضا و سلامت بسته را بررسی و واکسن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای سوسپانسیون | 0.5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن آبلهمرغان همان واکسن زوناست؟
۰۲اگر قبلاً آبلهمرغان گرفته باشم، باز هم به این واکسن نیاز دارم؟
۰۳آیا واکسن میتواند آبلهمرغان ایجاد کند یا به دیگران منتقل شود؟
۰۴آیا میتوان واکسن آبلهمرغان را با واکسن سرخک، اوریون و سرخجه همزمان زد؟
۰۵اگر بعد از واکسن تب یا درد محل تزریق داشتم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه J07BK01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.