آسیترتین
آسیترتین دارویی از دستهٔ رتینوئیدهای خوراکی (مشتقاتِ ویتامینِ A) است که با تنظیمِ رشد و بلوغِ سلولهای پوست، بیماریهای شدیدِ پوستی را کنترل میکند.
بیشترین کاربردِ آسیترتین درمانِ پسوریازیسِ شدید، بهویژه انواعِ پوسچولار و اریترودرمیک، است؛ همچنین در برخی اختلالاتِ مادرزادیِ شاخیشدنِ پوست نیز به کار میرود.
مهمترین نکته دربارهٔ این دارو، ممنوعیتِ کاملِ آن در بارداری است. این خطر تا مدتی طولانی پس از قطعِ دارو نیز ادامه دارد، بهویژه اگر در این فاصله الکل مصرف شود.
اگر سردردِ شدید همراه با تاریِ دید یا تهوع، زردیِ پوست و چشم، یا احتمالِ بارداری پیش آمد، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آسیترتین یک رتینوئیدِ نسلدومِ خوراکی، یعنی ترکیبی مصنوعی و خویشاوندِ ویتامینِ A، از دستهٔ داروهای پوست است که در ایران با نامهای تجاریِ گوناگونی از جمله نئوتیگازون و کراکوتان نیز عرضه میشود. این دارو با تنظیمِ سرعتِ تقسیم و بلوغِ سلولهای لایهٔ شاخیِ پوست و کاهشِ التهاب، از ضخیمشدن و پوستهریزیِ غیرِطبیعیِ پوست جلوگیری میکند. هدفِ اصلیِ درمان با آسیترتین، کنترلِ بلندمدتِ بیماریهای شدید و مقاومِ پوستی است، نه درمانِ قطعی و همیشگیِ آنها. پاسخ به درمان معمولاً تدریجی است و ممکن است هفتهها تا ماهها طول بکشد.
موارد مصرف
- پسوریازیسِ شدید و گسترده، شاملِ انواعِ پلاکی، پوسچولار (چرکی) و اریترودرمیک
- پسوریازیسِ مقاوم به درمانهای موضعی یا سایرِ درمانهای سیستمیک
- ایکتیوزهای مادرزادی و سایرِ اختلالاتِ شدیدِ شاخیشدنِ پوست
- بیماریِ داریه (Darier)
روش مصرف
آسیترتین را طبقِ دستورِ دقیقِ پزشک، همراه با غذا و ترجیحاً در وعدهٔ اصلیِ روز میل کنید؛ خوردنِ آن با غذا معمولاً به جذبِ بهترِ دارو کمک میکند. برای اثربخشیِ کامل، مصرفِ منظم و روزانه در ساعتی مشخص اهمیت دارد و نباید نوبتی را بدونِ دلیل حذف کرد. حتی اگر ضایعاتِ پوستی زودتر بهبود یافت، دورهٔ درمان را تا زمانی که پزشک تعیین کرده ادامه دهید و آن را خودسرانه قطع نکنید. مقدارِ دقیقِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان کاملاً فردی است و تنها پزشک، بر اساسِ نوعِ بیماری و پاسخِ بدنِ شما، آن را مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پسوریازیس شدید و گسترده، شامل انواع پلاکی، چرکی و اریترودرمیک
پس از بهبود کافی، ادامه یا قطع درمان با نظر پزشک انجام میشود؛ در صورت همراهی با نوردرمانی، شدت نوردرمانی باید کاهش یابد.
پسوریازیس مقاوم به درمانهای موضعی یا سایر درمانهای سیستمیک
اثر درمانی تدریجی است و عود بیماری ممکن است رخ دهد؛ کپسول را کامل ببلعید و دوز را خودسرانه تغییر ندهید.
ایکتیوزهای مادرزادی و سایر اختلالات شدید شاخیشدن پوست
ممکن است به درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت نیاز باشد؛ پایش رشد و استخوانها، کبد و چربی خون ضروری است.
بیماری داریه
افزایش دوز باید آهسته باشد، زیرا ممکن است واکنش همشکل یا تشدید اولیهٔ ضایعات رخ دهد؛ گاهی درمان بیش از ۳ ماه لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به آسیترتین، سایرِ رتینوئیدها یا اجزای کپسول را به پزشک بگویید.
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری در آینده یا شیردهی را پیش از شروعِ درمان حتماً مطرح کنید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا کلیوی، چربیِ خونِ بالا، دیابت یا مصرفِ مرتبِ الکل را بازگو کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملها، بهویژه هر نوع مکملِ ویتامینِ A، را به پزشک نشان دهید.
- اگر پیشتر دچارِ مشکلاتِ چشمی یا کاهشِ دیدِ شب بودهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- پیش از اقدام به اهدای خون در طولِ درمان یا مدتی پس از آن، با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- خشکی و پوستهپوستهشدنِ لبها
- خشکی و پوستهریزیِ پوست، بهویژه کفِ دست و پا
- خشکیِ چشم و بینی و احتمالِ خوندماغِ خفیف
- نازکشدن یا ریزشِ موقتِ مو
- خارشِ پوست و حساسیت به نور
- سردردِ شدید و پیوسته همراه با تاریِ دید یا تهوع میتواند نشانهٔ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ در این صورت سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- کاهشِ ناگهانیِ دیدِ شب یا هرگونه تاریِ دیدِ تازه را جدی بگیرید و به پزشک اطلاع دهید.
- تغییرِ خلقوخو یا افسردگی را حتماً و بدونِ تعارف با پزشک در میان بگذارید.
- دردِ شدیدِ شکم همراه با تهوع ممکن است نشانهٔ التهابِ لوزالمعده باشد؛ در این حالت سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس را جدی بگیرید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ آسیترتین با مکملهای ویتامینِ A میتواند خطرِ عوارض را بالا ببرد و بهتر است کنار گذاشته شود. نوشیدنِ حتی مقدارِ کمِ الکل در طولِ درمان و مدتی پس از قطعِ آن ممنوع است، چون الکل میتواند دارو را به ترکیبی با ماندگاریِ بسیار طولانیتر در بدن تبدیل کند. داروهای خانوادهٔ تتراسایکلین در کنارِ آسیترتین احتمالِ افزایشِ فشارِ داخلِ جمجمه را بیشتر میکنند و معمولاً همزمان تجویز نمیشوند. متوترکسات نیز میتواند خطرِ آسیبِ کبدی را در کنارِ این دارو افزایش دهد. قرصهای ضدبارداریِ کمدوز (مینیپیل) ممکن است در این دوره بهاندازهٔ کافی مطمئن نباشند و روشِ پیشگیریِ مطمئنتری لازم است. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آسیترتین در بارداری کاملاً ممنوع است، چون خطرِ بسیار بالایی برای ناهنجاریِ جنین دارد؛ این خطر تنها به دورانِ مصرف محدود نمیشود و تا مدتی طولانی پس از قطعِ دارو نیز، بهویژه در صورتِ مصرفِ الکل، ادامه مییابد. زنان در سنِ باروری باید پیش از شروع، در طولِ درمان و تا مدتها پس از پایانِ آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن و قابلِاعتماد استفاده کنند و زمانبندیِ دقیقِ آن را با پزشک هماهنگ کنند. این دارو در دورانِ شیردهی نیز توصیه نمیشود. هر تصمیمی دربارهٔ بارداری یا شیردهی در کنارِ مصرفِ این دارو باید تنها زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک گرفته شود.
نگهداری
آسیترتین را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید و درِ ظرفِ آن را همیشه بسته نگه دارید؛ از نگهداریِ آن در حمام یا نزدیکِ سینک بهدلیلِ رطوبت خودداری کنید. کپسولها را همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 10 mg |
| کپسول | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در طولِ مصرفِ آسیترتین باید کاملاً از الکل پرهیز کنم؟
۰۲تا چه مدت پس از قطعِ آسیترتین باید از بارداری پیشگیری کرد؟
۰۳چرا لبها و پوستم اینقدر خشک شده؟ آیا طبیعی است؟
۰۴آیا در طولِ درمان با آسیترتین باید آزمایش بدهم؟
۰۵چرا باید آسیترتین را همراه با غذا مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۰ سازنده، در گروه D05BB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.