ترتینوئین
ترتینوئین شکلِ اسیدیِ ویتامین A و از دستهٔ رتینوئیدهای موضعی است که برای اصلاحِ روندِ تولید و ریزشِ سلولهای پوست به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ جوشِ صورت (آکنه) خفیف تا متوسط است؛ گاهی نیز برای بهبودِ ظاهرِ پوستِ آسیبدیده از آفتاب و لکههای پوستی به کار میرود.
این دارو پوست را به نورِ آفتاب حساستر میکند و معمولاً در دورانِ بارداری توصیه نمیشود؛ همیشه طبقِ نظرِ پزشک یا داروساز مصرف شود.
اگر پوست بهشدت ملتهب، متورم یا دچار سوزشِ غیرقابلتحمل شد، یا این دارو در دورانِ بارداری یا قصدِ بارداری تجویز شده، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ترتینوئین (Tretinoin) شکلِ اسیدیِ ویتامین A است و در دستهٔ رتینوئیدهای موضعی برای پوست جای میگیرد. این دارو با تنظیمِ روندِ تقسیم و ریزشِ سلولهای لایهٔ رویی پوست، از مسدود شدنِ منافذ و شکلگیریِ جوشهای سرسیاه و سرسفید جلوگیری میکند و اثرِ ضدالتهابیِ ملایمی هم دارد. این فرآورده بهصورت ژلِ موضعی با غلظتِ ۰٫۰۲۵٪ عرضه میشود. هدفِ اصلیِ آن بهبودِ تدریجیِ جوشِ صورت و یکنواختترشدنِ بافتِ پوست است، نه رفعِ فوریِ مشکل. اثرِ آن معمولاً پس از چند هفته مصرفِ منظم آشکار میشود.
موارد مصرف
- درمانِ جوشِ صورت (آکنه) خفیف تا متوسط
- کاهشِ جوشهای سرسیاه و سرسفید (کومدونها)
- کمک به بهبودِ ظاهرِ پوستِ آسیبدیده از آفتاب، طبقِ نظرِ پزشک
- کمرنگترشدنِ برخی لکههای تیرهٔ پوستی، معمولاً در ترکیب با درمانهای دیگر و زیرِ نظرِ پزشک
- بهبودِ بافتِ خشن و زبرِ پوست در برخی موارد
روش مصرف
ترتینوئین باید دقیقاً طبقِ نسخه و راهنماییِ پزشک یا داروساز و معمولاً شبها روی پوستِ تمیز و کاملاً خشک استفاده شود، زیرا در برابرِ نور و اکسیژن ناپایدار است. مقدارِ کمی از ژل برای پوشاندنِ سطحِ موردنظر کافی است و باید از تماسِ آن با چشم، لب، گوشهٔ بینی و هرگونه زخم یا خراش پرهیز کرد. در ابتدای مصرف، پزشک معمولاً بسته به تحملِ پوست، دفعاتِ استفاده را بهتدریج تنظیم میکند؛ این برنامه را خودسرانه تندتر یا کندتر نکنید. در طولِ روز استفاده از ضدآفتاب الزامی است، زیرا پوست در این دوره به آفتاب حساستر میشود. مصرفِ منظم و بدونِ قطعِ ناگهانی برای رسیدن به نتیجه اهمیت دارد؛ برای هرگونه تغییر یا توقفِ مصرف، ابتدا با پزشک مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آکنهٔ صورت خفیف تا متوسط
روی پوست کاملاً خشک، حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از شستوشو استفاده شود؛ از چشمها، لبها، چین کنار بینی و زخم باز دور بماند. بیش از یک بار در روز اثر را سریعتر نمیکند و تحریک را افزایش میدهد.
کومدونهای سرسیاه و سرسفید
خشکی و پوستهریزی در هفتههای نخست شایع است؛ در صورت تحریک قابلتوجه، کاهش موقت دفعات مصرف با نظر پزشک انجام شود.
بهبود ظاهر پوست آسیبدیده از آفتاب
بهبود تدریجی است و ممکن است چند ماه زمان ببرد؛ محافظت روزانه در برابر آفتاب ضروری است.
کمرنگشدن لکههای تیرهٔ پوستی، بهعنوان درمان کمکی
فقط زیر نظر پزشک و همراه محافظت دقیق در برابر آفتاب مصرف شود؛ تحریک پوست ممکن است تیرگی را بیشتر کند.
بهبود بافت خشن و زبر پوست
استفاده از مرطوبکنندهٔ غیرتحریککننده و محافظت در برابر آفتاب به تحمل بهتر درمان کمک میکند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ترتینوئین یا سایر رتینوئیدها حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگزما، درماتیت، آفتابسوختگی یا هرگونه زخم و التهابِ پوستی در محلِ مصرف را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر همزمان از سایر داروها یا محصولاتِ موضعیِ لایهبردار (مانند اسیدسالیسیلیک یا بنزوئیلپراکسید) استفاده میکنید، به پزشک یا داروساز بگویید.
- در صورتِ برنامهریزی برای اپیلاسیون، وکس یا لیزرِ پوست، پزشک را از مصرفِ این دارو مطلع کنید.
- در دورانِ مصرفِ این دارو، قرارگیریِ طولانی در معرضِ آفتاب یا دستگاههای برنزهکننده را محدود کنید.
عوارض احتمالی
- خشکی و پوستهپوستهشدنِ پوست
- قرمزی و سوزش یا گزگزِ خفیف در محلِ مصرف
- احساسِ کشیدگی یا حساسیتِ پوست
- افزایشِ حساسیت به نورِ آفتاب
- تشدیدِ موقتِ جوشها در هفتههای ابتداییِ مصرف (دورهٔ پاکسازی)
- التهابِ شدید، تاول یا ترکِ پوست که با گذشتِ چند روز بهتر نمیشود — به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانند تورمِ صورت و لبها یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ عفونتِ پوستی مانند چرک، دردِ فزاینده یا تب همراه با ضایعهٔ پوستی — به پزشک مراجعه کنید.
- آفتابسوختگیِ شدید یا غیرمعمول پس از قرارگیری در معرضِ نور — به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ ترتینوئین با سایر محصولاتِ لایهبردار یا خشککنندهٔ پوست، مانند اسیدسالیسیلیک، بنزوئیلپراکسید، الکل یا فرآوردههای حاویِ اسیدهای قوی، میتواند خشکی و تحریکِ پوست را تشدید کند. بهتر است زمانبندیِ مصرفِ این محصولات را با نظرِ پزشک تنظیم کنید. داروها یا محصولاتی که حساسیت به نورِ آفتاب را افزایش میدهند نیز ممکن است اثرِ حساسکنندهٔ ترتینوئین را تشدید کنند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ پوستیِ مصرفیِ خود را به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
استفاده از ترتینوئین در دورانِ بارداری معمولاً توصیه نمیشود، زیرا رتینوئیدها با خطرِ آسیب به جنین مرتبط دانسته شدهاند؛ اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، حتماً پیش از هرگونه مصرف با پزشک مشورت کنید. دربارهٔ دورانِ شیردهی نیز اطلاعاتِ کافی در دسترس نیست، بنابراین بهتر است مادرانِ شیرده پیش از مصرف، بهویژه در نواحیِ نزدیکِ سینه، با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیم و رطوبت نگهداری کنید و درِ آن را همیشه محکم ببندید. ژل را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را مصرف نکنید و طبقِ راهنماییِ داروخانه آن را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| ژل | 0.025 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در هفتههای اولِ مصرفِ ترتینوئین، جوشها بیشتر به نظر میرسند؟
۰۲آیا میتوان ترتینوئین را صبحها استفاده کرد؟
۰۳آیا مصرفِ مرطوبکننده همزمان با ترتینوئین مشکلی دارد؟
۰۴نتیجهٔ مصرفِ ترتینوئین چه زمانی دیده میشود؟
۰۵آیا ترتینوئین را میتوان همزمان با بنزوئیلپراکسید استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه D10AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.