تریفلوریدین/تیپیراسیل
یک داروی ضدسرطان خوراکی و ترکیبی از تریفلوریدین و تیپیراسیل است. این دو جزء با مختل کردن ساخت مادهٔ ژنتیکی، رشد سلولهای سرطانی را آهسته میکنند.
بیشتر در سرطان منتشرشدهٔ رودهٔ بزرگ یا راستروده پس از درمانهای قبلی و در سرطان منتشرشدهٔ معده یا محل اتصال معده و مری پس از دستکم دو رژیم درمانی قبلی به کار میرود. در برخی بیماران مبتلا به سرطان رودهٔ بزرگ، همراه بواسیزوماب تجویز میشود.
مهمترین خطر آن افت شدید گلبولهای سفید، قرمز یا پلاکت و بروز عفونت جدی است؛ آزمایش شمارش سلولهای خون در طول درمان ضروری است. تب، لرز، خونریزی یا کبودی غیرعادی را فوری گزارش کنید.
پیش از شروع یا ادامهٔ درمان، در صورت بیماری کلیه یا کبد، شمارش خون پایین، عفونت، خونریزی، بارداری، برنامهٔ بارداری یا شیردهی اطلاع دهید. اسهال یا استفراغ شدید، تب، تنگی نفس یا کاهش واضح ادرار نیازمند تماس فوری با تیم درمان است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
تریفلوریدین/تیپیراسیل یک داروی ضدسرطان خوراکی از گروه ضدمتابولیتها و داروهای سلولکش است که برای برخی سرطانهای منتشرشدهٔ رودهٔ بزرگ، راستروده و معده به کار میرود. تریفلوریدین پس از ورود به سلول سرطانی در مادهٔ ژنتیکی آن وارد میشود و ساخت مادهٔ ژنتیکی و تقسیم سلول را مختل میکند. تیپیراسیل تجزیهٔ تریفلوریدین را کاهش میدهد تا مقدار مؤثر آن در بدن حفظ شود. این دارو ممکن است بهتنهایی یا در سرطان رودهٔ بزرگ همراه بواسیزوماب تجویز شود و در ایران با نامهای تجاری تریفلوین و لانسرف نیز شناخته میشود.
موارد مصرف
- سرطان منتشرشدهٔ رودهٔ بزرگ یا راستروده، پس از دریافت شیمیدرمانیها و درمانهای هدفمند قبلی، بهصورت تکدارویی در بیماران منتخب.
- سرطان منتشرشدهٔ رودهٔ بزرگ یا راستروده، همراه بواسیزوماب پس از درمانهای قبلی در بیماران منتخب.
- سرطان غدهایِ منتشرشدهٔ معده یا محل اتصال معده و مری، پس از دستکم دو رژیم درمانی سیستمیک قبلی.
روش مصرف
این دارو باید بر اساس نسخهٔ پزشک متخصص سرطان و برنامهٔ چرخهای درمان مصرف شود؛ روزهای مصرف و استراحت و مقدار هر نوبت بر پایهٔ وضعیت بدن، آزمایش خون، عملکرد کلیه و کبد و تحمل دارو تعیین میشود. قرص را در نوبتهای نسخهشده همراه غذا و با آب کامل ببلعید و آن را خرد، نجوید یا نشکنید. اگر نوبتی فراموش شد یا پس از مصرف استفراغ کردید، برای جبران نوبت دیگری یا مقدار دوبرابر مصرف نکنید و با تیم درمان دربارهٔ ادامهٔ برنامه تماس بگیرید. تغییر مقدار، قطع یا شروع دوبارهٔ دارو و عقبانداختن آزمایشها باید فقط با هماهنگی تیم درمان انجام شود؛ مراقب هنگام لمس قرص دستکش یکبارمصرف بپوشد و پس از آن دستها را بشوید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به تریفلوریدین، تیپیراسیل یا مواد سازندهٔ قرص حساسیت دارید؛ برخی فرآوردهها ممکن است لاکتوز داشته باشند و در عدم تحمل شدید یا بیماریهای ارثی جذب قندها باید بررسی شوند.
- اگر سابقهٔ کاهش گلبول سفید، قرمز یا پلاکت، عفونت فعال، تب، خونریزی یا کبودی آسان دارید؛ شمارش سلولهای خون باید پیش از شروع و در طول درمان بررسی شود.
- اگر بیماری کلیه، دیالیز یا بیماری کبد دارید؛ در نارسایی شدید کلیه مقدار دارو نیاز به تنظیم دارد و در نارسایی متوسط یا شدید کبدی ممکن است شروع درمان مناسب نباشد.
- هر داروی نسخهای یا بدون نسخه، داروی ضدسرطان، ضدویروس، رقیقکنندهٔ خون، مکمل یا فرآوردهٔ گیاهی مصرف میکنید؛ زیدوودین و درمان همزمان با بواسیزوماب اهمیت ویژه دارند.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری یا برنامهٔ بارداری دارید یا شیرده هستید؛ این دارو میتواند به جنین آسیب بزند و دربارهٔ پیشگیری از بارداری باید از پیش برنامهریزی شود.
- اگر دارو برای کودک تجویز شده یا بیمار سالمند و کمتوان هستید؛ ایمنی و اثربخشی در کودکان ثابت نشده و افت شدید سلولهای خون در سالمندان بیشتر دیده شده است.
عوارض احتمالی
- خستگی و احساس ضعف
- تهوع
- کاهش اشتها
- اسهال
- استفراغ
- درد شکم خفیف
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، درد بدن یا بدحال شدن ناگهانی: میتواند نشانهٔ افت گلبول سفید و عفونت باشد؛ همان روز فوراً با تیم درمان تماس بگیرید و در علائم شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده، لکههای قرمز پوستی، مدفوع سیاه یا خون در ادرار: احتمال افت پلاکت یا خونریزی وجود دارد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس جدید، درد قفسهٔ سینه، ضعف ناگهانی، تپش شدید قلب یا تورم یک پا: میتواند نشانهٔ کمخونی شدید یا لخته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال یا استفراغ شدید یا مداوم، ناتوانی در نوشیدن، سرگیجه یا کاهش واضح ادرار: خطر کمآبی و اختلال املاح را مطرح میکند؛ فوراً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
- تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، دشواری تنفس یا تاول و پوستهریزی گسترده: احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. تداخلهای رایج مربوط به آنزیمهای کبدی برای این ترکیب برجسته نیست، اما بعضی داروهای اثرگذار بر ناقلهای سلولی یا کلیوی میتوانند غلظت تیپیراسیل را تغییر دهند؛ زیدوودین نیز ممکن است برای فعالشدن با تریفلوریدین رقابت کند و اثر ضدویروسی آن کاهش یابد. همراهی با داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان یا پرتودرمانی میتواند افت سلولهای خون و عفونت را بیشتر کند؛ بواسیزوماب فقط در برنامهٔ تخصصی اضافه میشود و پایش فشار خون، خونریزی و پروتئین ادرار لازم است. غذای معمولی منع اختصاصی شناختهشدهای ندارد، اما قرص باید همراه غذا مصرف شود؛ تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل گزارش نشده است، بااینحال الکل میتواند تهوع، استفراغ، اسهال و کمآبی را بدتر کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو میتواند به جنین آسیب بزند و دربارهٔ مصرف آن در زنان باردار دادهٔ کافی وجود ندارد؛ اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، پیش از شروع درمان و در صورت بارداری حین درمان فوراً پزشک متخصص سرطان را مطلع کنید. زنان با امکان بارداری باید هنگام درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین دوز از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ چون احتمال کاهش اثر روشهای هورمونی مطرح است، روش سدّی نیز باید در نظر گرفته شود. مردان دارای شریک با امکان بارداری نیز باید در طول درمان و مدتی پس از آخرین دوز از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند. در دوران شیردهی مصرف نشود و تا دستکم یک روز پس از آخرین دوز شیردهی نکنید، مگر پزشک زمان دیگری تعیین کند؛ در صورت قصد فرزندآوری، دربارهٔ حفظ باروری پیش از شروع درمان مشاوره بگیرید.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از رطوبت، گرما و نور مستقیم نگه دارید و دور از دسترس کودکان و حیوانات بگذارید. تاریخ انقضا و سالم بودن بسته را بررسی کنید و قرصهای باقیمانده یا ریختهشده را طبق دستور داروساز دفع کنید. قرص شکسته یا آسیبدیده را با دست خالی لمس نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 20 mg / 8.19 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تریفلوریدین/تیپیراسیل برای هر سرطان روده یا معده مناسب است؟
۰۲اگر یک نوبت را فراموش کنم یا بعد از مصرف استفراغ کنم چه کنم؟
۰۳چرا آزمایش شمارش سلولهای خون در این درمان مهم است؟
۰۴آیا میتوانم تریفلوریدین/تیپیراسیل را همراه بواسیزوماب بگیرم؟
۰۵چرا باید قرص را کامل ببلعم و مراقب دستکش بپوشد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه L01B. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.