ترتینوئین
ترتینوئین خوراکی، یک رتینوئید و داروی ضدسرطان است. این دارو سلولهای نابالغ نوعی سرطان خون به نام لوسمی پرومیلوسیتی حاد را به سمت بلوغ هدایت میکند.
کاربرد اصلی آن القای فروکش لوسمی پرومیلوسیتی حاد، معمولاً بهعنوان بخشی از برنامهٔ درمانی متخصص خون و سرطان است. در برخی موارد عودکرده یا مقاوم نیز بهکار میرود.
تب همراه با تنگی نفس، افزایش وزن سریع، ورم یا کاهش ادرار میتواند نشانهٔ سندرم تمایز و نیازمند رسیدگی فوری باشد. ترتینوئین خوراکی در بارداری میتواند آسیب شدید به جنین وارد کند.
اگر احتمال بارداری، بیماری کبدی یا کلیوی، چربی خون بالا، سردرد و اختلال دید یا مصرف دارو و مکمل دیگری دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. آزمایشها و پایش منظم را طبق برنامهٔ تیم درمان انجام دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ترتینوئین کپسولی، یک رتینوئید خوراکی و داروی ضدسرطان است که برای لوسمی پرومیلوسیتی حاد بهکار میرود. شکل مورد بحث در این صفحه کپسول ۱۰ میلیگرمی است و وزانوئید و آتراتن از نامهای تجاری آن در ایران هستند. این دارو با اثر بر گیرندههای اسید رتینوئیک، بلوغ سلولهای نابالغ لوسمی را تحریک میکند و به کاهش تجمع آنها کمک میرساند. درمان به پایش نزدیک شمارش سلولهای خون، عملکرد کبد و چربی خون نیاز دارد.
موارد مصرف
- القای فروکش در لوسمی پرومیلوسیتی حادِ تأییدشده
- درمان برخی موارد عودکرده یا مقاوم به شیمیدرمانی
- بخشی از برنامهٔ درمانی ترکیبی لوسمی پرومیلوسیتی حاد، طبق نظر متخصص
روش مصرف
کپسول را دقیقاً طبق نسخه، همراه غذا و در زمانهای تعیینشده مصرف کنید و آن را با آب کامل ببلعید؛ کپسول را نجوید، باز نکنید و در آب حل نکنید. مقدار و طول درمان بر اساس آزمایشها و پاسخ بیماری تعیین میشود. نوبتها را منظم ادامه دهید و بدون هماهنگی متخصص درمان را قطع یا مقدار آن را تغییر ندهید. در صورت فراموشی یک نوبت، آن را با دو برابرکردن نوبت بعدی جبران نکنید؛ اگر پس از مصرف استفراغ کردید نیز نوبت اضافی نخورید و برای ادامهٔ برنامه راهنمایی بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به ترتینوئین، سایر رتینوئیدها یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ کپسول
- بارداری، احتمال بارداری، برنامه برای بارداری یا شیردهی
- بیماری کبدی یا کلیوی، چربی خون بالا، بیماری قلبی یا سابقهٔ لختهٔ خون
- سابقهٔ سردردهای شدید، اختلال بینایی یا افزایش فشار داخل جمجمه
- مصرف همهٔ داروها، داروهای شیمیدرمانی، ویتامینها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه ویتامین آ و رتینوئیدهای دیگر
- کودک یا سالمند بودن بیمار؛ در کودکان، سردرد، تهوع، استفراغ و اختلال دید باید با حساسیت بیشتری پیگیری شود
عوارض احتمالی
- سردرد
- خشکی پوست، لبها و مخاط دهان
- درد استخوان یا عضله
- تهوع و استفراغ
- خستگی و بیحالی
- بثورات پوستی یا خارش
- تب، سرفه یا تنگی نفس، افزایش وزن سریع، ورم دستوپا، کاهش ادرار یا افت فشار خون؛ میتواند نشانهٔ سندرم تمایز باشد و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید یا مداوم، تهوع و استفراغ همراه با تاری دید، دوبینی یا گیجی؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در صورت شدت علائم به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، ضعف یکطرفه، اختلال تکلم یا تورم و درد یک پا؛ احتمال لختهٔ خطرناک وجود دارد و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، استفراغ خونی یا سردرد ناگهانی شدید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شدید در قسمت بالای شکم؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید.
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس سینه یا دشواری تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. ویتامین آ و رتینوئیدهای دیگر میتوانند عوارض ترتینوئین را بیشتر کنند. داروهایی که فشار داخل جمجمه را بالا میبرند، مانند تتراسایکلینها، خطر سردرد و اختلال دید را افزایش میدهند. بعضی داروهای ضدقارچ و داروهای اثرگذار بر سوختوساز کبدی ممکن است سطح ترتینوئین را بالا یا پایین ببرند. داروهای ضد فیبرینولیز مانند ترانکسامیک اسید و آمینوکاپروئیک اسید نیز میتوانند خطر لخته را بیشتر کنند. غذا جذب رتینوئیدها را افزایش میدهد؛ کپسول را همراه غذا مصرف کنید. دربارهٔ الکل تداخل مستقیم قطعی شناختهشدهای وجود ندارد، اما بهدلیل احتمال آسیب کبدی، از مصرف زیاد آن پرهیز کنید و موضوع را با تیم درمان در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ترتینوئین خوراکی میتواند باعث سقط، ناهنجاریهای شدید جنینی و زایمان زودرس شود و در بارداری بسیار پرخطر است. افرادی که امکان بارداری دارند باید پیش از شروع درمان آزمایش بارداری و برنامهٔ پیشگیری با دو روش مؤثر داشته باشند و آن را در طول درمان و تا یک ماه پس از آخرین نوبت ادامه دهند. اگر بارداری رخ داد یا احتمال آن ایجاد شد، همان روز به متخصص اطلاع دهید. شیردهی در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت انجام نشود.
نگهداری
کپسولها را در بستهبندی اصلی، درِ کاملاً بسته و در دمای اتاق، دور از نور مستقیم، گرما و رطوبت نگه دارید. دارو باید دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی باشد. کپسولهای تاریخگذشته، آسیبدیده یا تغییررنگداده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ترتینوئین خوراکی همان ترتینوئین موضعی برای جوش است؟
۰۲چرا هنگام مصرف ترتینوئین آزمایشهای مکرر لازم است؟
۰۳کدام علائم در هفتههای نخست مصرف خطرناک هستند؟
۰۴آیا میتوانم همراه ترتینوئین ویتامین آ مصرف کنم؟
۰۵اگر کپسول را بالا آوردم یا یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه L01X. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.