ترتینوئین
ترتینوئین شکلِ اسیدیِ ویتامین A و از خانوادهٔ رتینوئیدهای موضعی (Topical Retinoids) است که با تندترکردنِ بازسازیِ سلولهای پوست، از انسدادِ منافذ جلوگیری میکند.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ آکنهٔ خفیف تا متوسطِ صورت است و گاهی برای بهبودِ ظاهرِ پوستِ آسیبدیده از نورِ آفتاب هم تجویز میشود.
این دارو پوست را به نورِ آفتاب حساس میکند و در هفتههای اول ممکن است قرمزی، خشکی و پوستهریزی ایجاد کند؛ مصرفِ روزانهٔ ضدآفتاب در طولِ درمان ضروری است.
اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید، پوستِ شما زخم یا آفتابسوخته است، یا تحریکِ پوستیِ شدید و پایدار دیدید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ترتینوئین شکلِ اسیدیِ ویتامین A است و در گروهِ داروییِ رتینوئیدهای موضعی جای میگیرد. این دارو با تسریعِ چرخهٔ بازسازی و لایهبرداریِ طبیعیِ سلولهای سطحیِ پوست، از گرفتگیِ منافذ و شکلگیریِ جوشهای ریز جلوگیری میکند. همچنین با اثر بر لایههای میانیِ پوست، به بهبودِ بافت و ظاهرِ پوستِ آسیبدیده از نورِ آفتاب کمک میکند. ترتینوئین در ایران به شکلِ کرم، ژل و لوسیون و با نامهای تجاریِ گوناگون عرضه میشود و اثرِ آن معمولاً پس از چند هفته مصرفِ منظم نمایان میشود.
موارد مصرف
- درمانِ آکنهٔ ولگاریس (جوشهای معمولِ صورت، سینه و پشت)
- کاهش و پیشگیری از جوشهای سرسیاه و سرسفید (کومدون)
- کمک به بهبودِ بافت و ظاهرِ پوستِ آسیبدیده از نورِ آفتاب، طبقِ تشخیصِ پزشک
- کمرنگکردنِ لکههای تیرهٔ باقیمانده از جوش، طبقِ نظرِ پزشک
- حفظِ نتیجهٔ درمان در دورهٔ نگهدارنده
روش مصرف
ترتینوئین را طبقِ دستورِ پزشک، معمولاً شبها پیش از خواب و روی پوستِ کاملاً خشک، بهصورتِ لایهای نازک روی نواحیِ موردنظر بمالید و از تماس با چشم، لب، گوشهٔ بینی و زخمهای باز خودداری کنید. در هفتههای نخست معمولاً با دفعاتِ کمتر شروع میشود تا پوست به دارو عادت کند و پزشک بهتدریج دفعاتِ مصرف را تنظیم میکند. در طولِ درمان استفادهٔ روزانه از ضدآفتاب ضروری است و بهتر است همزمان از سایرِ محصولاتِ لایهبردار یا الکلدار روی همان ناحیه استفاده نشود. مقدار، دفعاتِ دقیق و مدتِ درمان را فقط پزشک یا داروساز بر اساسِ نسخه مشخص میکند و نباید بدونِ هماهنگی با او مصرف را قطع یا تغییر داد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آکنهٔ ولگاریس (جوشهای معمول صورت، سینه و پشت)
بیش از یکبار در روز یا مقدار بیشتر استفاده نکنید؛ در صورت تحریک شدید، کاهش دفعات یا توقف موقت باید با نظر پزشک انجام شود.
کاهش و پیشگیری از جوشهای سرسیاه و سرسفید (کومدون)
مقدار بیشتر اثر را سریعتر نمیکند و احتمال قرمزی، خشکی و پوستهریزی را افزایش میدهد.
کمک به بهبود بافت و ظاهر پوست آسیبدیده از نور آفتاب
روی پوست آفتابسوخته، اگزمایی یا تحریکشده استفاده نشود؛ محافظت روزانه در برابر آفتاب ضروری است و مصرف روزانهٔ بیش از ۴۸ هفته باید با نظر پزشک بازبینی شود.
کمرنگکردن لکههای تیرهٔ باقیمانده از جوش
ضدآفتاب روزانه ضروری است؛ تحریک پوست میتواند تیرگی را بیشتر کند، بنابراین روی پوست زخم یا ملتهب استفاده نشود.
حفظ نتیجهٔ درمان در دورهٔ نگهدارنده
هدف، پیشگیری از عود است؛ در صورت خشکی یا تحریک قابلتوجه، دفعات مصرف باید با نظر پزشک تنظیم شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به ترتینوئین یا سایرِ رتینوئیدها
- بارداری، قصدِ بارداری یا دورهٔ شیردهی
- وجودِ اگزما، آفتابسوختگی، زخم یا التهابِ پوست در ناحیهٔ موردنظر
- مصرفِ همزمانِ سایرِ داروهای موضعیِ پوست، مانندِ بنزوئیلپروکساید یا اسیدسالیسیلیک
- مصرفِ داروهای خوراکیِ حساسکننده به نور
- برنامهٔ قرارگرفتنِ زیاد در معرضِ آفتاب یا سولاریوم
عوارض احتمالی
- قرمزی، خشکی و پوستهریزیِ پوست، بهویژه در هفتههای نخست
- احساسِ سوزش یا گزگزِ خفیف پس از مالیدنِ دارو
- تشدیدِ موقتِ جوشها در ابتدای درمان
- حساسیتِ بیشترِ پوست به نورِ آفتاب
- قرمزیِ شدید، تاول یا تورمِ گسترده روی پوست — در این صورت مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانند ورمِ صورت، لب یا گلو و تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سوزشِ شدید یا زخمِ بازِ گسترده روی پوست پس از مصرف — مصرف را متوقف کنید و با پزشک هماهنگ کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ ترتینوئین با سایرِ محصولاتِ لایهبردار یا خشککنندهٔ پوست، مانندِ بنزوئیلپروکساید، اسیدسالیسیلیک، الکل یا محصولاتِ حاویِ عطر، میتواند تحریک و خشکیِ پوست را تشدید کند. قرارگرفتن در معرضِ نورِ آفتاب یا اشعهٔ ماوراءبنفش نیز اثرِ تحریکیِ دارو را بیشتر میکند، به همین دلیل استفاده از ضدآفتاب در طولِ درمان توصیه میشود. برخی داروهای خوراکی یا موضعیِ حساسکننده به نور نیز ممکن است با ترتینوئین تداخل داشته باشند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ پوستیِ موردِ استفادهتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ترتینوئینِ موضعی معمولاً برای مصرف در دورانِ بارداری توصیه نمیشود، زیرا رتینوئیدها با احتمالِ آسیب به جنین مرتبط دانسته شدهاند. اگر باردارید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هر گونه مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید تا در صورتِ نیاز، جایگزینِ مناسب و ایمن تعیین شود.
نگهداری
ترتینوئین را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرما نگهداری کنید، زیرا نور و گرما اثرِ دارو را کاهش میدهند. درِ تیوپ یا ظرف را همیشه محکم بسته نگه دارید و آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کرم | 0.05 % |
| لوسیون | 0.05 % |
| ژل | 0.05 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در هفتههای اولِ مصرفِ ترتینوئین آکنه بدتر بهنظر میرسد؟
۰۲آیا میتوان ترتینوئین را صبحها استفاده کرد؟
۰۳آیا مصرفِ همزمانِ ترتینوئین با سایر کِرِمهای ضدجوش مشکلی دارد؟
۰۴نتیجهٔ مصرفِ ترتینوئین چهقدر طول میکشد تا دیده شود؟
۰۵آیا ترتینوئین پوست را نازک یا آسیبپذیرتر میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۸ سازنده، در گروه D10AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.