واکسن آنفلوانزا
واکسن آنفلوانزا یک واکسن تزریقی غیرفعال است که سیستم ایمنی را برای ساخت پادتن علیه سویههای منتخب ویروس آنفلوانزا تحریک میکند. ویروس زنده ندارد و بیماری آنفلوانزا ایجاد نمیکند.
برای پیشگیری از آنفلوانزای فصلی به کار میرود و در سالمندان، زنان باردار، کودکان واجد شرایط و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن برای کاهش خطر بیماری شدید اهمیت بیشتری دارد.
سابقهٔ حساسیت شدید به واکسن قبلی یا اجزای فرآورده را پیش از تزریق اعلام کنید. تنگی نفس یا تورم صورت و گلو پس از تزریق میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت بارداری، ضعف ایمنی، مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی، اختلال خونریزی، بیماری تبدار، حساسیت شدید قبلی یا سابقهٔ سندرم گیلنباره در فاصلهٔ شش هفته پس از واکسن، پیش از تزریق مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن آنفلوانزا در ردهٔ واکسنهای پیشگیریکنندهٔ ضدآنفلوانزا قرار دارد و برای پیشگیری از آنفلوانزای فصلی استفاده میشود. فرآوردههای تزریقی این گروه حاوی آنتیژنهای غیرفعالِ سویههای منتخب ویروس آنفلوانزا هستند و با تحریک سیستم ایمنی، پادتن میسازند. بسته به فصل و فرآورده، واکسن ممکن است سهظرفیتی یا چهارظرفیتی باشد و ترکیب سویهها تغییر کند؛ نام و ترکیب محصول را روی جعبه یا بروشور همان فرآورده بررسی کنید. واکسن از همهٔ سویهها یا سرماخوردگی پیشگیری نمیکند، اما خطر ابتلا به آنفلوانزای هدف و عوارض شدید آن را کاهش میدهد.
موارد مصرف
- پیشگیری از آنفلوانزای فصلی
- کاهش خطر بیماری شدید، بستریشدن و عوارض ناشی از آنفلوانزا در افراد پرخطر
- پیشگیری در سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی، ریوی، کلیوی یا دیابت
- پیشگیری در دوران بارداری و کمک به محافظت از نوزاد در ماههای نخست زندگی
- پیشگیری در کودکان واجد شرایط، با برنامهای که بر اساس سن و سابقهٔ واکسیناسیون تنظیم میشود
روش مصرف
این واکسن باید توسط پزشک، پرستار یا فرد آموزشدیده و با روش تزریقی مناسب تجویز شود؛ خودسرانه تزریق نکنید. زمان تزریق معمولاً پیش از شروع فصل شیوع است، اما در صورت ادامهٔ گردش ویروس، تزریق دیرتر نیز ممکن است مفید باشد. محافظت فوری ایجاد نمیشود و معمولاً حدود دو تا سه هفته برای شکلگیری پاسخ ایمنی زمان لازم است. چون سویههای در گردش و ایمنی بدن تغییر میکنند، تکرار واکسیناسیون در فصلهای بعد طبق برنامهٔ همان سال انجام میشود. کودکان کمسن یا کودکانی که قبلاً واکسن فصلی نزدهاند ممکن است به نوبتهای بیشتری نیاز داشته باشند؛ تعداد و فاصلهٔ نوبتها را پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین میکند. غذا بر اثر این واکسن تزریقی تأثیری ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شدید یا آنافیلاکسی به واکسن آنفلوانزا، دوز قبلی واکسن یا اجزای فرآورده؛ حساسیت به تخممرغ یا پروتئین مرغ را هم اعلام کنید تا نوع مناسب انتخاب شود.
- سابقهٔ سندرم گیلنباره، بهویژه اگر در فاصلهٔ شش هفته پس از واکسن آنفلوانزا رخ داده است.
- تب یا بیماری حاد متوسط تا شدید؛ تزریق معمولاً تا بهبود به تعویق میافتد.
- کاهش پلاکت، اختلال انعقاد، کبودی یا خونریزی آسان، یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون؛ این موارد احتمال خونریزی پس از تزریق عضلانی را بیشتر میکنند.
- ضعف ایمنی، پیوند، سرطان، یا مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی؛ ممکن است پاسخ ایمنی واکسن کمتر شود.
- بارداری یا شیردهی، بیماریهای مزمن، و سابقهٔ سرگیجه یا غش هنگام تزریق را پیش از واکسیناسیون ذکر کنید.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت یا سوزش محل تزریق
- قرمزی، تورم یا سفتی خفیف در محل تزریق
- سردرد، خستگی و بیحالی
- درد عضلانی یا مفصلی، لرز و تعریق
- تب خفیف
- در کودکان، خوابآلودگی، بیقراری، کاهش اشتها یا گاهی تهوع، استفراغ و اسهال
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید، افت فشار یا غش: میتواند واکنش حساسیتی شدید باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- ضعف پیشرونده، گزگز یا بیحسی اندامها، اختلال تعادل یا راهرفتن، مشکل بلع یا فلج: برای احتمال عارضهٔ عصبی، همان روز فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی شدید، سفتی گردن، بیهوشی طولانی یا تب بالا و ماندگار، بهویژه در کودک: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، یا درد و تورم شدید و رو به افزایش در محل تزریق: سریعاً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
واکسن تزریقی آنفلوانزا با غذا تداخل مهمی ندارد و تداخل مهم و مستقیمی با الکل نیز شناخته نشده است. میتوان آن را با برخی واکسنهای دیگر در یک جلسه تزریق کرد، اما محل تزریق باید جدا باشد و ممکن است عوارض بیشتر احساس شوند. داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی میتوانند پاسخ بدن به واکسن را کاهش دهند؛ داروهای رقیقکنندهٔ خون نیز از نظر خطر کبودی و خونریزی محل تزریق مهماند. فهرست کامل داروها، واکسنها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
واکسن تزریقی غیرفعال آنفلوانزا در همهٔ مراحل بارداری قابل استفاده است و واکسیناسیون مادر میتواند از خود او و تا حدی از نوزاد در ماههای نخست محافظت کند. در دوران شیردهی نیز قابل استفاده است و نیازی به قطع شیردهی ندارد؛ زمان و نوع فرآورده را با پزشک یا ماما هماهنگ کنید.
نگهداری
تا زمان تزریق، واکسن را در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید؛ آن را هرگز منجمد نکنید. دور از دسترس کودکان باشد و تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را بررسی کنید؛ اگر واکسن یخ زده یا مدتی خارج از زنجیرهٔ سرد بوده است، بدون تأیید داروساز استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
| تزریقی غلیظ | — |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
| محلول | — |
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸۵ برند از ۴۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن آنفلوانزا باعث خودِ آنفلوانزا میشود؟
۰۲آیا واکسن آنفلوانزا باید هر سال تکرار شود؟
۰۳اگر همین حالا آنفلوانزا دارم، واکسن آن را درمان میکند؟
۰۴اگر به تخممرغ حساسیت دارم، میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵آیا کودک من برای نخستین واکسن آنفلوانزا به نوبت بیشتری نیاز دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸۵ برند از ۴۵ سازنده، در گروه J07BB. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی:
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.